«Áıelge tán emes» kásipte áıelderdiń jetistigi kóp

Qazaqstannyń energetı­kalyq kesheninde óz maman­dyǵyn jaqsy kóretin jáne ony jetildirýge umtylatyn kóptegen áıel jumys isteıdi. Onyń ishinde basshylyq laýa­zymynda da birqatar ener­getık-áıel qyzmet atqa­rady. Olar ózderiniń bilimi men tájirıbesi arqy­ly kún saıyn Qazaqstan turǵyn­darynyń jaıly ómir súrýin qamtamasyz etý úshin qoldan kelgenin aıamaıdy.

Jalpy, Qazaqstan­nyń ener­­ge­tıkalyq salasynda 150 169 adam jumys isteıdi, onyń ishin­de aralap qaraýshylar­dan bas­­tap stansa basshylary­­na de­ıin­gi ártúrli laýazym­dar­da 47 368 áıel (nemese 32 %) jumys isteıdi.

Ǵazıza Ázimhanqyzy Bara­mysova ǵylymı, óndiristik jáne memlekettik qyzmette úl­ken tájirıbege ıe. Eko­no­mıka, elektr energetıka­syn uıymdastyrý jáne bas­qarý salasyndaǵy maman. Mınıstr­likte jumys istegen kezinde elektr energetıkalyq keshenin refor­malaý jáne qaıta qury­lymdaý baǵyttaryn ázir­leýge qatysty. Elektr ener­gııa­sy­nyń kóterme, ból­shek saýda na­ry­ǵynyń naryq­tyq tetik­­teri boıynsha norma­tıv­­tik quqyqtyq bazany ázir­­­ledi, elektr energetıkasy, jań­ǵyr­maly energııa kóz­derin paı­dalanýdy qoldaý jó­nin­degi zań jobalaryn ázir­leýge tikeleı qatysty, zańǵa táýel­di aktilerdi, normatıvtik quqyq­tyq aktilerdi, normatıvtik qu­jat­tardy ázirleý jónindegi jumystarǵa basshylyq etti.

Nadejda Evgenevna Baı­janova da «Elektr energetıkasy týraly» alǵashqy zańdy ázirleýge qatysty.

Energetıka salasynda Ener­getıka mınıstrliginiń erekshe kózge túsken qyzmet­kerleri de bar. Marıash Sá­lem­gereıqyzy Jakýpova – ǵylym kandıdaty, Ortalyq Azııadaǵy USAID «Bolashaq energııasy» aımaqtyq baǵ­dar­lamasynyń ınjener-ener­getıgi, energetıkalyq sek­torda 50 jyldyq tájirı­besi bar. Eńbek jolyn Búkil­odaqtyq ǵylymı-zertteý jáne jobalaý-izdestirý ınstıtýtynda, «Energosetproekt» qazaq bóliminde ınjener bo­lyp bastady. Almaty ener­getıka ınstıtýtynda as­sıs­tent, aǵa oqytýshy, «Elektr jelileri jáne júıe­leri» kafedrasynyń dosen­ti qyz­metterin atqardy. Ener­getıka jáne saýda mınıstr­ligi Elektr energetıkasy jáne qatty otyn departamentiniń bólim bastyǵynyń orynbasary boldy. Sonymen qatar «KEGOC» AQ-da, Aqmola óńirlik dıspet­cherlik ortalyǵynda (AО́DO) rejim máseleleri boıynsha bas dıspetcherdiń orynbasary, «KOREM» AAQ-da (elektr energııasy men qýaty nary­ǵynyń qazaqstandyq opera­tory) Kommersııalyq depar­tamenttiń dırektory bolyp jumys istedi. Tetra Tech-tegi jumysy aıasynda kópshilik aldynda sóıleý men prezenta­sııa­­lar úshin qajetti daǵdy­lardy da­mytýǵa kómektesý maq­sa­tynda stýdentter men jas ınjenerlerdi osy salaǵa tar­­týda uıymdastyrylǵan bir­neshe oqý saparlary men semı­narlarǵa qatysty.

