Iá, aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óndeý salasyndaǵy keıbir sheshimin tabýy tıis tetikterge osy salyq jaǵdaıy salmaq bolyp otyr eken. Bul jóninde keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimde ótken Úkimet otyrysynda aıtyldy.
Iá, aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óndeý salasyndaǵy keıbir sheshimin tabýy tıis tetikterge osy salyq jaǵdaıy salmaq bolyp otyr eken. Bul jóninde keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimde ótken Úkimet otyrysynda aıtyldy.
Negizinen ishki rynoktaǵy azyq-túlik ónimderiniń kem degende 80 paıyzyn otandyq ónimder quraýy tıis. Bul Elbasynyń Úkimet aldyna qoıǵan basty tapsyrmalarynyń biri bolatyn. Osy rette agroónerkásip salasyn barynsha jandandyryp, aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óndeý jumystaryn jetildirý asa mańyzdy. Osyny eske salǵan S.Ahmetov otyrystyń kún tártibindegi máselege oraı sóz tizginiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekovke usyndy. Mınıstr baıandamasynda qaıta óńdeý salasyn damytýǵa yqpal etetin negizgi faktorlardy aıta kele, aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeýdiń respýblıkalyq ónerkásip óndirisiniń 5 paıyzyn jáne qaıta óńdeý óndirisiniń 16 paıyzyn quraıtynyn atap ótti.
Tamaq jáne qaıta óńdeý óndirisi salasyndaǵy derekter boıynsha búginde elimizde jumys istep turǵan kásiporyndardyń sany 1 370 bolsa, onyń 60-qa jýyǵyn iri kásiporyndar quraıdy eken. Sonymen qatar, tamaq ónimderi óndirisi qurylymyndaǵy negizgi úlesti astyq óńdeý, sút, nan jáne nan ónimderi, jemis-jıdek, maı ónimderi, etti qaıta óńdeý salalary alady.
Tutastaı alǵanda, aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý men tamaq ónerkásibi ónimderin óndirý kólemi 2012 jyly 830 mlrd. teńgeni nemese 5,5 mlrd. dollardy quraǵan. A.Mamytbekov sondaı-aq, 2013 jyly Keden odaǵy sheńberindegi taýar aınalymynda oń betalys baıqalǵanyn atap ótti. 7 aıda eksport 72 paıyzǵa, ımport 2 paıyzǵa artty, dedi mınıstr. Ol, sondaı-aq aýylsharýashylyq ónimderiniń óńdelgen negizgi túrleri boıynsha tutyný qurylymyndaǵy otandyq óndiristiń úlesi 80 paıyzdan artyq ekenin baıandady. A.Mamytbekov budan ári otandyq aýylsharýashylyq ónimderin ótkizýge kedergi keltirip otyrǵan negizgi máselelerdi de sóz etti.
Problemanyń keıbirine toqtalatyn bolsaq, shıkizat tapsyrýshylar qosymsha qun salyǵyn tólemeıdi, al qaıta óńdeýshiler atalǵan tólemderdi jasaıdy. Nátıjesinde qosymsha qunǵa eseptelýi tıis salyq qaıta óńdeýshiler úshin barsha aınalymnan qamtylǵan salyq bolyp keledi. Osy oraıda ol shıkizatty satyp alýshy deldaldardy qosymsha qun salyǵyn tóleýden bosatý kerektigin nemese sala boıynsha jalpy qosymsha qun salyǵy mólsherlemesin tómendetý kerektigin aıtty. Mınıstrdiń aıtýynsha, ónimdi qajetti ydyspen nemese qaptamamen qamtamasyz etýde de problema bar. Máselen, qaıta óńdeý ónerkásibi óniminiń ózindik quny qurylymynda qaptamalyq materıaldarǵa shyǵyndar 10-30 paıyz deńgeıinde qalyptasyp otyr.
Buǵan qosa mınıstr aldamshy ónimdermen kúresý, naryqty jasyryn dempıngten qorǵaý máselelerin atady. Qazir qoldanystaǵy dempıngke qarsy zańnama jumys istemeıdi. Dempıngke qarsy sharalar tek tekserý nátıjesi boıynsha ǵana qoldanylady. Bul turǵydaǵy úderister tym kúrdeli, uzaq ýaqytty qajet etedi, sondaı-aq, memleket ekonomıkasyna keltirilgen shyǵyn anyqtalǵan jaǵdaıda ǵana qoldanylady, dep túıdi mınıstr.
