Igerilmegen jerge ıe tabylady

Bul týraly oblys boıynsha jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyn baqylaý basqarmasynyń basshysy Seısenǵazy Chýkaev aıtyp bergen edi.

Seısenǵazy Jumaǵalıulynyń aıtýynsha, 2016 jyldan bastap oblysta paıdalanylmaı jatqan jáne zańnamany buza otyryp paıdalanylyp jatqan jerlerdi alyp qoıýdy qamtamasyz etý boıynsha oblys ákimi Danıal Ahmetov bekitken jol kartasy jumys istep keledi. Budan bólek, 2018 jyly aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy paıda­la­nylmaıtyn jerlerdi, sondaı-aq qu­rylysqa berilgen, áli bos jatqan jer­­­lerdi alyp qoıý jumystaryn júr­gi­zý­diń uqsas algorıtmi ázirlengen. Bul qu­­jattar memlekettik organdardyń paı­­­da­lanylmaıtyn jerlerge qatysty shara­­lardy anyqtaý jáne qabyldaý boıyn­sha naqty is-qımylyn aıqyndaıdy.

– Jol kartasy jáne algorıtm sheń­berinde basqarma jergilikti atqarý­shy organdarmen, prokýratýra organ­darymen, jergilikti polısııa qyzmetimen birlesip, Jer jáne kásipkerlik kodeksteriniń talaptaryna sáıkes paıdalanylmaıtyn jáne zańnamany buza otyryp paıdalanylatyn jerler boıynsha sharalardy anyqtaý jáne qabyldaý boıynsha jumystardy turaqty negizde júrgizýde. Birlesken jumys nátıjesinde 2018 jyldan bastap, oblys boıynsha qurylysqa arnalǵan, jalpy aýdany 335,98 gektar bolatyn paıdalanylmaıtyn 632 jer ýchaskesi anyqtaldy, – dedi basqarma basshysy S.Chýkaev.

Jer ýchaskelerin maqsatty paıdalaný kerektigin turǵyndarǵa túsindirý úshin tıisti basqarma halyqpen kóshpeli kezdesýler túrinde, sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldary arqyly túsindirý jumystaryn júrgizip keledi. Jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyna memlekettik baqylaýdy júzege asyrý máseleleri boıynsha halyq arasynda túsindirý jumystaryn júrgizý úshin basqarmanyń jáne birinshi basshynyń resmı akkaýnttarynda jer zańnamasyn túsindirý bo­ıynsha aqparat ornalastyrylǵan.

Basqarma basshysy jer ýchaskelerin paıdalanbaǵan jaǵdaıda turǵyndar úshin onyń saldary qandaı bolatynyn da tarqatyp aıtyp berdi.

S.Chýkaevtyń málimetinshe, Jer kodeksiniń 92-babynyń talaptaryna sáı­kes, eger qurylysqa arnalǵan jer ýchas­kesi ony berý týraly sheshim qabyl­dan­ǵan kúnnen bastap úsh jyl ishinde (eger jo­ba­laý-smetalyq qujat­tamada neǵurlym uzaq merzim kózdelmese) maq­saty boıynsha paı­dalanylmasa, onda jeke turǵyn úı qury­lysy úshin Qazaq­stan Respýblıkasy aza­mat­tarynyń je­ke­­menshigindegi jer ýchas­kesin qos­pa­ǵan­da, mundaı jer ýchaskesi osy ko­deks­tiń 94-babynda kózdelgen tár­tip­pen máj­búr­lep alyp qoıýǵa jatady eken.

Basqarma mamandary bergen aqparatqa súıensek, Jer kodeksiniń 94-babyna sáıkes jer uzaq ýaqyt paıdalanylmaǵan jaǵdaıda buzýshylyqtardy bir jyl merzim ishinde joıý týraly nusqama beriledi. Atalǵan qosymsha nusqama jer ýchaskesine quqyq aýyrtpalyǵy retinde «Jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy memlekettik tirkeý týraly» zańǵa sáıkes memlekettik tirkelýge jatady.

– Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 462-baby boıynsha ákimshilik jaýapkershilik kózdelgen nusqamany oryndamaǵany nemese tıisinshe oryndamaǵany úshin ákimshilik hattama toltyrylady. Bul sýbektiniń sanatyna qaraı 5-ten 500 AEK (13 890 – 1 389 000 teńge) mólsherinde aıyppul salýdy kózdeıdi (ákimshilik isterdi mamandandyrylǵan aýdandyq jáne olarǵa teńestirilgen ákimshilik sottardyń sýdıalary qaraıdy). Osydan keıin basqarma sotqa jer ýchaskelerin májbúrlep alyp qoıý týraly talap qoıady. Budan bólek, nusqamalar Salyq kodeksiniń 509-baby, 4-tarmaǵynda kózdelgen qosymsha 10 eselengen salyq salý úshin memlekettik kirister organdaryna jiberiledi. 2015 jyldan bastap jiberilgen nusqamalardyń negizinde oblystyq bıýdjetke qosymsha 55,5 mln teńge tústi, – deıdi S.Chýkaev.

