«Qazaq kúntizbesin» shyǵarýdy jalǵastyrýda «Qazaqstan» baspa úıiniń ıgilikti isin árkez eske salyp otyramyz. Osy baspa bolmasa, bul ıgilikti sharýa toqtap ta qalar edi-aý deısiń. Keshegi qaǵazdyń da, qarjynyń da qat kezinde, tipti, ózine tıimsiz bolǵanyna qaramaı, bul baspa ony shyǵarýdy jalǵastyrdy. Jyrtpa kúntizbeni basyp shyǵarýda shetelge táýeldilikti joıý maqsatynda onyń kitapshalyq túri tańdap alynyp, munyń ózi qazir dástúrge aınaldy. Jáne onyń aıtarlyqtaı artyqshylyǵy da ańǵarylyp otyr. Bul kitapshalardy endi, jyl ótse de saqtap qoıyp, ondaǵy maǵlumattardy uzaq ýaqyt paıdalanýǵa bolady.
«Qazaq kúntizbesin» shyǵarýdy jalǵastyrýda «Qazaqstan» baspa úıiniń ıgilikti isin árkez eske salyp otyramyz. Osy baspa bolmasa, bul ıgilikti sharýa toqtap ta qalar edi-aý deısiń. Keshegi qaǵazdyń da, qarjynyń da qat kezinde, tipti, ózine tıimsiz bolǵanyna qaramaı, bul baspa ony shyǵarýdy jalǵastyrdy. Jyrtpa kúntizbeni basyp shyǵarýda shetelge táýeldilikti joıý maqsatynda onyń kitapshalyq túri tańdap alynyp, munyń ózi qazir dástúrge aınaldy. Jáne onyń aıtarlyqtaı artyqshylyǵy da ańǵarylyp otyr. Bul kitapshalardy endi, jyl ótse de saqtap qoıyp, ondaǵy maǵlumattardy uzaq ýaqyt paıdalanýǵa bolady.
Baspa úıi kúntizbeniń aldaǵy 2014 jylqy jylyndaǵy kitapshasyn shyǵaryp, jurtshylyqqa usyndy. Onyń qandaı ereksheligi bar? Jalpy kúntizbeniń bir jyldaǵysynyń ekinshi jyldaǵysynan aıtarlyqtaı ózgeshelik bolýy múmkin be? Tek maǵlumattar bolmasa, onyń túri ózgere qoımasa kerek qoı. Sóıtse de kánigi qalamger Nurmahan Orazbek osy kúntizbelerdi ázirlegende ár jylda onyń birdeı bolýynan qashyńqyrap, árkez onyń túrin de, mazmunyn da ózgertip, jetildirip otyrǵany ańǵarylady. Árıne, barlyq kúntizbelerge tán kún men aıdyń shyǵýy jáne batýy sııaqty ózgermeıtin anyqtamalyqtar bar. Túri degende, qurastyrýshy buǵan deıin kúntizbe materıaldaryn qasań qujattyq tilden erkin de áserli baıandaýǵa kóshirgeni bar. Sondaı-aq, faktilerdi de tym kóp tizýden arylyp, kúntizbeni paıdalanýshylardyń nazaryn basty oqıǵalarǵa aýdarýǵa baǵyt ustaǵan edi. Ulttyq qundylyqtarǵa – ulttyq tulǵalarǵa, babalardyń sózine, folklorǵa, salt-dástúrlerge kóbirek nazar aýdarǵan.
Kúntizbeniń aldaǵy jylǵa arnalǵan kitapshasynda nendeı jańalyq bar? Birden ol ańǵaryla qoımas. Ádettegideı kúntizbeniń burynǵy dástúrli aıdarlary saqtalǵanmen, negizinen bul joly elimizdiń aıtýly tulǵalarynyń músheltoılyq kúnderine oraı olar jaıly anyqtamalyqtarǵa kóbirek oryn berilgen. Buryndary kóp rette sol tulǵalardyń jasyn málimdeýmen shektelse, endi olar jaıynda qalaı da maǵlumat berý tártipke aınalǵandaı.
Bul rette qurastyrýshy ondaı tulǵalardy kóbirek qamtýǵa da nazar aýdarǵan. Munyń ózin qazirgi ýaqytta el tarıhyna aıryqsha mán berýmen baılanystyrýǵa bolar edi. El tarıhy tulǵalarǵa da qatysty. Sol tulǵalardy ýaqyt týdyrǵan. Olardyń ómirbaıan-qyzmetinen tarıh sıpaty kórinedi. Tipti keıde buryn aıtyla qoımaıtyn tulǵalardy kúntizbeden kórip, tarıhtyń jańa betterin ashqandaı bolasyń. Aıtalyq, uly Abaıdyń babasy Yrǵyzbaı Aıdosuly, Qazdaýysty Qazybek bıdiń shóberesi Alshynbaı Tilenshiuly, Reseı otarshylaryna, Qoqan handyǵyna qarsy kúresti uıymdastyrýshylar Baızaq Mámbetuly (Baızaq datqa), Turǵanbaı Kóshimbaıuly sııaqty tulǵalar jaıynda anyqtamalyqqa kezigip, olja tapqandaı bolasyń.
Árıne, burynnan belgili tulǵalarmen olardyń mereıtoılary tusynda qaıta kezigý de ǵanıbet. Ásirese, 100 jyldyq deıtin aıshyqty kezeńdi eske alý olardyń aldyndaǵy paryzdaı kórinedi. Qanshama óner adamdary, ǵalymdar, jazýshylar, qoǵam qaıratkerleri sondaı músheldi jasqa jetkende, olardyń ómir jolyn bir sholyp ótýdiń taǵylymy úlken. El músheltoıyn ataıtyn tulǵalardyń ómir jolyn kúni buryn bilip otyryp, sol merekege belgili dárejede daıyndyqpen barǵanda, onyń áseri de joǵary bolmaq. Sábıra Maıqanova, Sháken Aımanov, Ánýarbek Úmbetbaev, Sattar Erýbaev... taǵy basqalardyń týǵanyna 100 jyl tolady. Kúntizbede olar jaıynda tushymdy anyqtamalyqtar bar.
Búgingi áńgimeniń basty maqsaty – «Qazaq kúntizbesiniń» jaryqqa shyǵyp, satýǵa túskenin habardar etý ǵana. Kópshiliktiń suranysy bolar, bıyl ol 7 myń taralymmen shyǵypty. Ony da jaqsylyqqa jorydyq.
Mamadııar JAQYP,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.