Abaıtanýǵa kóp jylyn arnap, indete zerttegen kórnekti jazýshy, synshy Táken Álimqulov 1972 jyly «Jazýshy» baspasynan «Jumbaq jan» atty ádebı syn kitabyn shyǵarǵan edi. Elimiz zııaly qaýymy arasynda erekshe qubylys bolǵan bul qundy eńbek 1993 jyly Abaıdyń 150 jyldyǵyna oraı qaıta basyldy.
Dáýir arqyly Abaıdy ashamyz ba,
Abaı arqyly dáýirdi ashamyz ba?
Táken Álimqulovtyń Abaı ilimine myqtap den qoıýy erteden bastalǵan. Elýinshi jyldardyń basynda Máskeýdegi Ádebıet ınstıtýtynda oqyp júrgen kezinde «Jumbaq jannyń» alǵashqy nusqasyn «Abaı» degen atpen uly aqynnyń qaıtys bolǵanyna 50 jyl tolý qarsańynda 1958 jyly Qazaq memlekettik kórkem ádebıet baspasynan shaǵyn kitap etip shyǵardy. Máskeýdiń «Sovetskıı pısatel» baspasynan «Abaı Kýnanbaev» atty kitaby da basyldy. Odan keıin de respýblıkalyq jáne oblystyq baspasóz betterinde Abaı týraly zertteý maqalalary úzbeı jarııalanyp turdy. Sol kezeńde jaryq kórgen «Abaı», «Abaı Qunanbaev. Jemisti jolda», Máskeýden shyqqan «Poezııa kazahskogo naroda», «Antologııa kazahskoı poezıı», «Abaı Kýnanbaev. O proshlom ı nastoıashem» atty jınaqtarǵa zertteý maqalalary endi. «Shejireli sahara» atty prozalyq kitabynda Abaı týraly «Mańdaıdyń sory» atty kórkem áńgimesi de bar. 1970 jyly Máskeýdegi Jazýshylar odaǵynyń qazaq bólimshesinde qyzmet etip júrgende «Abaı Qunanbaev týraly kitabymdy tolyq bitirý úshin» dep eki aı merzimge issaparǵa shyǵýǵa ruqsat suraıdy. Semeı men Ońtústik Qazaqstan oblystaryna baryp, Abaı aqynnyń kózi tiri jaqyndarymen, aqyn murasyn saqtaǵan jandarmen kezdesip, qundy málimettermen qanyǵady. Odan keıin de óle-ólgenshe Abaı murasyna qaıta-qaıta soǵyp, indete zerttep, aýyq-aýyq maqalalar jazyp, qaıta oralyp otyrǵan. Táken Álimqulovtyń sońǵy shyqqan shyǵarmalar jınaǵyna «Jumbaq jan» engizildi.
1972 jyly jaryq kórgen «Jumbaq jan» kitabyna «Abaı Qunanbaev týraly derekti hıkaıa» dep aıdar taqqan eken. Táken Álimqulovtyń kóp jyl boıy jınap-tergen eńbeginiń jemisi – qazaqtyń uly oıshyl aqyny, sanatkeri Abaı Qunanbaev týraly tarıhı derekterdi toǵystyra, eksheı otyryp, jazýshy qunarly, kórkem prozanyń tolǵanysty tyń túrine qulash urady. Barynsha sazdy, beıneli túrde serpindi de, lepti, yrǵaqty jazylǵan bul kitap Abaı týraly túsindirmeniń, tebirenistiń ishki sezimimen, áserligimen kókeıge qona ketedi. Kitaptyń «Jumbaq jan» atalýynda sheshilgen jumbaqtyń syry, sheshiler máseleniń nusqalary jatyr. Kitaptyń «Abaı haqynda qalam tartpaǵan aǵa jazýshy joq, oǵan óleń arnamaǵan aqyn kem. Arnaýly zertteýshiler óz aldyna. Bul dástúr keleshekte de tolastamaq emes. Abaı murasy jaıynda másele qozǵaýda kópshiliktiń ıgiligin kózdeý bar... Qazaqtyń ysylǵan klassıkasy Abaıdan bastalsa, oǵan kúni búginge deıin birde-bir aqyn tirkelmese, Abaı týraly eńbek jazýdyń jaýapkershiligi ózinen-ózi túsinikti. Asqar taýdyń túbi tunshyqtyrady. Onyń bıigin ańǵarý úshin alystan qaraýǵa