Balalar lageriniń baǵy janbaı tur

Kókshetaý men Qaraótkeldiń sýly-nýly, jazıraly jalpaq dala­sy naǵyz demalys úshin ja­ra­tyl­ǵandaı. Jemis-jıdekke toly orman-toǵaıy, móldir sýy, saf aýasy az ǵana kúnniń ishin­de jet­kinshekterdi qur atqa min­gen­deı qýnatyp, tyńaıtyp jiberer edi. Qara qarǵanyń mıy qaı­naıtyn ystyqta ezilip jatqan as­falttyń ústinde ókpesin shań qapqan óndirlerdi tumsa tabı­ǵattyń tunyǵyna bir súń­gitip alsa jetip jatyr. Biraq soǵan múmkindik az. Bar múmkin­dik­ti birtindep talan-tarajǵa túsi­rip joıǵan ózi­miz. Osy jerde ózekti órteıtin óki­nish bar. Soń­ǵy eki jyl ishinde Qazaq­stan Res­pýb­lıkasy balalar jáne jasós­pirimder týrızmi men demalysy assosıasııasy ob­lys­tyq bilim basqarmasymen bir­lese otyryp barlyq balalar lagerin túgendedi. О́tpeli kezeńde qan­shama qoǵam baılyǵy bolyp sana­latyn balalardyń jazǵy lager­leri ustaǵannyń ýysynda, tistegenniń aýzynda ketti. Tipti, tutas lagerdiń qanshama ǵımarattarymen, bar jıhazymen qosa bar bolǵany 25 myń teńgege satylyp ketkeni anyqtalyp otyr. Jaqsy, satyp alsyn delik, biraq balalardyń jazǵy demalysyna úlesin qospaıtyny, ıaǵnı, bastapqy baǵytynda jumys is­temeıtini qyl­mysqa teń qareket. Tamyljyǵan tabı­ǵat aıasyndaǵy buryn múltiksiz jumys istep turǵan balalar lagerin baýy­­ryna basqan baıshykeshter shırek ǵa­syr boıy esikterin tars jaýyp alǵan. Sonda osynshama dúnıe olarǵa ne úshin qajet?!

Qoldyń salasyndaı aq qaıyńdar men máńgi jasyl qara­ǵaılar kómkergen Qatar­kól­diń baýyry jer betindegi jumaq­taı jaınap tur. Bar balaǵa tıesili, nesibesine jazylǵan, saýmal samaly aǵzaǵa dárý osyndaı jerdiń ıgiligin qashan paıdala­nady ekenbiz?! Demalys aıma­ǵyn­daǵy 12 balalar saýyqtyrý ortalyǵynyń búginde beseýi ǵana jumys isteıdi. Bul múldem azdyq etedi. Oqyrmanǵa túsinikti bolýy úshin sál ǵana taldaý jasalyq. Jaz aılarynda 8 maý­symda ár ortalyqta 200-250 baladan dem alý múmkin bolsa, jańaǵy jumys istemeı turǵan ortalyqtarda 30 myńǵa jýyq bala densaýlyqtaryn nyǵaıtar edi. Bul degenińiz úlken olja emes pe? Qazir nemkettiliktiń saldarynan osyndaı múmkindikke qolymyz jetpeı otyr. Baıyp­tap qarasańyz, jalǵyz balalar­dyń demalysy ǵana emes, osy kúni bıik minberlerden aıtylyp júrgen jumyssyzdyq jaǵdaıyn birjola bolmasa da bir maýsymda ishinara sheshýge septigin tıgizetin jaı. Jańaǵy biz armandap otyrǵan ortalyqtar túgel iske qosylǵanda 550 qosymsha jumys orny ashylady eken.

Qazir oblystyń ár aýdanynda jumys istemeı turǵan lagerler bar. Oǵan qala syrtyndaǵy bes birdeı apatty jaǵdaıdaǵy balalardyń memlekettik saýyq­tyrý ortalyǵyn qosyńyz. Sonda qanshama múmkindikti paıdalana almaı otyrmyz. Máselen, Jaqsy aýdanyndaǵy «Berezka» balalar lagerine kúrdeli jóndeý qajet. Bul óńirdegi balalar qazir Qımadaǵy orta mekteptiń janyn­daǵy jazǵy lagerde dem alady.

