Erteń «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń XV sezi ótpek. Memlekettiń ustanǵan saıasatyn qoldaıtyn partııanyń alqaly jıynynda eki sezd aralyǵynda atqarylǵan jumystarmen qatar, halyqtyq partııa usynyp otyrǵan saıası qujat – Doktrına jobasy da qabyldanady. Osy oraıda «Nur Otan» HDP usynyp otyrǵan Doktrına bizge ne beredi degen saýal tóńireginde biz Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti, akademık, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, «Nur Otan» HDP Saıası keńesiniń múshesi Murat JURYNOVTY áńgimege tartqan edik.
Doktrına – elimizdegi zańdardyń oryndalýyna kepil
– Murat Jurynuly, qabyldanǵaly otyrǵan saıası qujatta qandaı qundylyqtar qamtylǵan?
– «Nur Otan» partııasy aldaǵy bolar seziniń aldynda el bolyp, kúlli qoǵam bolyp talqyǵa salyp otyrǵan Saıası doktrına «Nur Otan. Nurly bolashaq jolynda» dep atalatyndyǵy belgili. Atalǵan saıası qujat daıyndalyp jatqan tusta men osy istiń basy-qasynda bolǵan azamattardyń birimin.
Erteń «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń XV sezi ótpek. Memlekettiń ustanǵan saıasatyn qoldaıtyn partııanyń alqaly jıynynda eki sezd aralyǵynda atqarylǵan jumystarmen qatar, halyqtyq partııa usynyp otyrǵan saıası qujat – Doktrına jobasy da qabyldanady. Osy oraıda «Nur Otan» HDP usynyp otyrǵan Doktrına bizge ne beredi degen saýal tóńireginde biz Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti, akademık, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, «Nur Otan» HDP Saıası keńesiniń múshesi Murat JURYNOVTY áńgimege tartqan edik.
Doktrına – elimizdegi zańdardyń oryndalýyna kepil
– Murat Jurynuly, qabyldanǵaly otyrǵan saıası qujatta qandaı qundylyqtar qamtylǵan?
– «Nur Otan» partııasy aldaǵy bolar seziniń aldynda el bolyp, kúlli qoǵam bolyp talqyǵa salyp otyrǵan Saıası doktrına «Nur Otan. Nurly bolashaq jolynda» dep atalatyndyǵy belgili. Atalǵan saıası qujat daıyndalyp jatqan tusta men osy istiń basy-qasynda bolǵan azamattardyń birimin. Arnaıy komıssııanyń múshesi retinde bizder birneshe ret jınaldyq, arnaıy koalısııa quryldy. Munda tek «Nur Otannyń» ǵana emes, eldegi barsha partııalardyń ókilderi toqaılasqan koalısııa quryldy. О́ıtkeni, bul – tek bir partııanyń atqarar jumysy emes, barsha Qazaq elin meken etken qoǵam músheleriniń aldynda turǵan zor jaýapkershilik. Bul Doktrınanyń arǵy jaǵynda jatqan túpki maqsat – búkil Qazaqstannyń bolashaǵy.
Osy Doktrınanyń jobasy jasalardyń aldynda Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasyn jarııalaǵan edi. Olaı bolatyny, «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasy merziminen buryn oryndaldy, biz básekege qabiletti ári álemdegi damyǵan aldyńǵy qatarly 50 eldiń quramyna kirdik. Endigi maqsatymyz básekege qabiletti, asa damyǵan 30 eldiń qatarynan kórinýimiz kerek. Sol mejege aparar baǵdarymyz «Qazaqstan-2050» degen maqsatty josparmen naqtylanyp otyr. Árıne, bul jerde maqsat etken mejeni naqtylaý bir jumys ta, endi soǵan jetý jolynda durys qadam jasaý basqa sharýa ekeni belgili. Mine, «Nur Otannyń» usynyp otyrǵan Doktrınasy álginde aıtylǵan 30 eldiń qataryna kirý josparynyń evolıýsııalyq damý jolyn, ıaǵnı birte-birte ósý jolyn ustanǵan saıası qujat bolyp tabylady. Bul «Nur Otan» partııasynyń Qazaqstandy tek qana damyǵan el etip qoımaı, elimizdi damyǵan alpaýyt eldermen terezesi teń memleketke aınaldyrý mıssııasyn kózdeıtin jobasy der edim.
