Jaqynda bir aqsaqal jańadan shańyraq kótergen eki jasqa yqylas-batasyn berdi. Ádettegideı shubyrtpaly uıqasqa qurylyp, jele-jortyp jóńkile jónelgen uzyn-sonar tilektiń arasynan «Taıyń týyp, taılaǵyń botalasyn!» degen sóz kókeıge qona ketkeni.
Bir qyzyǵy taı týmaıdy, taılaq botalaýǵa tıis emes. Iаǵnı taı da, taılaq ta bıologııalyq turǵydan ishtenýge áli erte. Dese de, ataqty jyraý Qaztýǵan «jatyp qalǵan bir toqty, jaıylyp myń qoı bolǵan jer» degenindeı, zaman tolysyp, qoǵam kemeldenip, qaımana jurttyń bereke-birligi tasyp, jaý-jar joq beıbitshilik beleń alǵan tusta, ıaǵnı qazaqtyń ejelgi tanymymen aıtqanda, «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan» zamandy babalarymyz tynyshtyqtyń kepilindeı: taı týyp, taılaq botalaǵanǵa balap kelgen.
«Bereke-birligi nyǵyzdalyp, salt-sanasy kemeldenip, yntymaǵy jarasqan, birin-biri jat janynan túńilerdeı syılaıtyn, aýyzyndaǵy túıir asyn aǵaıynyna jyryp beretin, jaqsylyǵy jarasqan qaýymǵa Táńirdiń ózi nazaryn salyp, nesibesin tasytady» dep úlken qalamger Ábish Kekilbaev marqum aıtqandaı, rasynda bizdiń tirshilik tynysymyz beıbitshilikke baılanysty.
Qoǵam qanshalyqty bereke men birlikti, ádildik pen ádilettilikti saqtaı alady, sonshalyqty kemeldenedi. Joǵaryda jazýshy aǵamyz paıymdaǵandaı, ondaı qaýymǵa Táńirdiń nazary túsedi. Sóıtip qoǵamda aınymastaı tynyshyqtyq ornaǵan shaqta ol eldiń «taıy týyp, taılaǵy botalaıdy».
Bul uǵymdy ary qaraı tápsirleıtin bolsaq, kemel tynyshtyq ornaǵan beıbit qoǵamdy janýar ekesh maldyń ózi sezinedi. Sóıtip, haıýan maldyń da urpaq órbitý túısigi oıanyp, bıologııalyq turǵydan erte jetiledi. Nátıjesinde, taı týady, taılaq botalaıdy.
Osy oraıda bizdiń aıtpaǵymyz, el kemeldenýi úshin eń basty qajettilik – beıbit ómir men tynysh yntymaǵy berik qoǵam. Sonyń ishinde, biz sııaqty uzaq jyl otarlyq dáýirdi bastan keshirgen, ádiletsizdikti kóp kórgen, san qyrǵyndy bastan keshirgen halyq úshin qazirgi tańda tynyshtyqtan asqan baqyt joq.
О́ıtkeni beıbitshilik, tynyshtyq bolmaǵan jerde bári de beker. Jaý jaǵadan alyp, bóri etekten tartyp tursa, kósegeń de kógermeıdi, urpaǵyń da óspeıdi. Mysaly, jaý-jardyń saldarynan dúnıeni shyr aınala kóship, aqyry Túrkııadan turaq tapqan Halıfa Altaı atamyz, óziniń 2000 jyly Almatyda jaryq kórgen «Altaıdan aýǵan el» atty esteliginde: «1941 jyldyń kúzinde bosyp júrip Úndistannyń Muzapar-Abat qalasyna zorǵa jettik. Qalanyń aınalasyn qalyń qaraǵaıly taý qorshaǵan. Biz ózenniń bergi shetine shatyr tigip ornalastyq. Kúnde jańbyr. Sý tamshylary baspanamyzdan ótip, kórpe-jastyq, kıim-keshek túgel kógerip ketti. Aldy ıistenip shirı bastady. «Jut jeti aǵaıyndy» degendeı, uzaq jaýǵan jańbyrdyń saldary ma, jappaı aýrý-dertke ushyradyq. Aýrýdyń syryn eshkim bilmeıdi. Kóp adamdar esi aýysyp jyndanyp ketti. Bireýlerdiń bet-aýzy isip, tulaboıyna jara qaptap, tipti tirideı tisteri shirip ketkender qanshama. Kún saıyn onshaqty adam ajal qushady. О́lgen adamdarymyzdy qalalyq zıratqa nemese qonys syrtyna jerletpeıdi, ruqsat joq. Shatyrdyń syrtynda qarýly áskerı kúzet. Amalsyz ólgen adamdardy shatyrlar arasyndaǵy bos jerlerge kómip, ózimiz olardyń zıratyn jastanyp, ólgendermen birge ómir súrdik. Bitiretin jumysymyz kúni boıy tek zırat qazý. Múlde tútini óship qalǵan otbasylar da boldy... Osylaı Úndistan men Pákistanda 12 jyl turdyq. Eshkim bizdi azamattyqqa qabyldamady. Janymyzdy jaldap kún kórdik. El bóten, jer bóten, salt bóten elde ómir súrýdiń qıynyn bastan ótkerdik. Alǵash barǵan jyldary áıel zatynyń jatyry shoshynyp, birde-bir náreste dúnıege kelmedi. Eger bir jaqqa kóshpegende sol kúıi tuqym-tuıaǵymyz quryp joǵalar edi...» dese, qoǵam qaıratkeri belgili ǵalym Myrzataı Joldasbek aǵamyz bir suhbatynda, 1993 jyly qarasha aıynda Iranǵa elshi bolyp bardym, – deıdi. Ornyqqan soń ırandyq qazaqtardy shaqyryp májilis qurǵan eken. Sol tusta jasy toqsannan asqan Nurıshat degen qarııa: «Bala kezimde shekara asyp osy qyzylbas eline keldik. Jolaı ushyraǵan qyrǵynnan shoshynǵan áıelderdiń birde-biri bala kótermedi. Osylaı tuqymymyz tuzdaı qurıtyn boldy-aý dep ýaıymdap júrgende, tynyshtyq ornap, qatyndarymyz bala tapty. Osyndaı da sumdyqty da kórdik» degenin aıtypty.
Bulardy nege aıtyp otyrmyz. О́zderińiz estigendeı, tynyshtyǵyn joǵaltqan qaýymnyń jatyry shoshıdy da, urpaǵy qurıdy. Eshqashan taıy týyp, taılaǵy botalamaıdy. Búgingi qazaq qoǵamy úshin tynyshtyqtan qymbat eshteńe joq.