Aımaq tarıhyn zerttep júrgen ǵalymdar men ólketanýshylar óz eńbekterinde, kóbine Reseı memleketiniń arhıvterinen alynǵan tarıhı qujattarǵa júginip jatady. Bul túsinikti de, sebebi tóńkeriske deıingi kezeń men keńestik dáýirde Qazaqstan aýmaǵyn basqarýdy uıymdastyrý ereksheligine qatysty tarıhı qujattardyń edáýir bóligi Reseı memleketinde qaldy.
Qostanaı oblysynyń arhıv qyzmeti ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynan bastap Reseıdiń shekaralas aımaqtarynyń arhıv mekemelerimen baılanys ornata bastaǵan. Basty maqsat – Qazaqstan men Qostanaı óńiriniń tarıhyna qatysty shetelde ornalasqan qujattardyń kóshirmelerin aldyrtyp, oblystyń arhıv qoryn tolyqtyrý, ólke tarıhy boıynsha tolyq derektik baza qurý, olardy ǵylymı aınalymǵa engizý.
Búginde Qostanaı oblysynyń memlekettik arhıvinde HV-HIH ǵasyrlar aralyǵyndaǵy óńirdiń saıası, áleýmettik jáne ekonomıkalyq tarıhy týraly derekter óte az. Sondyqtan arhıv qyzmetkerleri Reseı Federasııasynyń Chelıabi, Orynbor, Troısk qalalary men Tatarstan Respýblıkasyndaǵy áriptesterimen yntymaqtastyq ornatyp, ózara iskerlik qarym-qatynasty damytýda.
Sońǵy jyldary oblystyq arhıvke Qostanaı tarıhyna qatysty birtalaı qujat ákelindi. Onyń ishinde 1919 jylǵy Qostanaı mılısııa bólimshesiniń, 1919 jylǵy Qostanaı qalalyq partııa komıtetiniń hattamalary, sondaı-aq Qostanaı oblysyna qarasty aýdan shekaralaryn anyqtaýǵa qatysty qujattar, aýdandyq jáne qalalyq uıymdardyń qyzmeti, shirkeý jazbalary jáne basqa da qundy qujattardyń kóshirmeleri bar.
– Reseı memleketinen ákelingen qujattar esepke alynyp, «1010» degen nómirmen arnaıy qor quryldy. О́lke tarıhy boıynsha jańa arhıv materıaldary shetelden ákelingen qujattar jınaǵyna engizildi. Biz reseılik áriptesterimizdiń jumys tájirıbesin zerdelep, ondaǵy aımaq tarıhyna qatysty qujattardyń quramyn egjeı-tegjeıli zertteı kele, Chelıabi oblysynyń biryńǵaı memlekettik arhıvinde saqtalǵan Qostanaı oblysynyń tóńkeriske deıingi tarıhy men Keńes ókimetiniń alǵashqy kezeńine qatysty qujat kóshirmelerin alyp keldik, – deıdi Qostanaı oblysy memlekettik arhıviniń qyzmetkeri Asıma Qurmankına.
Arhıv qyzmetkeriniń aıtýynsha, Omby oblysynyń memlekettik arhıvinen 1914 jylǵy Qostanaı oblysy kartasynyń kóshirmesi, 1890 jyly Aqmola oblystyq gazetiniń №11 sanyna jarııalanǵan «Rýsskoe Chıkago» maqalasy ákelingen. Bul maqalada Qostanaı qalasynyń qurylý tarıhy men eki el arasyndaǵy saýda-sattyq joldarynyń damýyna qatysty qundy derekter saqtalǵan.
Shetel arhıvterinen ákelingen qujattar qorynda alash ardaqtysy Ahmet Baıtursynulynyń qatysýymen ótken otyrys hattamalarynyń kóshirmesi de kezdesedi. Bul qujattardyń mazmunynan Ahań bastaǵan qazaq zııalylarynyń Qostanaı oblysynyń Reseı quramynda qalyp qoımaýy úshin tabandy kúres júrgizgenin ańǵarýǵa bolady.
Byltyr oblystyq arhıvtiń bir top qyzmetkeri Tatarstan Respýblıkasyna baryp, Qazan arhıvinde bolyp qaıtqan.
– Bul issapardan da oljaly oraldyq. Qazan muraǵattarynan qazaq halqynan shyqqan alǵashqy dáriger Muhamedjan Qarabaev pen uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarınge qatysty tyń qujattar tabyldy. Altynsarın men Ilmınskııdiń ózara jazysqan hattarynyń tolyq kóshirmesin alyp, oblystyq arhıv qoryn tolyqtyrdyq, – dedi A.Qurmankına.
Oblystyq arhıv mekemesiniń aldynda turǵan endigi mindet – aımaq tarıhyn aıshyqtaıtyn qujattardyń sany men sapasyn arttyryp, shetel arhıvterinen ákelingen tyń qujattardy kópshilik nazaryna usyný.
Qostanaı oblysy