Bul Doktrınanyń ishinde barlyq sala, barsha másele qamtylǵan. Máselen, «Bizdiń qundylyǵymyz ne?» deıdi, ol – Qazaqstandy órkendetý ıdeıasy. «Basty jetistigimiz ne?» deıdi, ol – elimizdiń Táýelsizdigi. Sol sııaqty eldigimiz ben órligimizdi pash etetin, halqymyzdyń birligi men tynyshtyǵyn qamtamasyz etetin basty ustanymdar qarastyrylǵan.
– Osy ustanymdardy kishkene taratyńqyrap ótseńiz.
– Meniń ǵalym retinde aıtyp ótkim keletin jeke pikirim, Qazaqstannyń aldynda úlken eki mindet tur. Birinshisi – Alla taǵala bergen Táýelsizdikten aıyrylmaý, ata-babamyz ańsap ótken egemendigimizdi nyǵaıtý. Ekinshisi – memlekettik aýmaǵymyz boıynsha biz álemde toǵyzynshy oryndamyz, alaıda adam sany boıynsha kórsetkishimiz tym tómen. Sondyqtan osynaý ulan-ǵaıyr jerdi ıgerý úshin biz óz ultymyzdy ósirý jolyn qarastyrýymyz kerek. Osy eki máseleniń astarynda kóptegen uly maqsattar jatqany árqaısymyzǵa aıtqyzbaı-aq uǵynyqty. Ásirese, aýyldy jerlerdegi kópbalaly otbasylaryna erekshe qamqorlyq kerek.
Máselen, Táýelsizdik degenimiz ne? Biz qalaısha orys tilinde sóılep júrip, táýelsiz el bolamyz? Qazaq balasynyń 37 paıyzy orys mektepterinde oqıdy jáne basqa ulttyq mektepterdi bitirgen jastar 11 jyl boıy qazaq tilin oqyp 11 sóz bilmeı shyǵady. Al qazir qazaq tiline bólingen saǵattar azaıtylyp jatyr. Bul ne masqara? Iаǵnı, ana tilimizdi damytýymyz kerek! Búkil Qazaqstan halqy úshin damytýymyz kerek. Onyń syrtynda «Dinsiz memleket degen jaman at!», kóp adamdar KSRO-ny dinsiz memleket bolǵandyqtan qulady dep aıtady. Dinsiz deseńiz, onyń arǵy jaǵynan parasatsyz, qasıetsiz el degen túsinik ózinen ózi-aq shyǵa keledi. Iаǵnı, bizge ózimizdiń ata-babamyz ustanǵan dástúrli Islam dinin damytýymyz kerek.
Túrik memleketin Eýropanyń neshe túrli mıssıonerleri shabýyldasa da, haq dinniń arqasynda olar ózderiniń táýelsizdigi men turaqtylyǵyn saqtap qala aldy, biz ózimizdiń baýyrlas túrik eliniń jaqsy úlgisin sińire bilýimiz qajet. Biz eki ret óz halqymyzdyń úshten ekisin joǵaltqan elmiz. Biri – jońǵar shapqynshylyǵynda, ekinshisi – qoldan jasalǵan qýǵyn-súrgin, asharshylyq jyldarynda (1920, 1931-33 j.j.). Tarıhı úderis boıynsha óziniń úshten ekisin joǵaltqan el ózinen-ózi basqa ulttarmen assımılıasııaǵa ushyrap, jutylyp ketýi kerek edi, bizdi Qudaı saqtap qaldy. Sondyqtan da bizge qazir ulttyń sanyn arttyrý asa qajet.
– Dindi, etnostardy aıtqanda, elimizge úles qosýdan góri, úles alǵysy kelip turatyn keıbir peıili bólek toptardyń da bar ekendigin, elishilik turaqtylyq pen ultaralyq qatynasty retteıtin zańymyzdyń kemshin tusy men oryndalý barysyn da osy Doktrına qamtamasyz etýi kerek emes pe?
