El Prezıdenti Q.K.Toqaevtyń kezekti halyqqa Joldaýy álemdi jaılaǵan indettiń saldarynan turalap qalǵan el ekonomıkasyn qalpyna keltirýdiń naqty baǵdarlaryn kórsetti. Memleket basshysy qoǵamdyq ómirdiń mańyzdy salalaryna keńinen toqtalyp, naqty tapsyrmalar berdi. Osy oraıda men Prezıdent belgilegen birqatar mańyzdy baǵyttarǵa qatysty ózimniń kózqarasymdy ortaǵa salýdy jón sanadym.
Birinshisi, memlekettik basqarýdy jańasha júzege asyrý.
Joldaýda Prezıdent jańa úlgidegi memlekettik basqarýdy qurý qajettiligin jáne osy saladaǵy reformalardy júıeli túrde júzege asyrý kerek ekenin aıtty.
Álbette, memlekettiń tıimdi is-qımyly melekettik apparattyń jumysyna tikeleı baılanysty ekeni túsinikti. Osy oraıda jergilikti jáne ortalyq basqarý organdaryn oıy da, bilimi de tolysqan mamandarmen tolyqtyrý qajettiligi týyndaıdy. Memlekettik qyzmetke joǵary bilikti, jaýapkershiligi mol, yntaly mamandar kelýi shart jáne memlekettik organdar mamandardy qyzmetke tartýǵa múddeli bolýymen qatar, osyndaı qyzmetke mamandardyń umtylýyn da múddeli etý kerek.
Memlekettik apparattyń tıimdi qyzmetin iske asyrý úshin, jergilikti jáne ortalyq organdar ózara tıimdi iskerlik qarym-qatynasty jolǵa qoıa bilgeni jón. Sebebi kóp másele osyǵan kelip tireledi. Mınıstrlikter men ákimdikter juptasyp, jumyla qyzmet istese, túsiniksiz jaǵdaılar oryn almaıdy. Mysaly, Parlament qabyrǵasynda zań qabyldaý ýaqytynda keıde mynadaı jaǵdaılar kezdesedi. Zań mátinimen tanysa otyrǵanda, keıbir normalardyń, zań jobasyn usynýshy organdardyń jergilikti ákimdiktermen zańdy oryndaý sharttary jetkilikti túrde kelisilmegenin baıqaımyz.
Eger zań jobasyn daıyndaý barysynda, memlekettik organ tıisti jergilikti nemese ózge de salalarmen tikeleı baılanysta bolsa, zań kúshine engennen keıin, onyń jumys isteý sharttary jan-jaqty qaralyp, tıimdiligi belgilenýshi edi. О́kinishke qaraı, zań qabyldanǵannan keıin, is júzinde keıbir normalar jumys istemeı qalady. О́ıtkeni zań jobasyn daıyndaýdaǵy prosess taraptardyń kelisýi arqyly júrgizilmegen bolyp shyǵady.
О́ńirlerden Parlamentke aryzdanǵan hattar jıi keledi. Sondyqtan memlekettik basqarý barlyq memlekettik jáne múddeli organdardyń ózara kelisimdi áreketi jolǵa qoıylǵanda ǵana tıimdi bolatynyn eskergen abzal. Sonymen qatar Prezıdent medısına salasynyń máselelerine keńinen toqtaldy. Olardyń qatarynda halyqtyń jıi kóteretin suraqtarynyń biri – aýyldy eldi mekenderdi medısınalyq kómekpen qamtý. Ol týraly Prezıdent shalǵaıdaǵy óńirlerge kólik arqyly dárigerlik qyzmet kórsetýdi, barlyq aýyldyq eldi mekendi feldsherlik-akýsherlik pýnkttermen jáne dárigerlik ambýlatorııalarmen qamtamasyz etý qajettigin aıtty.