kerek. Kóz jazyp qalýǵa jáne bolmaıdy. Bul jaǵynan kelgende múshel merekeler qonaqtaǵan jolaýshyny tolǵandyrarlyq belesterge bara-bar... Abaı – azamat, qaıratker, sanatker, oıshyl aqyn. Ol óz zamanynyń perzenti, tustasy, aǵasy, atasy. Ol óz dáýiriniń kúreskeri, aqylgóıi. Osynyń barshasyn toptastyrǵanda «Abaı» degen kemeńger tulǵa týady. Bul tulǵany qalaısha anyqtaý, qalaısha músindeý kerek? Dáýir arqyly Abaıdy ashamyz ba, ıakı bolmasa, Abaı arqyly dáýirdi ashamyz ba? Ádebıet zertteý tásili jaǵynan kelgende munyń máni aıryqsha. Psıhologııany anyqtaıtyn ǵylym bar beıimdi adamdy talant tobyna telise, birneshe beıimniń basyn qosqan kisini danyshpan dep tanıdy. Abaı Qunanbaev osynyń sońǵysyna jatady. Ol keıde tókpe, keıde búkpe. Keıde syrshyl, keıde sýretshil, keıde ińkár, keıde toryqqysh. Keıde ásershil, keıde baıqampaz. Keıde oıshyl, keıde aqylgóı. Osynyń bári onyń baıyrǵy bolmysynyń, tabıǵı darynynyń ústine onyń muratynyń, múddesiniń keńdiginen týǵan qasıetter edi. Aǵymdaǵy baspasózdi, menshikti náshirııaty joq qazaq saharasynda óleń-jyr, hıssa-dastan óte-móte ótimdi edi. Sondyqtan Abaı poezııaǵa tótenshe júkter artýǵa májbúr boldy. Ábden tolysqan shaǵynda týǵan qara sózderin bylaı qoıa tursaq, Abaı fálsapasy, estetıkasy, turmystyq tolǵanystary onyń poezııasynda, jurtqa tez taraıtyn ushqyr janrda jatyr» dep oı túıedi Tákendeı suńǵyla jazýshy.
«Júregińniń túbine tereń boıla, Men bir jumbaq adammyn, ony da oıla» degen Abaı óleńiniń qos shýmaǵy teńizshiniń tarlanyna jetkizbeıtin muhıttyń tuńǵıyq túbindeı. Bul tuńǵıyqta bir kúnde, bir jylda sheshiletin qupııa jatqan joq, ǵasyrlar sheshetin, bálkim, sheshe jatatyn jumbaq jatyr. Abaı Qunanbaev syndy uly aqyndardyń maǵynasy tereń murasy bir kezeńniń, bir dáýirdiń enshisinde qalmaıdy. Oǵan aýyspaly urpaqtar óz kózqarasyn bildirip, óz baǵasyn bere jatady. Mazmundy ómirbaıannyń, mánisti tvorchestvonyń qyry men syry dáýirlerdiń basynda ashyla túsedi. Qyry qyrýar, syry qıyn Abaı óz tusynda ǵana jumbaq bolmaı, osy zamanǵa da sybaǵa qaldyryp ketken. «Men bir jumbaq adammyn, ony da oıla» degende keleshek dáýirlerge, jańa býyn túlekterge muń shaǵyp, syr meńzegen, túpsiz tuspal qaldyrǵan. О́z zamanynan ozǵan oıshyl jan bolashaq qaýymǵa úlken úmit artqanda tildiń tańbasyn, júrektiń tereńdigin artyq sanaǵan. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıininiń ońaı tabylmaıtynyn shynshyl da, syrshyl beınelep jetkize bilgen. Abaı – taýdaı tulǵa. Abaı – saharadaı shejire. Abaı – segiz qyrly, bir syrly sýretker. О́z ómiriniń jalǵasyn tozbas tomardan taba bilgen baıyrǵy genıı. О́mir jolyna, ádebı murasyna qansha úńilsek jatyrqamaıtyn shıpaly jumbaq. «Shynyn aıtpaı, syryn aıtatyn» sumdyq sypaıy. Jalǵyz jibektiń júzdegen túıini Abaıdan tabylady. Sheber qol, sezimtal júrek, mıly parasat tańdaıtyn túıinder – sansyz urpaqtyń úlesi» dep jazady Táken Álimqulov.