– Árıne, solaı bolýy kerek. Qazaq – peıili keń halyq. Kóptegen problemalardy, shetin máselelerdi óziniń keńdigimen jeńip kele jatqan halyq. Bizdiń bala kúnimizde syrttan kelgen cheshen, qarashaı, káris ultynyń shaldary «Qudaıǵa shúkir, qazaq halqy bizdi óz baýyryna basyp, jarty nanyn bólip bermese, biz baıaǵyda ashtan qyrylyp qalatyn edik», dep otyratyn. Sol aqsaqaldar sonaý Sibir, Reseıdiń soltústigine jer aýdarylyp, ashtan qyrylǵan qandastarynyń jaǵdaıyn biletindikten solaı deıtin.
«Nur Otan» partııasynyń usynǵan Doktrına jobasy keleshekte bizdiń elishilik zańdarymyzdyń tolysýy men oryndalýyna jumys isteıdi dep senim artamyz.
– Doktrınanyń jobasyn jasaý, talqylaý barysynda kóptegen usynys, tilekter «Nur Otan» partııasyna joldanyp jatty. Siz óz tarapyńyzdan qandaı usynys jasadyńyz?
– Bizde memleket bireý, Otan bireý, Elbasy bireý. Sondyqtan da Qazaqstandaǵy barsha ulttyń ókilderi zańǵa baǵynýy tıis. Al zań memleket pen sol memleketti qalyptastyratyn ulttyń saıasatyn, múddesin qorǵaýy kerek. О́tken joly Almaty qalasyndaǵy «Dostyq úıinde» bolǵan Doktrına jobasyn talqylaý otyrysynda biz bul qujatqa til, din, ult múddesi degen joldardy qosyp jazý kerek degen usynysymyzdy «Nur Otan» HDP Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbekke jetkizdik.
– Quqyqtyq memlekettiń qundylyqtaryn qurmettetýge jáne zańmen júrip-turýǵa Doktrınanyń yqpaly bolady dep senimdi aıta alamyz ǵoı.
– Zań boıynsha ómir súrse, barlyǵy durys bolyp, turaqtylyq saqtalady. Al zańdy bir jaǵyna buryp jiberse, ol jerden shı shyǵatyny ámbege aıan. Sondyqtan da zań barshaǵa ortaq ári buljytpaı oryndalýy kerek.
Qazaq eliniń Prezıdenti ustanyp otyrǵan saıasat qaı jaǵynan bolsa da memleket úshin óte tıimdi saıasat. Biz qazir AQSh-pen de, Eýropamen de, jalpy álemniń kez kelgen elimen de jaqsymyz. Munyń bári bizdiń Táýelsizdigimizdiń myǵym bolýy úshin qajet. Qazaqstan Elbasynyń saıası kóregendigimen óz erkimen ıadrolyq qarýynan bas tartqan kezde basqa memleketter onyń aýmaqtyq tutastyǵyna kepildik berdi. Nege biz osyny oryndy paıdalanbaımyz? Muny udaıy aıtyp, eldiń esine salyp turýymyz kerek. Qajet bolsa kúnine eki ret aıtyp, Qazaqstannyń tutastyǵyna, eldiń ishine iritki salǵysy keletin keıbir jymysqy toptardyń esine salyp, sanasyna shegelep otyrýymyz kerek. Zańnyń kúshimen jáne tıimdi oryndalýymen memlekettiń tutastyǵy men turaqtylyǵyn saqtap qalýdy oılasýymyz kerek, kúlli Qazaqstan halqy bolyp.
