Ańǵarǵanym – ótken shaq týraly jeńil aıtyp, ádemi sóıleý ońaı, ásirese ákimderge. Bolashaqta atqarylýy tıis, tipti mindetti jumystardy «kútiledi, mejelengen, iske asyp jatsa» dep bitý-bitpeýine ózge túgil ózderi dúdámal kóńilde súıkeı saldy sóz saptaıtyn ákimderdiń esepterine qarasańyz – «bitken istiń mini joq, bitirgen erdiń kemi joq». Alaıda quıryǵy bir-aq tutam bolyp keletin ótirik aqıqattyń aıbaryna shydamaı qyńsylaı qashyp, minsiz eseptiń abyroıyn aırandaı tókkenine kýá boldyq.
2020 jyly aqpan aıynyń 12-sinde Mańǵystaý oblysynyń ákimi halyqqa qorytyndy esep berý kezdesýin ótkizdi. Sol kúni Mańǵystaý oblysy ákimdiginen «Mańǵystaý oblysynda eldi mekenderdi sýmen jabdyqtaý boıynsha 16 joba iske asty» degen aqparat tarady. «Bul týraly halyq aldynda qorytyndy esep bergen oblys ákimi Serikbaı Trumov málimdedi. Mańǵystaý oblysynda «О́ńirlerdiń 2020 jylǵa deıin damýy» baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 4,2 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetten 1,4 mlrd teńge bólindi. Shalǵaıda ornalasqan Beıneý aýdanynyń Eset, Tolep, Sarǵa, Beıneý aýyldaryn sýmen jabdyqtaý qurylysyn jáne Qaraqııa aýdandaǵy Senek, Qulandy aýyldarynda sý sorǵy stansasyn, Túpqaraǵan aýdany Taýshyq aýylyn, О́mirzaq aýyly Prımorskıı turǵyn massıvin, Munaıly aýdany Basqudyq aýylyn sýmen jabdyqtaý jelilerin salý tolyq aıaqtaldy. Júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde sýmen qamtamasyz etý kórsetkishi 69%-dan 75,86%-ǵa artty. Tutastaı alǵanda 2019 jyly 327,7 km sýmen jabdyqtaý jelileri men 52,68 km sý burý jelileri salyndy. Elektrmen jabdyqtaý toraptarynyń jalpy uzyndyǵy 11 349,2 km quraıdy. Josparlanǵan 943,3 km jelilerine jóndeý jumysy 100% naqty oryndaldy. Oblys boıynsha jylýmen jabdyqtaýdyń jalpy uzyndyǵy 772,9 km quraıdy. Josparlanǵan 12 km jylý toraptaryn jóndeý 100% oryndaldy. 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha jylýmen jabdyqtaý toraptaryn jańǵyrtýdyń úlesi – 1,5%, elektrmen jabdyqtaý – 8,3% jáne gazben jabdyqtaý 2,5%-dy qurady» delingen aqparatty «egemen.kz» saıtynan basqa «Kazakhstan Today», «Mangistau Media» saıttary halyqqa taratty. Aqparattaǵy «Beıneý aýdanynyń Sarǵa aýylyn sýmen jabdyqtaý jelilerin salý tolyq aıaqtaldy» degen jolǵa nazar aýdarǵanymmen «ákim ótirik aıtpas, arada qansha jyl ótti, bitse bitken bolar» degen oımen Nur-Sultanǵa jónelttim...
Sóıtsem «qýyrdaqtyń kókesin túıe soıǵanda kórersiń» degendeı, qyzyqtyń kókesi arada jeti aı ótkende boldy.
Aımaq basshysynyń qorytyndy esebine silteme jasap Mańǵystaý oblystyq ákimdikten joldanǵan aqparatta Sarǵa aýylyna qatysty «tolyq aıaqtaldy» delingen aqparat jalǵan bolyp shyqty. 2017 jyly shilde aıynyń alǵashqy kúnderi elorda merekesine oraı Sarǵa aýylynda sý tazalaý ǵımaraty men aýylishilik sý qubyry qurylysynyń tusaýy kesilgen bolatyn. Turǵyndardy tazartylǵan aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrylatyn nysan qurylysynyń quny 487,583 mln teńgege baǵalandy. Sý quıý stansasy – 91,2 m³/saǵ, tazartylǵan sýǵa arnalǵan rezervýar syıymdylyǵy – 1000 m³; bastapqy sýǵa arnalǵan sý quıma rezervýar syıymdylyǵy – 500 m³ syndy nysandardy qamtıtyn qýatty jobada sý qubyrynyń uzyndyǵy 27,275 shaqyrymdy quraıdy. «Sıko» JShS merdiger retinde tizgindi qolyna alǵan is 2018 jyly aıaqtalyp, 30 jergilikti turǵyndy jumyspen, 200 turǵyn úıdi sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etýi kerek bolatyn.