Árıne bul aýyl turǵyndary úshin, jaqsy jańalyq, óıtkeni osy jylǵy shilde aıyndaǵy óńirde ótken kezdesýlerde, Qoǵamdyq keńes músheleri jáne aýdandyq máslıhat depýtattary, osyndaı kókeıkesti máseleler týraly sóz qozǵap, oń sheshimin tabý múmkindikterin qarastyrýdy ótingen edi.
Bul másele, birtalaı aýdandarda, aýyldy eldi mekenderde sheshimin tappaı júrgen kúrmeýi qıyn másele bolatyn. Belgilengen baǵyt boıynsha ulttyq densaýlyq saqtaý salasyn odan ári damytý jónindegi jasalatyn sharalardyń shalǵaıdaǵy aýyldardy aınalyp ótpeıtindigine senemin.
Osy oraıda Mańǵystaý oblysynda 10 jyl boıy qordalanǵan máseleni de aıta ketýdi jón sanadym. Mańǵystaý oblysy boıynsha eń iri aýdandardyń biri bolyp sanalatyn Aqtaý qalasyna irgeles jatqan Munaıly aýdanynda áli kúnge deıin óziniń jeke aýrýhanasy joq. Bul aýdanda qazirgi tańda 170 myńnan astam halyq turady jáne bala týý kórsetkishi jyl saıyn ósýde.
Halyq sany kóp osyndaı aýdan 10 jyl boıy mınıstrliktiń de, oblys, aýdan ákimderiniń de nazarynan qalaısha tys qalǵan?
Búgingi tańda, aýdan ortalyǵyna kópsalaly aýrýhana salý jónindegi tıisti bıýdjettik ótinim jobany qarjylandyrý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligine joldanǵan.
Bizdiń esebimizshe, aýdannan 150 oryndyq ortalyq aýrýhananyń qurylysy bastalýy kerek. Bul týraly tıisti depýtattyq saýal Premer-Mınıstrdiń atyna joldandy.
Pandemııa kezinde, medısına salasyna úlken aýyrtpalyq tústi jáne aýdan men aýyl turǵyndary medısınalyq mekemelerdiń azdyǵynan, ne joqtyǵynan qıyndyqtarǵa ushyrady. Sondyqtan mundaı úlken aýdanda tıisti aýrýhana salý kezek kúttirmes másele dep esepteımin.
Taǵy bir óńirlerde kóterilip júrgen suraqtardyń biri ol – bilim salasy tóńireginde jańa oqý prosesteri týraly, qashyqtan oqytýǵa baılanysty ınternetke qoljetimdilik pen daıyndyq.
Prezıdent bul salada da jaǵymdy jańalyqtarmen serpiltti.
Joldaýda bilim salasyna taǵy da toqtalyp, onda sanıtarlyq talaptardy jáne ótken toqsandaǵy qashyqtan oqytýdaǵy jiberilgen qatelikterdi eskere otyryp, Úkimetke tolyqqandy fýnksııalary bar biryńǵaı onlaın bilim berý platformasyn shuǵyl ázirleý kerektigin jáne sapaly bilim berýdiń qalyptasqan dástúrli tásiline qaıta kóshý tártibin de ázirleýdi tapsyrdy. Sonymen qatar bilim salasyndaǵy basty máselelerdiń biri ustazdar jalaqysynyń azdyǵy bolatyn. Osy oraıda, 2021 jyldyń qańtar aıynan bastap ustaz jalaqysy 25 paıyzǵa ósetini qýanyshty habar bolyp otyr.
Joldaý óte aýqymdy, kópsalaly jáne ár baǵyt boıynsha naqty is-sharalar kesheni tolyq qamtylǵan. Endi tek Qazaqstan halqy bir serpilip, osy belgilengen strategııalyq mejelerdi oryndaý úshin jumyla jumys jasaýy qajet degen pikirdemin.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ
Baqtybaı ShELPEKOV,
Parlament Senatynyń depýtaty