Qazaqstannyń birligi jolynda ózin osy memlekettiń azamatymyn deıtin árbir qazaqstandyq aıanbaı eńbektengende, úles qosqanda ǵana elimiz tynysh, isimiz ilgeri basady. Mynaý qabyldanǵaly otyrǵan Doktrınada osyndaı máseleler qamtylǵan.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Is tetigi – mamanda
Jýyrda Ońtústik óńirinde bolǵan saparynda Elbasy N.Á.Nazarbaev ıgi isterge kýá bolyp, «Shymkent qalasy Astana men Almatydan keıingi úshinshi qalaǵa aınalýy tıis», degen edi. Bul Ońtústik óńiriniń aldyna qoıǵan tapsyrmalarynyń ózegi bolyp tabylatyny sózsiz. Búginde osy aımaqtaǵy kásipkerlerdiń jumysyna dem bergen Shymkent qalasynan qurylǵan ındýstrııalyq aımaqta kóptegen jobalar sátti iske asyrylyp, óńirimizdiń ekonomıkasynyń qarqyndy damýymen qatar, halyqty jumys oryndarymen de qamtyp otyr. Osy salada Elbasy atqarylyp jatqan jumystarǵa sáıkes, shaǵyn jáne orta bızneske ári qaraı da qoldaý bildirip, kóbeıte berý kerektigin tapsyrdy.
Ońtústiktiń órletip otyrǵan salasynyń biri – aýyl sharýashylyǵy. Tek respýblıka kóleminde ǵana emes, sońǵy kezderi ózderiniń tabıǵı taza ónimderimen kórshi elderdi de qamtýǵa shama-sharqy jetip otyrǵan Ońtústik ólkesi kókónis pen baý-baqsha ónimderin óndirýde eseli jumys jasaýdy qolǵa alýda.
Máselen, Ońtústik Qazaqstan oblysy Máskeý oblysynda saýda logıstıkalyq ortalyǵyn qurýǵa 250 mln. AQSh dollaryna deıin ınvestısııa quıady. Bul kelisimge Shymkent áleýmettik-kásipkerlik korporasııasynyń ókilderi Máskeýge barǵan arnaıy sapary barysynda qol jetkizdi.
Byltyr oblysta kókónis pen baý-baqshadan 1 mln. tonna ónim jınalsa, bıyl 2,2 mln. tonna ónim alynyp, byltyrǵydan 250 myń tonna artyq boldy. Sondyqtan da respýblıkanyń basqa aımaqtaryna keń kólemde naryqtyq baǵadan tómen jármeńkeler uıymdastyrylýda. Mal azyǵyn daıyndaýda óńir sharýalary bıylǵy jyly 3,6 mln. tonna jem-shóp jınap, ol byltyrǵy jylmen salystyrǵanda, 1 mln. tonnaǵa ósip, jaqsy nátıje kórsetti. Jylyjaılardyń kólemi ulǵaıyp, tamshylatyp sýarý ádisi tereńinen meńgerilip, respýblıkadaǵy úlesi 72 paıyzdy qurady. Elbasy bilim berý, densaýlyq saqtaý, onyń ishinde ana men balaǵa jasalyp jatqan qamqorlyqqa oń baǵasyn berdi.
«Ońtústik Qazaqstan oblysy kólik-logıstıkalyq zor áleýetke ıe, bul jerden avtomobıl joldary men temir joldar, gaz qubyrlary ótedi, Kóksaraı sý qoımasy salyndy. Oblysta Qazaqstan halqynyń 15 paıyzy turady. Munda bala týý kórsetkishi joǵary jáne tıisinshe kásiptik-tehnıkalyq bilim berý máselesi de basa nazar aýdarýdy qajet etedi», dedi Prezıdent Nursultan Nazarbaev óziniń ońtústiktermen kezdesýinde.
Búgingi tańda biz elimizdi ǵana emes, sonymen qatar, partııamyzdy da jańǵyrtý strategııasyn iske asyrý úshin bar kúsh-jigerimizdi salýymyz qajet. Erteń «Nur Otan» partııasynyń talqylaýǵa usynǵan jańa Saıası doktrınasy qabyldansa, ol partııa damýyndaǵy jańa kezeńniń bastamasy bolmaq. Doktrınanyń joǵary qundylyqtary – adam, onyń quqyqtary men bostandyǵy dep kórsetilgen. О́z qyzmetinde bizdiń partııamyz adamnyń ar-namysyna qolsuǵylmaýshylyq qaǵıdatyn jáne árkimniń jeke tulǵa retinde damýyn, sondaı-aq, halyq aldynda jaýapkershilikti qurmetteýdi basshylyqqa alady. Azamattardyń barlyǵy úshin múmkindikterdiń teń bolýyn saqtaý Doktrınanyń basty qaǵıdaty bolyp belgilengen. Árbir azamat úshin óziniń qoǵamǵa paıdaly daryny men qabiletin erkin damytyp, iske asyrýyna teń múmkindikter jasalatynyna kepildik beriledi. Árkimge óziniń jasampaz adal eńbeginiń, óz kásipqoılyǵynyń, adamı, izgilikti qasıetteriniń negizinde qoǵamda laıyqty oryn alýyna múmkindigi zor.
