Eki myń jastaǵy mysyrlyq mýmııalardyń tinderi men tisterin zertteı otyryp, ǵalymdar bes patogenniń DNQ-ny, sonyń ishinde alapes mıkobakterııalary men V gepatıti vırýsyn anyqtaǵan. Al bes myń jyl buryn qaıtys bolǵan Tıroldik adam mýmııasynyń asqazanyna genetıkalyq taldaý júrgizý barysynda helıkobakter pılorıdi anyqtaldy. Osyndaı dálelder kóptegen juqpaly aýrýlardyń biz oılaǵannan áldeqaıda aryraqta paıda bolǵanyn bildiredi habarlaıdy Egemen.kz
Tis aýrýy
1998 jyly Mıshel Drankýr bastaǵan Eks-Marsel ýnıversıtetiniń (Fransııa) ǵalymdary tórt júz jyldyq zıratta jerlengen adamdardyń tisterinen oba qozdyrǵyshynyń DNQ-yn tapqan. Zertteýshiler tis sellıýlozasynan Yersinia pestis bakterııasynyń genomynyń bólikterin anyqtapty. Osylaısha XVI ǵasyrdyń sońynda Fransııanyń osy ajaldy aýrý jaılaǵany rastalǵan.
О́lgennen keıin dene syrtqy ortanyń, jerleý rásimderiniń jáne topyraq mıkrobtarynyń áserinen ydyraıdy. Eger mýmııa bolmasa, jumsaq tinder ýaqyt óte kele tolyǵymen joǵalady. Súıekter de buzylady. Al deneniń eń kúshti bóligi - tis. Tis qýysyndaǵy mıkrobtardyń jasýsha qaldyqtarymen birge tis sellıýlozasy úsh júz myń jylǵa deıin saqtalady.
Fransýz genetıkteri qazba tabylǵannan keıingi jıyrma jyl ishinde tis sellıýlozasy arqyly ejelgi adamdardan patogendik bakterııalar men bir vırýsty anyqtaǵan. Olardyń ishinde — salmonella, alapes, týberkýlez, stafılokokk ta bar.
Zertteý barysyndaǵy eń jemisti nátıje - oba qozdyrǵyshynyń tabylýy bolypty. Obanyń eń ejelgi túri 3800 jyl buryn qola dáýirinde qaıtys bolǵan jáne qazirgi RF, Samara oblysy aýmaǵynda jerlengen eki adamnyń tis sellıýlozasynan anyqtaldy. Nátıjesinde, ǵalymdar bul ınfeksııanyń adam popýlıasııasyna enýi myńdaǵan jyldardyń enshisinde degen toqtamǵa keldi.
Okop bakterııasy
Sondaı-aq, ǵalym Drankýráriptesterimen taǵy bir jańalyq ashty. Ol adam bıtterinen taraıtyn qaterli aýrý - Bartonella quintana bakterııasynyń DNQ-yn anyqtaǵan. Birinshi dúnıejúzilik soǵysta mıllıondaǵan adamnyń ómirin qıǵan Volyn (nemese transheıa) bezgeginiń epıdemııasyn týdyrǵan.
Bul joly pýlpa Fransııadaǵy Bezanson qalasynyń Rım qorymynda jerlengen eki myń jastaǵy 5 qańqadan tabylǵan. Olarda qan jasýshalary-erıtrosıtter óte jaqsy saqtalǵan. Bul túrdiń eń ejelgi bakterııasy Fransııanyń ońtústik-shyǵysyndaǵy tis sellıýlozasynan anyqtalǵan. Olardyń jasy shamamen tórt myń jyl. Demek transheıa bezgegin týberkýlezben qatar ejelgi ınfeksııalardyń biridep sanaýǵa tolyq negiz bar. Bulshaýrý osydan 5400 jyl buryn qaıtys bolǵan mysyrlyqtan da tabylǵan
Eń kóne oba jáne gepatıt
Ejelgi patogenderdiń genomıkasy osy saladaǵy jetekshi zertteýshilerdiń biri Tıýbıngen ýnıversıtetiniń (Germanııa) jańa ǵylymı baǵyty Iogann Kraýze dep atalady. Ol ár túrli ǵasyrlardaǵy qaldyqtardan oqshaýlanǵan oba qozdyrǵyshtarynyń DNQ-ny salystyra otyryp, mıkrobtyń evolıýsııasyn qalpyna keltirip, ata-babalarymyzdyń kóshi-qon joldaryn naqtylapty. 2011 jyly Kraýze áriptesterimen birge ejelgi oba genomyn ashty. Bul aýrý Eýropada joǵalyp ketkenimen álemniń keıbir aımaqtarynda, mysaly, Mońǵolııa áli de bar.
2015 jyly halyqaralyq ǵalymdar toby, sonyń ishinde Kraýze, Alpi taýlarynan tabylǵan 5300 jastaǵy muzdy mýmııa dep atalatyn Tıroldik adamnyń mıkrobıomasyn taldady. Ǵalymdar asqazan-ishek tinderiniń úlgilerin alyp, mıkrobtardyń bólikterin anyqtaý úshin birneshe taldaý jasaǵan. Sonda ǵalymdar Helicobacter pylori DNQ-syn anyqtapty. Bul mıkrob adamdardyń 90 paıyzynyń asqazanynda kezdesedi. Al árbir onynshy adamda asqazan jarasy men asqazan obyryn týdyrady. Ǵalymdar osy tujyrymdasa aıasynda asqazan obyry da myńdaǵan jyldar buryn paıda bolǵan ejelgi aýrý degen toqtamǵa keldi.
Tıýbıngen ǵalymdary Shveısarııa men Polshadaǵy áriptesterimen birge Germanııa murajaılarynda saqtalǵan 119 mysyrlyq mýmııanyń tinderi men tisteriniń úlgilerin zerttedi. Aıta keterligi, mýmııalardyń eń kónesiniń jasy eki myń jyldan asady. Olardyń birinde, Abusir1630 dep atalǵan, alapes bakterııalary tabylǵan. Antropologııalyq málimetterge sáıkes, bul 30-40 jastaǵy er adam.