Uly Abaıdyń ómirsheń murasyn zertteýshilerdiń jazýy boıynshy aqyn kózi tirisinde óleńderin jınastyrmastan qaǵazǵa jazyp, jastarǵa taratyp berip otyrǵan. О́nerge qushtar jastar Abaı óleńderin tez jattap alǵan. Osylaısha Abaı óleńderi qazaq saharasynda aýyzdan-aýyzǵa tarap otyrǵan.
«Jurtym-aı, uqsańshy sen sózdiń ishin»
«Abaı on tórt jasynan bastap óleń jazǵanmen, sol óleńderin qunttamaǵan, jınastyryp, saqtamaǵan. Berirekte, jasy qyryqtan asqan kezinde jazǵan óleńderin alty-jeti jyl boıyna basqa adamnyń atymen taratqan. Abaı murasynyń ár taraýy derbes eńbekterge tatıdy. Osy muranyń eń tereńi, eń baǵalysy, eń baıandysy – syrshyl lırıkasy. Buǵan azamattyq saryn, kóńil sazy, tabıǵat tolǵaýy, mahabbat jyry jatady. «Jurtym-aı, uqsańshy sen sózdiń ishin» dep keletin shymyr joldardan bastalatyn Abaı saryny, Abaı sazy, Abaı lebi adam janyn áldıleıtin alýan-alýan áýenderge ulasqanda, osynyń barshasynyń ústinen qaraıtyn bıik parasat turady. Bul jaǵynan kelgende Abaı nemistiń Getesin, orystyń Pýshkınin eske túsiredi. Uly aqynnyń álemdi kórýi aıshyqty, dúnıe tanýy tereń, túsinigi tuńǵıyq kelmek. Buǵan aqynnyń oralymdyǵy qosylmaq. Oı-pikirdiń, sana-sezimniń uzaq jasaýynda bolmystyń qunary jatady. Uly Abaı ómir syryna qanyqtyǵyn, qıly pıǵylǵa, minez-qulyqqa suńǵyla synshyldyǵyn, súıinish-kúıinishin bylaı qoıǵanda, týǵan tabıǵatty kóre, seze, sezine bilýinde qanshama qudiretti náziktik jytyr.
«Jaýǵan kúnmen jańǵyryp,
Jer kógerip kúsh alar.
Aqqan jasqa qańǵyryp,
Bas aýyryp, ish janar» degen shýmaq óleńde qanshama tabıǵat kórinisine astasqan kóńil-kúı jatyr» deseńizshi dep jazady Táken Álimqulov.
Qolyna qalam ustaǵan qazaq balasy til ustartýda Abaıǵa soqpaı ótpegen, keleshekte de óte almaıdy. Osynyń sebebi nede? Jiti baqsaq, Abaı ádebıettiń tórkini halyqta ekenin, ózinen burynǵy aqyndardan da jaqsy bilgen. Sol sebepti aqyn shyǵarmalarynda beı-bereket oramdarǵa, syrty sulý syldyr sózderge barmaı, oıly, oralymdy, jandy sóz jasaǵan. Poezııa syryn «qýatty oıdan bas qurap, erkelenip shyǵar sóz» dep túıgen.
Abaı ómir súrgen kezeń – shym-shytyryq dáýir. Uly aqyn túnekten sańylaý izdep, «aqyryn júrip, anyq basyp», bolashaqqa ótkel bolatyn soqpaǵyn taba bildi. Ol kezeńde ár aqynnyń ár aǵymǵa túsýinde belgili tabıǵılyq jatady. Al Abaı bolsa eskiniń soqpaǵyna túspeı tóteden jol tartty. Kúlli halyqtyń qamyn jegen buqarashyl, shynshyl ádebıettiń týyn kóterdi. Onyń saıyn saharada bedeliniń ólsheýsiz ósýiniń negizgi sebepteriniń biri osy boldy. Osyny sezgen keıbir kitabı aqyndar Árip Táńirbergenov pen Sháditóre Jahangeruldary Abaıdyń ulylyǵyn moıyndap, halyqtyń muraty men muńyna jýyq shyǵarmalar jazdy. Táken Álimqulov kezinde jerlesi Sháditóreniń jazba murasyn el ishinen jıystyryp, zerttegen bolatyn.