Biz adam quqyqtary men zańdylyqtyń minsiz saqtalýyn, aqysyz bilim alý jáne mádenı damý quqyǵyn, eńbek etý jáne laıyqty eńbekaqy alý quqyǵyn, aqysyz densaýlyq saqtaý, demalý quqyǵyn, laıyqty ómir súrip, áleýmettik qorǵalý quqyǵyn qamtamasyz etýge basymdyq berip otyrmyz. Elimizdiń tabysty damýynyń jeti faktory da osy Doktrınada belgilengen.
Qazaqstan búginde dúnıe júzi boıynsha bedeldi, abyroıy joǵary memleketterdiń qataryna qosyldy. Halqymyz turmysynyń jaqsarýy men elimizdiń ekonomıkasynyń nyǵaıýy nátıjesinde halyqaralyq qoǵamdastyq bizben sanasyp otyr. Álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý jónindegi maqsatqa qol jetkizý qabileti tek ekonomıkalyq damý ǵana emes, áleýmettik kórsetkishterdiń jaqsarýyna da baılanysty. Ol kúndelikti qajyrly eńbekti de qajet etedi. Innovasııalyq ekonomıkany qalyptastyrý úshin otandyq kadrlardy daıarlaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótý jón. Bilimdi, tájirıbeli, myqty mamandar jumysty ilgeriletip, kez kelgen máseleni sheshedi. Sondyqtan bizge básekege qabiletti bilim men ǵylymdy damytý qajet.
Ýálıhan BIShIMBAEV,
Parlament Májilisiniń
depýtaty.
ASTANA.
Biraýyzdan qoldaımyz!
Men 1999 jyldyń 1 naýryzynda Almatyda, Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qatysýymen ótken «Otan» – «Otchızna» respýblıkalyq saıası partııasynyń (qazirgi «Nur Otan» partııasy) birinshi quryltaı sezine delegat bolyp qatysqandyǵymdy zor maqtanysh sanaımyn.
Pavlodar oblysynan barǵan jıyrma shaqty delegattyń biri retinde, partııanyń alǵashqy mindetterin aıqyndaıtyn tuǵyrnamalardy qabyldaý, Elbasymyz Nursultan Nazarbaevty partııanyń Tóraǵasy etip saılaý rásimderine qatystym. Prezıdent atqaryp otyrǵan qyzmetine baılanysty, partııa Tóraǵasynyń mindetin atqarýshylyqqa Sergeı Tereshenkony usynǵandyǵyn sezd delegattary biraýyzdan qoldaǵan edi.
Sodan bergi ótken 15 jylǵa jýyq merzimde partııa ekonomıka men saıasatta aýqymdy reformalardy turaqty túrde júzege asyryp, adamnyń, qoǵamnyń jáne memlekettiń damýyna qolaıly jaǵdaılar jasap keledi. Osy jyldarda partııa halyqtyq atanyp, qurylymy kemeldenip, Elbasynyń barlyq strategııalyq bastamalaryn iske asyrý jolyndaǵy tiregi, basty kómekshisi bolýda.
Ata Zańymyz – Konstıtýsııany basshylyqqa ala otyryp, atqarylǵan isterdiń nátıjesinde jaqynda jasalǵan «Nur Otan. Nurly bolashaq jolynda!» atty partııanyń naqty qaǵıdattary men baǵytyn aıqyndaıtyn biregeı Saıası doktrınanyń jobasynda «Bizdiń negizgi qundylyqtarymyz: Adam. Bostandyq, Birlik, Ádilettilik, Zańnyń ústemdigi, Otbasy jáne dástúr, Bolashaqqa umtylys» dep erekshe atap aıtylǵan.
