Halyqty taza aýyz sýmen qamtý – strategııalyq mindet

Halyqty sýmen jabdyqtaý 92,6%-ǵa deıin jetkizildi

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulovtyń málimetinshe, elimizde 2000 jyldardan bastap halyqty aýyz sýmen jáne sý burý qyzmetimen qamtamasyz etý boıynsha maqsatty saıasat júrgizilip keledi. 20 jyl ishinde «Aýyz sý», «Aq bulaq», «О́ńirlerdi damytý», «Nurly jol» baǵdarlamalary aıasynda 48,2 myń shaqyrym ınjenerlik jeli salyndy. Nátıjesinde halyqty sýmen jabdyqtaý deńgeıi 92,6%-ǵa jetti.

«Bıyl 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jer» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa kiristik. Baǵdarlama aıasynda 2025 jylǵa qaraı halyqty tolyqtaı sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý mindeti tur» dedi B.Atamqulov.

Elbasynyń kezinde bergen tapsyrmasyna saı aýyldardy sýmen jabdyqtaý júıesin damytýǵa jyl saıyn keminde 100 mlrd teńge qarajat bólinýde. Bıyl qalalar men aýyldarda sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jelilerin damytýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 113,6 mlrd teńge bólindi, 303 joba iske asyrylýda.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, sýmen qamtamasyz etýdiń áleýmettik mańyzy zor. Memleket basshysy taza aýyz sýǵa qol jetkizý deńgeıin barlyq óńirde teńestirý qajettigin birneshe ret atap kórsetti. «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda aýyldardy sapaly jáne qajetti mólsherde sýmen jabdyqtaý qyzmetimen kezeń-kezeńimen qamtý jóninde jospar ázirlendi. Sondyqtan óńirler halyqty sýmen qamtamasyz etý úshin osy jospardy keıinge qaldyrmaı, tıimdi sharalar qabyldaýy kerek. Elbasynyń bastamasymen qazirgi tańda «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy iske asyrylýda. Aýyldardy sýmen jabdyqtaý júıesin damytý atalǵan baǵdarlamamen úılestirilgen.

«Qazir respýblıka boıynsha bar­lyǵy 6 341 aýyl bar. Onyń ishinde 4 078 aýyl ortalyqtandyrylǵan sýmen jab­dyq­talǵan, 279 aýylda keshendi blok-modýl­der ornatylǵan. 1 146 aýylda ortalyq­tandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıesi salynyp jatyr. Halyq sany az aýyldarda (200-den az adam turatyn 838 aýylda) óz elimizde óndirilgen sý tazartatyn keshendi blok-modýlder ornatylady» dep habarlady B.Atamqulov.

«Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda barlyq qarjylandyrý kózinen sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin salýǵa jáne rekonstrýksııalaýǵa 934 mlrd teńge kózdelgen.

«Aýyldardyń sýmen jabdyqtalýyna monıtorıng júrgizý maqsatynda ınterak­tıvti karta ázirlep, iske qostyq. Onda kóptegen parametr boıynsha naqty jaǵdaı kórsetilgen. Ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar arasyndaǵy qyzmet pen quzyrettilikti bólý boıynsha zań jobasy ázirlendi. Jergilikti atqarýshy organdarǵa berilgen aýyz sýdyń 1 tekshe metri úshin tólem mólsherin ázirleý jónindegi normalardy, sondaı-aq Tizbeni bekitý jónindegi qyzmetti berý josparlanyp otyr» dep túsindirdi mınıstr.

Zań jobasynda kórsetilgen sharalardy iske asyrý mynadaı múmkindikter beredi: Salynǵan oqshaý júıelerdi tizimge engizýdi jedeldetedi; óńirlerge aýyz sýmen jabdyqtaýǵa arnalǵan sýbsıdııa bólý men alýdy tezdetedi; oblys boıynsha ortasha tarıf pen óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn eskere otyryp, 1 tekshe metr aýyz sý úshin halyqtyń tólemin retteıdi.