Abaıdyń ómirbaıany, ósken ortasy, elmen, belgili toptarmen aralas-quralasy el aýzynda saqtalǵan ańyz-laqap arqyly jetti. Baspasózden tańba tapqan tarıhı derekter, arhıvtik materıaldar mardymsyz boldy. Abaı zamanynyń shym-shytyryq shárkezdigi beıtarap taldaýdan qaǵajý qalǵan shaqtar óz aldyna. Abaı syndy aıryqsha darynnyń, shynshyl, syrshyl sýretkerdiń qoǵam ataýlydan alatyn áseri, baǵdarlaıtyn baıqaýy, túıetin túıini, bylaısha aıtqanda, jaqsyǵa janasýmen, jamannan jerýmen shektelmeıdi. Áleýmettik kózqaras pen sýretkerlik shynshyldyqtyń arasyndaǵy qaıshylyq óz aldyna. Halqynyń ósip-órkendeýin, úlgili el bolýyn armandaǵan Abaı qaısar qaıratkerdiń qatarynda názik te ásershil aqyn, qıyn bolmys. Onyń ishki álemi ózi aıtpasa, ózin tanýǵa kelgende nesheme qaıshylyqtarǵa urynady. Bul óte-móte uly sýretkerge tán qasıet. Gete men Omar Haııamnyń, Pýshkın men Mıskevıchtiń, prozada Onere de Balzak pen Lev Tolstoıdyń tájirıbesi osynyń aıǵaǵy. Osy turǵydan alǵanda abaıtaný problemasy talapkerdiń enshisine tıemel emes, tózimi men eńbekqorlyǵyna, darynyna tıemel. Bul júıedegi shashyrańqylyqty, atap aıtqanda, Abaıdy ańyzǵa aınaldyrýshylardyń, ony zertteýshilerdiń, aqyn týraly eńbek jazýshylardyń minez-qulqy, bilim-dárejesi, daryn qyry, talǵam mólsheri túrli-túrli ekenin, demek, olar uly adam tóńireginde ózderin kórsetpeı tura almaıtynyn qossaq, manaǵy jumbaqqa qaıta soqpasqa laj joq. Ony kim sheshti, qalaı sheshti? Sheshti me, joq, tek joramalmen tyndy ma, mine, gáp osynda.
О́lse, óler tabıǵat, adam ólmes
О́mirinde Abaıdyń tiri beınesin kórmegen, sońyna qaldyrǵan óshpes murasymen sýsyndap, ulylyǵyna tánti bolǵan Tákendeı tereń oıshyl azamat ǵulama aqynnyń árbir óleń shýmaǵynan astar, áli kúnge, bálkim, bolashaqta da sheshimin tappaıtyn, sheksiz oı muhıtynyń shyńyraýynan qazyna izdeıdi. О́ziniń sezimtal jan-dúnıesin, oı-túısigin Abaı jaratylysymen úndestirip, sodan uqsastyq tabady. Táken aqyndy shuqshıyp zerttep, jumbaq álemge boı uryp, ózi de birtindep jumbaq janǵa aınaldy.