Elektr energııasy salasyna erekshe úles qosqan áıel­derdiń biri – Jáken Oqas­qyzy Berdınova. Ener­ge­tı­ka salasynda jalpy eń­bek ótili – 38 jyl. 1970 jyly Lenın atyndaǵy Qazaq po­lı­­teh­nı­kalyq ınstıtý­tyn ınjener-jylýenerge­tık mamandyǵy boıynsha bitirip, eńbek jolyn Jezqazǵan JEO-da bas­tady. Ár jyldary týrbına sehynyń bý týrbınalarynyń mashınısi, elektr sehynyń kezekshi elektr monteri, stansa aýysymynyń bastyǵy bolyp jumys istedi. Bastaýysh partııa uıymy partııa komı­tetiniń hatshysy boldy. Sony­men qatar dırektordyń áleýmettik, kadrlyq jáne jalpy máseleler jónindegi orynbasary qyzmetin atqardy. 1994 jyldyń maýsym aıynan bastap Jezqazǵan JEO-ny basqardy. 4 jyl Jezqazǵan JEO dırektory bolyp jumys istegennen keıin, 1998 jyldan bastap Topar qalasynyń bas taratý energııa stansasyn basqardy. Eńbek jolyn 2008 jyly Qazaqmys korporasııasy elektr stansalary departamentiniń bas dırektory bolyp aıaqtady.

Jezqazǵan JEO, Bal­qash JEO jáne Qaraǵandy GRES-2 qyzmetin basqardy, Otba­sy jáne áıelder isteri jónin­­degi ulttyq komıssııanyń mú­she­si, sondaı-aq Abaı saılaý okrý­gi bo­ıynsha oblystyq más­lı­­­ha­ttyń depýtaty boldy. «So­sıalıstik jarystyń je­ńim­­pazy» (1975-1977 jj.) bel­­gi­­si­men jáne «Eren eńbegi úshin» medalimen marapat­tal­ǵan. Bú­ginde qurmetti demalysta.

1962 jyly Ermak GRES-te 5-toptyń qaraýshy-ma­shı­nısi retinde Lıýdmıla Nı­kolaevna Ivanova óziniń eńbek jolyn bastady. Ol elektr energetıkasy sa­lasynda 40 jyl boıy eń­bek etti. 1976-1978 jyldary Che­re­poves GRES-ke aýysty­ryl­dy. Ekibastuz GRES-1-de 1978 jyldan bastap besin­shi toptaǵy qaraýshy-mashı­nıst bolyp jumys isteı bas­tady. 1992-2002 jyldary 7-toptaǵy týrbına boıynsha energoblokta mashınıst bolyp jumys istedi. Ol – stansa tarıhyndaǵy týrbınadaǵy energııa bloginiń mashınısi bol­ǵan alǵashqy áıel. 1982-1984 jyldary Pavlodar ob­lys­tyq keńesiniń depýtaty bolyp saılandy. 1985 jyldan 1990 jylǵa deıin Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezı­dıýmynyń múshesi boldy. Jańa jabdyqtar men teh­no­logııalardy ıgerýde joǵa­ry nátıjelerge qol jetkizdi. Eńbek Qyzyl Tý ordeni­men marapattalǵan. Kásip­oryn ákimshiligi tarapynan ju­mys­taǵy adal eńbegi úshin bir­neshe ret yntalandyryldy. So­nymen qatar Energetıka mı­nıstrligi ujymynyń usy­nýy­­men «Eńbek ardageri» medali­men marapattaldy.

2014 jyldan bastap Qazaq­­standyq salalyq energetıkter kásiptik odaǵynyń «Bolat Nurjanov atyndaǵy Ekibas­tuz GRES-1» JShS kásip­odaq uıymy fılıaly kásip­odaq komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılanǵan Tatıana Aleksandrovna Chıg­vınseva eldiń eń iri elektr stan­sasy – «Bolat Nurjanov atyn­daǵy Ekibastuz GRES-1-de» ká­sipodaq qurýdyń bastaýynda turdy jáne zeınetkerlik jasyna qaramastan osy qyzmetti búginge deıin atqaryp keledi.