Shynyn aıtý kerek, mektep janyndaǵy lagerler amalsyzdan uıymdastyrylyp otyrǵan shara. Ol jerde taza aýa jutyp, sýǵa túse almasa, tabıǵat aıasynda taı-qulyndaı shapqylap boı jaza almasa, onyń qaı jeri demalys? Ánsheıin jazǵy demalysta balalardyń ýaqyttaryn tıimdi paıdalansyn degen, tyǵyryqtan jol izdegen talpynys.

Shortandy aýdanyndaǵy «Aq qaıyń» balalar lageriniń sanıtarlyq jaǵdaıy talapqa saı bolmaǵandyqtan 2009 jyl­dan beri qańyrap bos tur. Aqkól aýdan­yndaǵy Ýrıý­pın­ka aýylynyń mańyndaǵy «Bereznıachok» balalar lage­ri­ne de jóndeý qajet. 1989 jy­ly Step­nogorsk podshıpnık zaýyty bul lagerdi Ýrıý­pınka balalar úıiniń qara­ýy­na ber­gen bolatyn. Sodan beri jurt esine jazda ǵana túsetin, bir kezdegi jaınap turǵan lager búginde tozyp barady. Qa­tarkóldegi «Ogonek» balalar lageriniń ıesi – Nur-Sultan qalasyndaǵy Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti. Bul demalys ortalyǵy da 2010 jyldan beri bal­ǵyndarǵa qushaǵyn aıqara ashqan emes. Astrahan aýdanyndaǵy jeke kásipkerge tıesili «Delfın» balalar lageri tabany kúrek­­teı 25 jyl boıy jumys istemeıdi. Tabıǵaty ásem óńirlerdiń biri Sandyqtaý aýdanyndaǵy Balkashıno aýylyndaǵy je­ke­menshik ıeligindegi «Les­naıa polıana» balalar lageri sanıtarlyq nor­malarǵa saı bolmaı, jón­deý ju­mystary júrgizil­me­gendikten 2009 jyldan beri jumysyn toqtatty. Bulandy aýda­nyn­daǵy «Shaǵala», Bý­rabaı aýda­nyndaǵy «Vos­hod», «Zvezdochka», «Spýt­nık», «Kon­tınent», «Chaıka», «Dashenka» ba­lalar lager­leri de osy tizimnen tabylady.

Mańyzdy máselege oblys bas­shylyǵy nazar aýdarmaı otyrǵan joq. Birneshe márte qaralyp, tyǵyryqtan shyǵar jol izdelgen. Biraq ázirge nátıje joq. Bizdińshe, bir kezde sý tegin alǵan, el ıgiligine qyzmet etýge qaýqarly bala­lar­dyń jazǵy lagerlerin sol qunyna qaıtadan qaıyryp alǵan jón. Áıtpese, ne ózderi jumys istep paıda tappaıdy, ne qoǵamǵa, jas urpaqqa qyzmet etpeıdi.

Jerdiń jyrtyǵyn jamaıtyn, qııan­daǵy paıdany sholyp turatyn bıznes ókil­deri bul baǵytta nege talpynys jasamaıdy? Onyń eń negizgisi, bizdiń­she tabystyń azdyǵy bolar. Keshegi ke­ńes kezindegi balalardyń jazǵy lager­lerindegi jıhazdyń barlyǵy derlik tozyp bitti. Endi bárin jańalaý qajet. Eger demalys lagerleriniń ıelerinde aınalymdaǵy qar­jy tapshy bolsa, kádimgi aýyl sharýashylyǵyndaǵy tárizdi jyldyq mólsheri 2-3 paıyzdy quraıtyn lızıng arqyly nesıe alýǵa bolmas pa? Kepildik retinde onsyz da kádege aspaı jatqan lagerdiń ózin qoısa she?