«Iri daryn, zor sanatker Abaıdyń... ómiriniń sońǵy jyldarynda nege ol taǵdyrdan ólim tiledi?» dep jazady Táken «Jumbaq janda». – «Júregim oıbaı, soqpa endi» dep nege zarlaıdy? Nede bolsa, onyń ómirden qoryqpaǵany, qashpaǵany ras. «О́lse, óler tabıǵat, adam ólmes, Ol biraq, qaıtyp kelip, oınap-kúlmes» degende, ol eń áýeli ózin meńzegen, halqynyń keleshegine jalǵastyryp boljaǵan. Sodan qýanysh tapqan. Abaıdyń short synyp, mort otyryp qalýyna sonaý Ospannyń, odan bergi Ábdirahmannyń, eń sońǵy Maǵaýııanyń ólimi sebep boldy degen boljaý men úshin ılanymsyz. «Qalyń elim qazaǵym, qaıran jurtym» dep ómirine qam jegen aqyn Ospannyń óliminde «Bergishim-oı!» dep daýys salǵan aǵaıyndy «Alǵyshym-aı!» dep qaza ústinde ájýalaǵan synshy Abaı baýyr men balanyń qasiretin kóterse kerek-ti. Ras, jalpaq jurttyń ańyzy Maǵaýııa ólgende Abaı: «Qyryq kúnnen qalmaı artyńnan bararmyn, qaraǵym!» depti desedi. Abaıdyń qyryq kúnnen keıin dúnıeden kóshkeni de ras. Biraq, bul faktiniń bir ózi Abaı óliminiń túpki sebebin asha almaıdy. Qasiretti, qýanyshty shaqtarda pendeniń kóńil-kúıi shuǵyl ózgermek, basyna oı oralmaq. «О́lip tynamyn!» degenderdiń ólmegenin talaı kórgenbiz. Abaı qyryq kúndi meńzegen jerinen shyqsa, buny fálsafa tilinde kezdeısoqtyq deıdi. Onyń aqyramash túńiliske, taýsylmas toryǵysqa barýynyń ózinde tozǵan ǵumyrdyń qańqasy jatpasyn? Abaı syndy sheksiz sezimtal aqynnyń tól organızmdi tanýy jatpasyn? Dúnıe salǵan Abaıdyń basyndaǵy halder sheshimsiz shárkezdikke tola edi».
Bir kezde «adasqan kúshik sekildi, elsiz jurtqa ulyǵan» Abaı keıinnen sum zamannyń qysymyna shydamaı, óz ortasyna syımaı, jalǵyz qalǵanda basyndaǵy aıanyshty ahýaldy:
«Jartasqa bardym,
Kúnde aıqaı saldym.
Odan da shyqty jańǵyryq.
Esitip únin,
Bilsem dep jónin,
Kóp izdedim qańǵyryp.
Baıaǵy jartas – bir jartas,
Qyńq eter, túkti baıqamas»,
dep sýrettegen edi. Abaı jansyz tasqa jan bitirgen sheber, elsizge aıqaılaǵan daýsy bizdiń zamanǵa, jańa býynǵa jetip otyr.
Táken ómiriniń sońǵy jyldary elmen kóp aralaspaı, ózin oqshaý ustaýynda da jumbaq syr jatsa kerek. Mansap pen qyzmetti qajetsinbeýiniń astarynda sol kezdegi qoǵamdyq qurylysqa degen qalamgerdiń kózqarasy seziledi. Saıasattaǵy taptaýryn birizdilik, tolyp jatqan qarama-qaıshylyq qalamgerdiń oı-sanasyna keri áser etkeni anyq.
Táken Álimqulov uly aqynnyń maǵynasy tereń murasynyń bir dáýirdiń enshisinde qalmaıtynyn, oǵan aýyspaly urpaqtar kózqarasyn bildirip, baǵasyn beretinin, qatparly ómirbaıan men mánisti shyǵarmanyń qyry men syry dáýirler barysynda ashyla túsetinin «Jumbaq janda» saralap jazyp ketti. Uly oıshyl aq patsha zamanynda, bodandyq bodaýynda ómir súre júrip, qolynan qalamyn túsirmeı, adamzat balasyna qajetti óshpes mura qaldyryp ketti. Abaı murasynyń qundylyǵy – adamzat balasyna ortaq adamgershilik asyl qasıetterdi bıikke kótere bilýinde. Abaıtaný ilimin zerttegen talaılar ǵylymı dárejege ıe boldy. Al, Tákenniń uly aqyn murasy qundylyǵyn egjeı-tegjeıli ashyp kórsetýi Abaıtanýdaǵy shoqtyǵy bıik eńbek ekenin ǵalymdar men synshylar kezinde oryndy jazdy da, aıtty da.
Abaı armany – halyq armany
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyndaǵy kóterilgen eldik máselelermen Táken Álimqulovtyń budan jarty ǵasyr buryn jazǵan «Jumbaq jan» atty ádebı syn kitabyndaǵy aıtylǵan oılardyń ult múddesi úshin bir arnaǵa toǵysyp jatqanyna kóz jetkizgendeı bolamyz. Ár kezeńde, ár qoǵamda Abaı maqsatynyń ómirsheńdigin erkin sezinip, aqyn oılarynyń ýaqyt alǵa jyljyǵan saıyn qundylyǵyn joımaıtynyn sezinemiz.