Elimizdiń HHI ǵasyrdaǵy damý múmkindigin aıqyndaıtyn, «Qazaqstan-2050» Strategııasyn tıimdi iske asyrý jolyndaǵy partııanyń róli talqylaýǵa usynylyp otyrǵan osy jobada aıqyn kórinis tapqan. Jaqynda biz, Aqtoǵaı aýdanynyń ardagerleri aýdandyq Mádenıet úıinde ótken partııanyń aýdandyq kezekten tys HIII konferensııasynda osy Doktrınanyń jobasyn talqylap, biraýyzdan qoldaý kórsettik. Konferensııa jumysyna Májilis depýtaty Gúljan Qaraǵusova qatysyp, Doktrına jobasyn eldiń damýymen baılanystyra otyryp, áńgimeledi. Ol delegattar men shaqyrylǵandardyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi.
Salıqaly otyrysta «Nur Otan» HDP-nyń Aqtoǵaı aýdandyq fılıalynyń tóraǵasy, aýdan ákimi Murat Seıtahmetov fılıaldyń bıylǵy jylǵy atqarǵan jumystaryna sholý jasady.
Syndarly pikir almasý jáne oı bólisý, ózara tıimdi yntymaqtastyq – qoǵamnyń órkendeýiniń kepili ekendigin eskersek, bizder, ardagerler elimizdiń bolashaǵy jolyndaǵy uzaq merzimdi tolaǵaı mindetterdi atqaratyn óskeleń urpaqqa, partııa usynyp otyrǵan mindetterdi, osy joldaǵy basymdyqtardy ótken tarıhpen baılanystyra otyryp, áńgimeleýge belsene atsalysýymyz kerek.
Aýdanda osy baǵytta jınaqtalǵan tájirıbeler barshylyq. Olar: aýdandyq aqsaqaldar alqasy (tóraǵasy aýdannyń qurmetti azamaty Qaıyrjan Ǵalymov), aýdandyq soǵys jáne eńbek ardagerleri uıymy (tóraǵasy Bárı Qýatov) músheleriniń mektep oqýshylarymen, jastarmen kezdesýleri, kitaphanalardaǵy dóńgelek ústelder, toqsanynshy jyldardan bastaý alatyn aýdandyq, aýyldyq mádenıet úıleri janynan qurylǵan qazaq, orys, ýkraın, belorýs, tatar, nemis, bolgar, cheshen-ıngýsh etno-mádenı birlestikteri.
Osy qoǵamdyq uıymdardyń birlik, kelisim jáne halyqtyń toptasýy jolyndaǵy atqaryp otyrǵan ıgilikti isteri óz qulashyn odan ári keń sermese eken degim keledi.
Munyń báriniń ortaq túıini – eldiń odan ári órkendeýi árbir azamattyń eńbekqorlyǵyna tikeleı baılanysty ekendigin de tilge tıek etken jón.
Uzaq merzimdi osy strategııany iske asyrý jolynda búgingi jastardyń ózi erteń kemel jasqa jetedi. Sondyqtan da urpaqtar sabaqtastyǵyn eskere otyryp, tárbıeniń balabaqshadan, mektepten bastaý alatyndyǵyn, búgingi búldirshinder – aldaǵy elýinshi jyldardyń azamat, azamatshalary bolatyndyǵyn árdaıym nazarda ustaýymyz kerek.
Jobada erekshe atap aıtylǵan: «Biz, Elbasynyń saıası baǵytynyń sabaqtastyǵy men turaqtylyǵyn qoldaımyz», degen tujyrymdamany bizdiń ardagerler de tolyǵymen qoldaıdy desem, artyq aıtqandyq bolmas deımin.
Bákibaı RAMAZANOV,
partııa múshesi, eńbek ardageri,
Aqtoǵaı aýdanynyń
qurmetti azamaty.
Pavlodar oblysy.