Memleket tarapynan bala­lar týrız­min qoldaýǵa kóńil bólinse, bul sala jyl boıy úzdiksiz jumys ister edi. Bál­kim sol kezde tabys mo­laıar. Mamandardyń aıtýyna qa­raǵanda, qysta da qıyndyq az bolmaýy múmkin. Máselen, balalar lagerlerin jylytý úshin kómir jaǵýǵa týra keledi. Irgedegi Zerendi aýda­nynda jaǵar­maımen jylytatyn lager bar. Onyń shyǵyny qanshalyqty ekenin ózińiz esepteı berińiz. Al kásipker osy shy­ǵyndaryn joldamanyń esebinen jabýy kerek qoı. Mine, osydan baryp balalar jazǵy lageri­niń joldamasy qymbattaı bermek. Soltústik óńirde qys uzaq, sondyqtan bul tarapta kó­gildir otyndy qoldanbasaq, kósegemiz­diń kógermeıtini anyq.

Memlekettik demalys la­ger­le­riniń muqtajdyǵyn memlekettik tapsyrys jaýyp tur. Bul arada taǵy bir kóp­ten beri sheshilmeı kele jatqan kıkiljiń másele bar. Salyq kodeksiniń 592 babyna sáıkes erekshe qorǵalatyn aýmaqqa kirý aqyly. Al Bý­rabaı baýraıyndaǵy balalar lagerleri osyndaı erekshe qorǵalatyn aýmaqta tur. De­mek, demalysqa kelgen ba­la erekshe aımaqqa qadam basqan kezde lager ıesi 265 teńge tóleýge májbúr. Ár kún úshin. Bıyldan bastap jalǵyz demalysqa kelgen bala úshin ǵana emes, lagerde jumys isteıtin adamdarǵa da osyndaı tártip ornatylǵan. Osy arada qısynsyz jaıdy kóńil tarazysymen saraptap qarańyzshy, jumys isteýge kelgen adam aqsha tóleýge tıisti. Mundaı keleńsiz kórinis qaı jerde bar? Beısaýat kózge baıqala bermeıtin osyndaı kedergiler balalardyń jaz­ǵy demalys ortalyqtarynyń jumy­syn qojyratyp tur. Mysal úshin «Bal­dáýren» respýblıkalyq oqý-saýyqtyrý ortalyǵy bir jylǵa 40 mln teńge qara­jat tólegen.

baigenews.kz

Jer betin jaman tumaý jaı­laǵaly ata-analar da bıyl­ǵy balalar lageri qa­laı jumys ister eken dep alań­daýly. Qaterli jaı kúr­delenip ketpese, jazǵy demalys ta múmkindigine oraı uıym­das­tyrylmaq. Onyń da óz má­seleleri az emes. Aıtalyq bu­rynǵy norma boıynsha ár balaǵa 4 sharshy metr qajet bolsa, endi 14 sharshy metr bolýy kerek. Ashanada balalar shahmat tártibimen bir-birinen alshaq otyrǵyzylady. Ár dastarqannyń arasy eki metrden kem bolmaıdy. Ár topqa teplovızorlar alynady. Bir teplovızordyń quny 30 myńnan 70 myń teńgege deıin. Eger topta 10 bala dep esepteseńiz, 700 myń teń­ge shyǵyn. Medısınalyq ba­qy­laý jasaý da qanshama qara­jatty qajet etedi. Onyń ús­ti­ne dáriger-terapevter de aýa­­daı qajet.

Áýelgi taqyrypqa qaı­ta oralatyn bolsaq, óz usyny­sy­myzdy synalap aıta ket­kendi jón kórip otyrmyz. Bıyl árıne, qańyrap bos jat­qan balalardyń jazǵy lagerlerin tolaıym tekserip, qaqpasyn qaǵyp túgendep shy­ǵýǵa keshteý bolar. Keler jylǵa deıin bir kezde balalar bazaryna aınalǵan burynǵy 64 lagerdi qaıtaryp alyp, kádege jaratsaq, qanshama ba­lanyń ıgiligine aınalar edi, shirkin?!

Aqmola oblysy