Abaı qazaq eliniń kóshbastaýshysy, kóregeni, qamqory, aqylgóıi, maqtanyshy. Onyń bir óziniń qazaq halqynyń rýhanı ómirinde qanshalyqty qunarly qyzmet atqarǵanyn ýaqyt dáleldep keledi. Qıly-qıly qyzmetimen, eseli eńbegimen óz halqynyń dáýir-dáýirlik shejiresin jasap ketken Abaı sheksiz uzaq jasamaq.
Ádebıette halyqtyń aqyny bar da, ulttyń aqyny bar. Bul ekeýiniń tereńdigine tarazy tabý qıyn bolsa, sheńberin ajyratý ońaı. Abaı osynyń ekeýin de boıyna sińirgen. Sóıte tura onyń ulttyq aqyndyǵy basym. Buǵan ol tabıǵı darynnyń ústine sheksiz zor bilimmen, oıshyldyq, qalamgerlik bıik mádenıetimen jetti. Ony ulttyń enshisi deıtinimiz de sondyqtan.
Abaı ıdeıasynyń ómirsheńdigin, zamanalardyń damý satysynda adam balasynyń oılaý deńgeıi qanshama kúrdelene tússe de, maqsat-múddesiniń bastapqy baǵytynan aınymaıtynyn, ozyq oıly adamzat balasynyń ómir súrý qaǵıdattarynyń negizgi arnadan aýytqymaıtynyn atap kórsetti.
Qazaq eli, qazaq ádebıeti, qazaq tili bar jerde Abaı bar. Ony zertteýdiń, oǵan qanyǵýdyń, olar jaıynda shyǵarma jazýdyń beıneti men rahaty birdeı. Aýyr eńbektiń rahatyna tózgen adam keleshekte Abaı taqyrybyna qaıta oralsa, ol da Abaıdyń eresen baıtaqtyǵy. Álem ataýlynyń shıyrsyz syry jańa zamanmen birge ashyla bermek. Abaı urpaq ataýlyny uzaq synaıtyn adam. Búgingi tańnyń dilgirliginen týǵan, eńbektiń qyry, syry ishinde de, ǵumyry alda. Jazýshyǵa taqyrypty ómirdiń ózi berse, sol taqyrypty «ishi altyn, syrty kúmis» dúnıege aınaldyrýdyń tásilin, túrin jazýshynyń ózi tańdaıdy. «Osyndaı ishki tolǵanystan, eńbek ótimin irikteýden týǵan kitapty «barǵa mázir» etpeske shara joq. Jalǵany joq, kishipeıildilikke boı uryp, qoldan kelgen qorash dúnıeni Abaıdyń óz sózimen túıemiz» dep Táken Álimqulov «Men bir jumbaq adammyn, ony da oıla» degen óleń shýmaǵyn keltiredi.
Uly aqynnyń 175 jyldyǵynda Abaıdyń jazba murasyn shuqshııa oqyp-zerttep, oı tereńine qulashtap boılaǵysy kelgen, osy maqsatta ǵumyrynyń kópshiligin arnaǵan qazaqtyń kórnekti jazýshysy, aqyny hám ádebıet zertteýshisi Táken Álimqulovqa qaıta oralyp soǵýymyzdyń syry osynda jatsa kerek. Tákenniń kózi tiri bolsa Abaı aqynnyń mereıtoıynda taǵy da óziniń úırenshikti taqyrybyn qaıta shıyrlap, shabyttana qolyna qalam alyp, jańǵyrǵan oı tolǵamdaryn qaǵazǵa túsirgen bolar edi. Osy oraıda ómirsheńdigin joımaıtyn Táken Álimqulovtyń «Jumbaq jan» atty ádebı syn kitabyn kezinde oqyp sýsyndaǵan aǵa urpaqtyń qatary seldirep qalǵanyn eskerip, baspadan qaıta bastyryp shyǵarsa, ómir esigin jańadan ashqan talǵampaz urpaq úshin taǵylymdyq sharýa bolar edi degendi eske salýdy jón kórdik.
О́tesh QYRǴYZBAEV,
Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty