Mańǵystaý ekonomıkasyndaǵy mańyzdy baǵyttar aıqyndaldy

О́ńirde bıyl óńdeý ónerkásibinde tamaq ónimderi, mashına qurastyrý, plast­massa óndirisi salalary syndy jańa 7 jobany iske qosý arqyly jalpy ınves­tısııa tartý 11,3 mlrd teńgege jos­par­lanyp otyr. Bulardyń qatarynda Túp­qaraǵan aýdanynda «Aqtaý-agro» JShS qus fabrıkasynyń qurylysy, «Orda» óndiristik kompanııasy» JShS qant shıkizatyn qaıta óńdeý jáne onyń negi­zinde qant qumy men naýat óndirý sha­ǵyn zaýytyn salý jáne paıdalaný, «Stalelıteınyı sentr» JShS bolat quıý zaýytynyń qurylysy men Mu­naı­ly aýdanynda «Jamalbek» JShS qu­rama jem zaýytynyń qurylysy, «PERAPLASTIC SEZ» JShS polıpro­pı­len qaptamasyn óndirý, «Dostyq po­lımer plıýs» JShS polımerlik qap­ta­many óndirý zaýyty, sondaı-aq «OSS Kazakhstan» JShS «Munaı jáne burǵylaý jabdyqtaryn óndirý, qyzmet kórsetý jáne jóndeý óndirisi» bar.

Budan basqa qoldanystaǵy qyz­met etip turǵan kásiporyndardyń qýat­ty­lyq júktemesin arttyrý jáne jańa ón­diristerin ashý baǵytyndaǵy ju­mys­tar júrgiziledi. Negizgi maqsat óńir­de­gi 300-den astam kásiporyndarmen bir­­lesken jumysty jandandyrý. Bul jo­­balar úshin Úkimet tarapynan da bir­qatar qoldaý tetigi qaralǵan. Nátı­je­­sinde, bıyl jalpy óńirlik ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesin 4,5%-ǵa, shı­kizattyq emes taýarlar eksportyn 90 mln dollarǵa deıin jetkizý kózdelip otyr.

Al agroónerkásiptik keshenniń ále­ýe­tin arttyrý baǵytynda oblysqa azyq-túlik ónimderiniń kóp bóligi ózge óńir­lerden jáne shet memleketterden kele­tin bolǵandyqtan agroónerkásip salasynda 3 negizgi baǵyt qarastyrylǵan. Olar – jańa jobalardy qurý, egis alqap­taryn ulǵaıtý, istep turǵan sýb­ek­ti­ler­ge qoldaý kórsetý. Bul turǵyda mal shar­ýashylyǵyn damytý aıasynda jaıy­­lymdardy sýmen qamtý úshin 60-qa jýyq qazylǵan qudyqtarǵa sýbsıdııa beri­letin bolady. Sondaı-aq «Eńbek» baǵ­darlamasy aıasynda 300-den astam jobaǵa shaǵyn nesıe berý josparlaný­da jáne «Qarapaıym zattar ekonomıka­sy» boıynsha keminde 35 jobaǵa qoldaý kórsetiledi jáne «Agro­bıznes-2020» jáne óńirlik «Nur Kapı­tal» baǵdarlamalary aıasynda tıimdi meha­nızmder jasaqtaldy.

О́ńir halqyn jergilikti kókónis óni­mi­men qamtamasyz etý kólemin artty­rý úshin – jylyjaı alańyn 27,4 gektardan 34,4 gektarǵa jetkizip, bıyl 72 jylyjaıǵa jetkizip, sýarmaly jer­ler­di de arttyrý josparlanǵan.

Memleket basshysynyń «Egis dalasynan – dúken sóresine deıin» qanatqaqty jobasy aıasynda, satyp alý jáne satý júıesin qalpyna keltirý mehanızmi qarastyrylǵan. Bul jobalar iske asqan jaǵdaıda agroónerkásip kesheni salasynda 2020 jyldyń sońyna deıin aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 24 mlrd teńgege deıin jetip, qosymsha 700-den astam jumys orny qurylady dep jos­parlanýda.