Jospar boıynsha 2018 jyly aıaqtalýy tıis, 2020 jylǵy ákim esebinde aıaqtaldy dep berilgen joba shyndyǵynda bastala bere tastalǵan. Turǵyndardyń aıtýynsha, úıler arasyna shuńqyrlar qazylyp, rezervýarlar salyna bastalǵanymen arty sıyrquıymshaqtanǵan istiń keteýi ketip, bastapqy kezde salynǵan nárselerdiń ózi qazir qaraýsyz, keıbir bólshekteri qoldy bolǵan kúıde ańǵal-sańǵal qalpynda tur. «Sıko» seriktestigine qyzmet etip jasalǵan jumystary úshin jalaqysyn ala almaı júrgender bul istegi qordalanǵan qat-qabat máseleni ańǵartady.
Shýly nysannyń qazirgi jaǵdaıy, alda qandaı sharalar josparlanyp, máseleni sheshýdiń qandaı joldary naqtylanǵandyǵy týraly Beıneý aýdany ákimine hat joldaǵanymyzda:
«Beıneý aýdany Sarǵa selosyna sý tazartý ǵımaratyn jáne kentishilik sý qubyryn salý» nysanynyń merdigeri «Sıko» JShS qurylys-montaj jumystaryn 2017 jyldyń 18 shildesinde bastady, 2018 jyly qurylys jumystaryn jalǵastyrdy. Bıýdjetterdiń bólinýine baılanysty qarjy kelesi jylǵa aýystyryldy, sol sebepti nysan 2019 jylǵa ótpeli boldy.
2019 jylǵa qurylys-montaj jumystaryn aıaqtaý úshin qosymsha kelisimshart jasaqtaldy. Alaıda «Sıko» JShS tarapynan qurylys-montaj jumystary júrgizilmeýine baılanysty memlekettik satyp alý týraly sharttary boıynsha óz mindettemelerin tolyq oryndamaǵany úshin memlekettik satyp alýdyń josyqsyz qatysýshysy dep taný, turaqsyzdyq aıyppul óndirý jóninde Mańǵystaý oblysynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotyna talap-aryz jiberildi. Sot talap-aryzymyzdy ishinara qanaǵattandyryp, 7 226 090 teńge aıyppul somasyn óndirý jóninde sheshim etti.
«Sıko» JShS bergen 2020 jylǵa arnalǵan jumys kestesine sáıkes qurylys montaj jumystaryn 2020 jyldyń 23 maýsymynda aıaqtaýǵa mindettendi. Osyǵan baılanysty qosymsha kelisimshart jasaqtaldy. Alaıda qurylys-montaj jumystaryn júrgizgen joq. Sol sebepti «Sıko» JShS boıynsha Mańǵystaý oblysynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotyna 2020 jyldyń 11 qyrkúıeginde kelisimsharttyń kúshin joıý, aıyppul óndirý jáne banktik kepildik somasyn memleket paıdasyna óndirý jóninde talap-aryz jiberildi.
Sot sheshimine sáıkes qurylys-montaj jumystaryn jalǵastyrý jóninde is-sharalar qabyldanatyn bolady» delingen jaýap keldi. Budan bólek Beıneý aýdandyq qurylys bóliminiń basshysy S.Bısenovtiń aıtýynsha, sot sheshimimen «Sıko» seriktestigine ekinshi ret 3 mln teńge kóleminde aıyppul salynǵan. «Sıkonyń» isi nege suıyq – qarjylaı qıyndyq pa, álde basqalaı sebebi bar ma – ony sot oryndary anyqtaı jatar, qyzyǵy «apama jezdem, etigime bizim saı» bolyp bildeı ákimdikten bitpegen iste bitti dep jalǵan aqparattyń taraýy bolyp tur. Oblystyq ákimdik bultqa qarap bal ashyp, jeldi tyńdap til qatpaǵan bolar, endeshe bul aqparatty qaıdan alǵany ózderine málim...
Osylaısha bitpegen isteri bittige sanalǵan sarǵalyqtar shý kóterdi, olardyń talaby oryndy. Kópten jáne saryla kútkenmen tıisti oryndardyń qujatynda, buqaralyq aqparat quraldarynda «tolyq aıaqtaldy» dep aıtylǵan, al shyndyǵynda baıaǵysha aýyldaǵy jalǵyz ǵana sý tasıtyn kólikke kezekke turyp aýyl-aımaq, bota-taılaǵyna deıin tasymaldanǵan sý ishetin, sý joqtyqtyń saldarynan keńshardan qalǵan el-jurtqa, ótken-ketkenge maqtaýly jasyl jelegi qurdymǵa ketip ala shańǵa oranǵan sıdań aýyl atanǵan Sarǵa turǵyndary qashan sý qubyrlarynan aqqan sýǵa qol jetkizedi? Qashan qalaýynsha baý-baqsha egip, qozy-laǵyn sý tasıtyn kólikti kútip qudyq basyna ıirilgen jaǵdaıdan qutqarady. Belgisiz! Sottyń sheshimi, «Sıkomen» aradaǵy jaǵdaıdy retteý nemese kelisim-shartty toqtatyp ózge merdiger tabý, isti onyń jalǵastyryp, aıaqtalýyn kútý úshin áli qansha ýaqyt kerek ekendigin eshkim de tap basyp aıta almaı otyr, «aqyry bitedi» degen sóz ǵana kóńilge medeý.
Sonymen Mańǵystaý oblystyq ákimdigi tarapynan taratylǵan jalǵan aqparattyń uıaty kimge, nysan jumysy bastalǵanda lentasyn qıyp, aýyldyqtarǵa tán sengishtikpen ańqyldaı shashýyn shashyp, máz-meıram batasyn bergen, biraq kúni búginge deıin kútýden kózderi talǵan Sarǵa turǵyndarynyń obaly kimge?
Jaqynda ǵana Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Demokratııanyń basty jaýy – bilimsizdik pen popýlızm. Osyny esten shyǵarmaǵan jón. Azamattarymyz reformalarǵa qoldaý bildiredi dep senemin. Olar jańa saıası múmkindikterdiń arqasynda qoǵamda «haıpokratııanyń» beleń alýyna jol bermeıdi dep úmittenemin» degen bolatyn. Olaı bolsa Sarǵa aýylynyń halqy osy «haıpokratııanyń» arqasynda esep bergende sýǵa qaryq bolyp, al shyn máninde áli sýsyz otyrǵan jaıy bar.
Túıin. Ákim – Memleket basshysy senim artyp taǵaıyndaǵan laýazymdy tulǵa, bir óńirdiń taǵdyry senip tapsyrylǵan memlekettik qyzmetker. Demek, onyń esebine senbeýge taǵy bolmaıdy. Jýrnalıst áleýmettik jeliler arqyly kelip jatqan ótirik-shyny belgisiz aqparattar bolsa zerttep, aqıqatyna kóz jetkizýge umtylady, al oblys ákiminiń esebiniń nemese oblystyq ákimdikten kelgen aqparattyń sońyna sham alyp túsip, esepte «birine jol tóseldi, birine mektep, birine balabaqsha salyndy, kelesi aýylda kásipkerge qoldaý kórsetilip, mújálsiz otbasyna kómek berildi, taǵy bir aýylda sport alańy jasaqtalyp, ana aýylǵa ǵalamtor, myna aýylǵa gaz jelisi tartyldy, kúrdeli jóndeý jasaldy» dep keletin sheti joq aýyldardy aralap, bárin tekserip júrýge mindetti emes. Ol ákimge nemese ákimdikke senbeýdiń, syılamaýdyń bir kórinisi bolar edi.
«Sengen qoıym sen bolsań, kúısegenińe bolaıyn» degendeı, senip kelgen orynnyń ótirik aqparat taratýynyń aldy-arty osy ma eken...
Mańǵystaý oblysy