Bul taqyryp boıynsha, sondaı-aq Qazaqstan Sút odaǵynyń teń tóraǵasy A.Kýzlıakınniń, «Maslodel» kompanııasy» JShS dırektory P.Selıvanovtyń, Almaty oblysyndaǵy Esik jemis-jıdek zaýytynyń dırektory E.Aıdarbaevtyń, «Semeı et kombınaty» JShS dırektory B.Jamanǵarınovtyń, sondaı-aq, Aqtóbe oblysynyń ákimi A.Muhambetovtiń, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi A.Myrzahmetovtiń esepteri tyńdaldy.
Otyrysty qorytyndylaı kelip, Úkimet basshysy qaıta óńdeý salasyn damytýdyń negizgi baǵyttary «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasynda anyqtalǵanyn atap kórsetti. Onyń sheńberinde 2020 jylǵa deıin qaıta óńdeý salasyn qoldaý men damytýǵa 130 mıllıardtan astam teńge qarastyrylǵan, dedi ol.
«Naqty memlekettik qoldaý sharalary jáne jyl saıynǵy qajetti qarjy kólemi salalyq baǵdarlamalardy júzege asyrýdyń sheberlik-josparynda jiti jazylyp kórsetilgen», degen S.Ahmetov salaaralyq úılestirý máseleleri aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeýdi damytýdyń keshendi jospary sheńberinde sheshilýi tıis ekenine toqtaldy.
Úkimet qarjylandyrýdy qosa aıtqanda, barlyq qajetti sheshimderdi qabyldady», deı kele, S.Ahmetov «Aýyl sharýashylyǵy mınıstri óńirler ákimderimen, múddeli memlekettik organdarmen birlesip, búgingi eskertýler men usynystardy esepke ala otyryp tıisti josparlardy tolyqtyryp, ony óńirlerdiń keshendi josparlarymen úılestirip jáne qabyldanǵan sheshimderdi júzege asyrýdy qamtamasyz etýi tıis, dep atap kórsetti. Úkimet basshysy, sondaı-aq, shıkizatty qaıta óńdeýshilerge salyq salý máselelerin qaıta qaraýdy tapsyrdy.
Integrasııa jaǵdaıynda bizdiń taýarlardyń básekege qabilettiligin arttyrý – memlekettiń ǵana emes, bıznestiń óziniń de mindeti ekenine toqtalǵan Premer-Mınıstr aýyldaǵy bıznesti, agrobıznesti jumyldyryp, memleket usynyp otyrǵan múmkindikterdi paıdalanýǵa shaqyrdy. Kúshti qaıta óńdeý jumysy bolsa, kúshti ónimdi ótkizý tetigi bolsa, ol tutastaı alǵanda, negizgi aýyl sharýashylyǵy óndirisin órge súıreıdi, dep sózin túıindeı kele, Premer-Mınıstr aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeýdi damytýdyń aýyl sharýashylyǵynyń jańǵyrý jolymen júrýine múmkindik beretin taǵy bir ósim qadamy retindegi mańyzdylyǵyn atap kórsetti.
Qarjy mınıstrligi men Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligine aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeýshilerge salyq salý máselesin sheshýdi tapsyrdy.
«Bul – mańyzdy faktor, óıtkeni, yntalandyrý da, qyzyǵýshylyq ta joq. Júıeli óndiristik negizge qoıý qajet kelesi kezeń osy salyqqa táýeldi bolady. Ol munymen aınalysýǵa qyzyǵýshylyq tanytpaıdy, sebebi, onyń moınyna bul salyq ilýli. Sońǵy keshendi jospardy jáne sheberlik josparlaryn qabyldaǵanda osy másele sheshilýi tıis», dedi S.Ahmetov.
Úkimet basshysy otandyq ónimderdi ótkizýge kedergi keltiretin salyq salý máseleleri sheshilmeıinshe agroónerkásip kesheni árekettegi baǵdarlamalar tıimdi bolmaıtynyn basa aıtty. «Eger biz salyq salý máselelerin sheshpesek osy talqylanyp, ázirlenip jatqan orasan zor baǵdarlama, sheberlik josparlary, agroónerkásip keshenin damytý boıynsha keshendik josparlar sheshilmeıdi», dedi Premer-Mınıstr.
Serik Ahmetov atalǵan qujatty taǵy bir márte tolyqtyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine qaıtardy.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».