Úshinshi baǵyt bolyp tanylǵan týrızm salasyn damytý boıynsha bıyl 665 jumys orny qurylyp, jalpy quny 64 mlrd teńgeni quraıtyn 3 joba paıdalanýǵa beriledi. Onyń arasynda «Rıksos Aqtaý» kópfýnksıonaldy týrıstik-qonaqúı kesheni, «Dostar» qonaqúı kesheniniń akvaparki men «Holıdeı INN» qonaqúı kesheniniń akvaparki. Al Mańǵystaý óńirinde aıtýly mańyzǵa ıe kólik jáne logıs­tı­ka salasyn damytý boıynsha Kas­pıı bas­seınindegi qazaqstandyq port­ta­ry­nyń júk aınalymyndaǵy Aqtaý por­ty­nyń úlesi – 60%, Quryq porty – 23%, Soltústik termınal – 17%-dy quraıdy.

Qazirgi tańda Aqtaý porty kon­teı­ner­lik habty qurý boıynsha jumys júr­gi­zýde. Bul Kaspıı óńiri men Ortalyq Azııa elderi úshin port aýmaǵynda kon­teı­nerlik park qalyptastyrýǵa, óz júgin portqa deıin avtokólikpen de, temir jol jyljymaly quramy, konteınerlermen de jetkizý jáne odan ári jóneltý úshin klıentterge qolaıly jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi. Bul sharalardyń júzege asyrylýy teńiz porttarynda júk aǵynynyń ulǵaıýyna tyń serpin beredi. Sondaı-aq osy jyly 217,4 shaqyrymdy quraıtyn 7 avtomobıl joldarynyń rekonstrýksııasy men jóndeý jumystaryn aıaqtaý josparlanyp otyr.

 «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda Beıneý, Aqshuqyr, Qyzyltóbe, Baıandy, Basqudyq aýyldarynda 44,4 shaqyrym jol salynady jáne 52,2 shaqyrym jol ort­asha jóndeýden ótkiziledi. «Ju­mys­pen qamtý jol kartasy» aıasynda jańa avtomobıl joldaryn salý jáne qol­danystaǵylaryn jóndeý boıynsha 3 oblystyq, 7 qalaishilik jáne 20 aýyl­ish­ilik mańyzy bar joldar jasalady. Jo­ǵaryda atalǵan tórt baǵyt tolyqtaı júze­ge assa óńirde eki myńǵa jýyq jańa ju­mys orny qurylady.

Shyǵystardy ońtaılandyrý da mańyzdy

Jospar-jobalary mańyzdy Mań­ǵys­taý shyǵystardy ońtaılandyrý júıe­si­ne kóshti.

Tótenshe jaǵdaı jáne karantın ýa­qy­­tynda josparlanǵan barlyq mádenı, sport­tyq shara, issapar, semı­nar, biliktilikti arttyrý kýrsy, memlekettik tapsyrys kó­lem­­i azaıtyldy. Naqtyraq aıtsaq, bıýd­­jet shyǵystary 8,8 mlrd teńgege qys­qar­tyl­dy. Onyń bir bóligi tótenshe jaǵdaı kezinde óńirde azyq-túlik qoryn to­lyq­ty­rýǵa, epıdemııaǵa qarsy is-shara­lar­dy ótkizýge, karantındik re­jim­di saq­taý sha­ra­la­ryna baǵyttaldy.

Mańǵystaý oblysy ákimdigi bergen málimetke súıensek, qazirgi bıýdjet kólemi 160 mlrd teńge qurap otyr. Onyń tolyq oryndalysyn qamtamasyz etý úshin ońtaılandyrý jumystary jalǵasady.

Qazir densaýlyq salasyna qoldaý kórsetý aýqymdy iske asýda. Ol úshin medısınalyq qyzmet sapasyn arttyrý baǵytynda arnaıy jospar jasaqtalǵan. Bıyl Aqtaý qalasyndaǵy onkologııalyq orta­lyqtyń jáne Jańaózen qalasynda 50 tósek ornyna arnalǵan medısınalyq ortalyǵynyń qurylysy aıaqtalyp, qoldanysqa beriledi. Sonymen qatar Jańaózen qalasyndaǵy jańa jedel-járdem stansasy jáne Qyzylsaı aýy­lynda dárigerlik ambýlatorııa qol­da­nys­qa beriledi. Kópten beri sheshimi ta­bylmaı júrgen ózekti másele, ol – Munaıly aýdanyndaǵy ortalyq aýrý­ha­na qurylysy. Atalǵan jobany tezdetý úshin Úkimet qaraýyna usynyldy. Sondaı-aq qosymsha jańa medısınalyq ny­sandardy salýǵa jeke ınvestorlardy tartý jumystary júrgizilýde. Mysaly, Aqtaý qalasyndaǵy 1 shaǵyn aýdandaǵy bu­rynǵy Ishki ister qyzmetkerlerine ar­nal­ǵan emhanany jáne 37 shaǵyn aýdan­­daǵy emhana salýǵa belgilengen jer­ge emhana salý jeke ınvestor arqy­ly júrgiziletin bolady.