Budan basqa, Jer kodeksiniń 94-babyna sáıkes paıdalanbaǵan jer ýchaskesin májbúrlep alyp qoıǵan menshik ıeleri (jerdi paıdalanýshylar) arnaıy «Jer ýchaskeleri májbúrlep alyp qoıylǵan tulǵalardyń» tizilimine engiziledi, sodan soń olar 3 jyl ishinde jer ýchaskesin ala almaıdy.

Jer ýchaskeleri májbúrlep alyp qoıyl­ǵan tulǵalardyń tizimin qalyp­tas­tyrýdy jáne júrgizýdi, jerdi paıdalaný men qorǵaýdy baqylaý jónindegi ýáki­letti organ, aýdandyq (qalalardaǵy aýdan­dardan basqa) atqarýshy organ, ob­lys­tyq mańyzy bar qalanyń jergilikti at­qa­rýshy organy usynatyn aqparattyń ne­gi­zinde ortalyq ýákiletti organ júzege asy­rady. Qazirgi tańda basqarma joldaǵan aq­pa­rat­tyń negizinde oblys boıynsha 259 menshik ıeleri (jer paıdalanýshylar) tizimde tur.

Basqarma ókilderi bergen aqparat­tardy alǵa tartsaq, qazirgi tańda oblysta 2018-2019 jyldary anyqtalǵan, paıdalanylmaıtyn jer ýchaskelerinen basqarmanyń talabymen jalpy aýdany 61,15 ga bolatyn 323 jer ýchaskesi qaıtarylyp alynyp, jalpy aýdany 17,45 ga 29 ýchaskeni alyp qoıý boıynsha talap-aryzdar sot organdarynyń qaraýynda jatyr.

О́teýsiz negizde berilgen alyp qo­ıyl­ǵan jer ýchaskeleri olardy odan ári berý úshin arnaıy jer qoryna esepke alynady. Eger májbúrlep alyp qoıylǵan jer ýchaskesi memleket­ten satyp alynǵan jaǵdaıda, onda Jer kodeksiniń 94-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes mundaı ýchaske azamattyq is júr­gizý zańnamasynda jáne At­qarý­shy­lyq is júrgizý jáne sot oryn­daý­shy­larynyń mártebesi týraly zańnamada belgilengen tártippen saýda-sattyqta (konkýrstarda, aýksıondarda) satylady. Jer ýchaskesin májbúrlep alyp qoıý jónindegi shyǵystar shege­rilgen soń jáne mindettemeler boıynsha talaptar mólsherinde kepil ustaýshyǵa tólengennen keıin túsken soma jer ýchaskesiniń burynǵy menshik ıesine nemese jer paıdalanýshyǵa tólenedi. Bir jyl ishinde keminde úsh saýda-sattyq (konkýrstar, aýksıondar) ótkizilgennen keıin mundaı jer ýchaskesin nemese oǵan jer paıdalaný quqyǵyn ótkizý múmkin bolmaǵan kezde jer ýchaskesi sot sheshimi boıynsha arnaıy jer qoryna (memleketke) esepke alynady eken.

Qurylysqa arnalǵan paıdalanylmaıtyn jer ýchaskelerin anyqtaýdy basqarma jergilikti atqarýshy, prokýratýra organdary nemese zańdy jáne jeke tulǵalardyń ótinishteriniń negizinde tekserý barysynda anyqtaıtyn kórinedi.

Tekserý nátıjesinde Altaı aýdanynda – 83,0 ga alańdaǵy 80 ýchaske, Glýbokoe aýdanynda – 27,51 ga alańdaǵy 33 ýchaske, Úrjar aýdanynda – 8,52 ga alańdaǵy 14 ýchaske jáne О́skemen qalasynda – 181,54 ga alańdaǵy 449 ýchaske, Semeıde – 25,93 ga alańdaǵy 30 ýchaske, Rıdderde 2,06 ga alańdaǵy 13 ýchaske anyqtaldy.

Basqarma basshysy atap kórset­kendeı, eń kóp paıdalanylmaıtyn jer ýchaskeleri О́skemen qalasynda tir­kelgen eken, aýdany 181,54 ga bolatyn 449 ýchaske. Odan soń Altaı aýda­nyn­daǵy Buqtyrma sý qoımasynyń jaǵa­laýyndaǵy aýdany 83 gektardy quraıtyn 80 ýchaske.

Al basqarma arqyly osy ýaqytqa deıin sot tártibimen nusqamalardy oryn­da­maǵany, jer ýchaskelerin paıda­lanbaǵany úshin О́skemen qalasynda aýdany 49,09 ga bolatyn 303 ýchaske, sondaı-aq Glýbokoe aýdanynda aýdany 1,93 ga bolatyn 12 ýchaske májbúrlep alynǵan. Sondyqtan aımaqtaǵy jer ıeleri óz ýchaskelerin ýaqyt ozdyrmaı maqsatyna saı paıdalanyp, iske jaratqandary abzal. Bolmasa, joǵaryda aıtylǵan erejege sáıkes, memleket menshigine qaıtarylatyn kórinedi.