Elektr energııasyn kom­mer­sııa­lyq esepke alýdyń avto­matty júıesin (EKEAJ) iske asyrý boıynsha mańyzdy jáne jaýapty jobany engizýge 1983 jyly О́skemen JEO-da elektr sehynda ınjener bolyp eńbek jolyn bastaǵan Zeınegúl Ramazanqyzy San­syzbaeva qatysty.

Ol esimin úlken árippen jazý­ǵa bolatyn maman! О́ske­men JEO JShS-da jalpy úzdiksiz jumys ótili 37 jyl, onyń ishinde relelik qorǵaý jáne avtomatıka qyzmetiniń elektr-tehnıkalyq zerthanasynda (RZA) 23 jyl jumys is­teıdi. Stansa jelilerin qa­zir­gi zamanaýı baǵyttal­ǵan jo­­ǵary jıilikti qorǵaýdy en­­­­gizýge, retteýge, qyzmet kór­­­se­týge qatysyp, stansa jab­­­dyq­­tarynyń senimdiligin art­­­tyrýǵa yqpalyn tıgizdi.

Zeınetkerlik jasyna qara­mastan Alevtına Alek­san­drov­na Korıagına energetı­ka salasyndaǵy eńbek qyzmetin jalǵastyrýda. Jas­tar­dyń tálim­geri. Energetıka sala­syn­daǵy jalpy eńbek ótili – 42 jyl. 1977 jyly V.I.Le­nın atyndaǵy Ivano­vo ener­ge­tıkalyq ınstıtý­tyn «Elektr stansalary» maman­dyǵy bo­ıynsha bitirip, eńbek jolyn elektrmontajshy bolyp bas­tady. Ár jyldary jos­par­laý bóliminiń masteri, ın­­j­e­neri, smeta-kelisim bó­li­­mi­­niń aǵa ınjeneri, ón­­di­ris­tik-tehnıkalyq bólim­niń ınjeneri bolyp jumys is­te­di. Birneshe jyl boıy ónd­i­ris­tik tehnıkalyq bóli­mniń bas­tyǵy qyzmetin atqar­dy. 2019 jyly Energetıka mı­nıs­tr­li­giniń usynýymen «Eńbek arda­geri» medalimen marapattaldy.

Energetıka salasynda 31 jyl jumys istegen Tatıana Leonıdovna Krıýkova jylý avtomatıkasy jáne ól­sheý sehynyń jumys sapa­syn jaqsartýǵa eleýli úles qosty. 1989 jyly Pav­lo­dar ındýstrııalyq ıns­tı­tý­tyn «Elektr stansa­lary» mamandyǵy boıynsha bitirip, eńbek jolyn Qara­ǵandy JEO-da qazandyq-týr­bı­nalyq jáne otyn berý sehtarynda elektr stan­sasynyń avtomatıkasy men ólsheý quraldaryn jón­deý jáne qyzmet kórsetý jónin­degi elektr slesari bolyp bastady. 1990 jyly master, 1992 jyly jylý avtomatıkasy jáne ólsheý sehy bastyǵynyń paıdalaný jónindegi orynbasary bolyp jumys istedi. Eńbekqorlyq, tehnıkalyq saýattylyq, tamasha uıymdastyrýshylyq qabiletteri arqyly 2004 jyly jylý avtomatıkasy jáne ólsheý sehynyń bastyǵy laýazymyna taǵaıyndaldy. О́ziniń eńbek joly kezeńderinde óte jaqsy uıymdastyrýshylyq qabiletterin kórsete bildi. 2019 jyly «Qurmetti energetık» ataǵyn aldy.

Elektr energetıkasyn damy­tý úshin buryn-sońdy ju­mys istegen nemese jumys isteıtin Qazaqstan áıel-ener­getıkteriniń eńbegin sheksiz atap ótýge bolady.

Qaırat RAHYMOV,

Energetıka vıse-mınıstri