Densaýlyq saqtaý mekemeleriniń ma­te­rıal­dyq bazasyn nyǵaıtý baǵy­tyn­da bıýdjet jáne bıýdjetten tys qarajattar esebinen 4 mlrd teńgege 61 IVL jáne 5 ÝZI apparattary, 58 jedel-járdem kólik­teri, 3 kompıýterlik tomograf satyp alyndy.

Jalpy, ınfeksııanyń aldyn alý maq­satynda densaýlyq saqtaý uıym­da­rynda barlyǵy 1727 tósek-oryndar daıyndaldy. Sondaı-aq karantın mez­gi­linde medısına mamandaryn yntalan­dy­rý úshin memlekettik bıýd­jetten 126 mln teńge bólinip, myń­ǵa jýyq ma­man­­ǵa qarjylaı qoldaý kór­se­tilgen. Mań­­ǵystaý oblysynda medısı­na sala­synda maman tapshylyǵyn she­shý úshin jyl saıyn grant beriledi. Qa­zirgi tańda joǵary oqý oryndarynda 522 medısına mamany oqytylýda. Sondaı-aq salaǵa qajet mamandar basqa óńirlerden de shaqyrtylýda. Olar úshin Munaıly aýdanyndaǵy jataqhanadan 30 bólme beriledi, Jańaózen qalasynda den­saý­lyq saqtaý salasynyń qajet ma­man­daryna 15 páter satyp alyndy. «Dıp­lom­men – aýylǵa!» baǵdarlamasy iske qo­sylǵannan beri 412 mamanǵa úı satyp alýǵa nesıe berildi.

О́ńir ekonomıkasynyń damýyna áser etetin taǵy bir baǵyt qurylys salasy de­sek, bıyl «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 419 páterge arnalǵan turǵyn úı qurylysy men satyp alý aıaqtalyp, onyń 215 páteri kópbalaly analarǵa jal­damaly turǵyn úı retinde beriletin bo­lady.

Nesıelik turǵyn úı boıynsha Aqtaý qalasynda 627 páterge arnalǵan 18-shi jáne 33-shi shaǵynaýdandardaǵy nysandar qurylysyn aıaqtaý josparlanýda. «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy aıasynda 163 nesıe berý, az qamtylǵan 300 otbasyna turǵyn úı sertıfıkaty beriledi. Turǵyn úı qurylysy salasynda bıyl 1,2 mln sharshy metr paıdalanýǵa beril­mek.

 «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda óńirde 144 joba iske asyrylyp, 8 500 jumys orny ashylatyn bolady.

Bilim salasynda 61 joba iske asyrylady. Aqtaý qalasynda 1 jańa mekteptiń jáne Beıneý aýdanyndaǵy 2 qosymsha qurylys esebinen jańa 924 oryndyq mektep salynady. Bul úsh aýysymdy oqytýdyń úlesin azaıtýǵa múmkindik beredi.

О́ńirde shaǵyn jáne orta bıznes salasy boıynsha 53 myńǵa jýyq sýbekt jumys istep, 120 myńnan astam adam eńbek etedi.

Karantın rejimi kezinde shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine aýyr salmaq túsýine baılanysty oblys boıynsha jyl sońyna deıin 17 myńǵa jýyq shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri salyqtan bosatyldy.

 «Bıznestiń jol kartasy-2025» bız­nes­ti qoldaý men damytý memlekettik baǵ­darlamasy aıasynda 200 jobanyń sy­ıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý arqyly kásipkerlerdiń nesıe paıyzyn arzandatý men 130 jobany kepildendirý, «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda 346 jo­ba­ǵa qoldaý kórsetý josparlanýda.

Atalǵan baǵyttardyń aıasynda iske asyrylatyn jumystardyń nátıjesinde oblysta 4 myńnan astam jańa jumys orny ashylady dep kútilýde.

Mańǵystaý áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq baǵytta osy jospar-jobalar tóńi­re­ginde alǵa jyljýdy ustanym etip otyr. Jaqsy jobalardyń júzege asyp, ıgi­ligin halyq kórýi – bárinen mańyzdy eke­ni belgili.

Mańǵystaý oblysy