«Tapsyrmaǵa sáıkes elimizdiń 53 qala­synda kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn salý jáne jańǵyrtý jobalaryn iske asyrý úshin daıyndyq júrgizip jatyrmyz. Halyqaralyq qarjy uıymdarymen (Azııa damý banki, Eýropa qaıta qurý jáne damý banki) shamamen 330 mlrd teńge mólsherinde bıýdjetten tys qarajat tartý boıynsha kelisimge keldik» dedi mınıstr.

Bes qalada (Balqash, Jańatas, Jez­qazǵan, Sátpaev, Stepnogorsk) kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn salý men rekons­trýksııalaý boıynsha tehnıkalyq-eko­nomıkalyq negizdeme ázirlendi. Saraptama oń qorytyndysyn berdi. Bul jobalardy shamamen 40 mlrd teńge mólsherinde Azııa damý banki qaryzy esebinen iske asyrý josparlanǵan.

«Alty qala (Aqtóbe, Aıagóz, Qapshaǵaı, Qaraǵandy, Prıshahtınsk, Rıdder) boıynsha tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme ázirlenip, saraptamaǵa jiberildi. Quny shamamen 90 mlrd teńge bolatyn bul jobalardy Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń qarajaty esebinen iske asyrý josparlanǵan. Álemdegi pandemııaǵa baılanysty jobalardy iske asyrý 2021 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna aýys­tyryldy» dep túıindedi mınıstr.

Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev qazirgi ýaqytta respýblıka boıynsha jalpy uzyndyǵy 15,5 myń shaqyrym bolatyn 74 toptyq sý qubyrlary bar ekenin aıtty. Onyń ishinde respýblıkalyq menshikte 13 myń shaqyrymdy quraıtyn 37 toptyq sý qubyrlary tirkelgen. Bular jalpy 1,1 mln adamy bar 608 aýyldyq eldi mekendi sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etýde.

Mınıstrdiń aıtýynsha, 2019-2020 jyldar aralyǵynda tıisti qarjy bólinip, áleýmettik mańyzy bar birqatar top­tyq sý qubyrlary boıynsha qurylys jumys­tary aıaqtaldy. Atap aıtsaq, 2019 jy­ly Pavlodar oblysyndaǵy Maı, Belo­vod jáne Qaraǵandy oblysyndaǵy Jáı­rem-Qarajal toptyq sý qubyrlary paı­dalanýǵa berildi. Al 2020 jyly Almaty oblysyndaǵy Qaskeleń, Qyzylorda obly­syndaǵy Talap jáne Jıdeli, Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Presnov (ekinshi kezegi), Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Jympıty toptyq sý qubyrlary boıynsha barlyq jumystar aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriletin bolady.

«Nátıjesinde buǵan deıin sapaly sýy bolmaǵan 37 aýyldyq eldi meken boıynsha jańadan sý qubyrlary salynyp, 46 myńǵa jýyq turǵyn taza aýyz sýmen qamtamasyz etiledi» dedi mınıstr.

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Ma­mın qorytyndylady. Premer-Mınıstr atap ótkendeı, búgingi tańda ortalyq­tan­dyrylǵan sýmen jabdyqtaý qalalarda – 97,2%, aýyldarda – 86,4%-dy quraı­dy. 100% ortalyqtandyrylǵan sýmen jab­dyqtaý Soltústik Qazaqstan, Mańǵys­taý jáne Atyraý oblystarynda, aýyl­dar bo­ıynsha Almaty (98,8%), Atyraý (98,4%) jáne Qyzylorda (97,2%) ob­lys­tarynda qamtamasyz etiledi. Ortalyq­tan­dyrylǵan sýmen jabdyqtaýǵa qolje­tim­dilik boıynsha tómen kórsetkishter Qos­tanaı (61,1%), Jambyl (72,6%) jáne Pavlodar (73,3%) oblystarynda baıqalady.

53 qalada kárizdik tazartý qury­lys­taryn salý, rekonstrýksııalaý jáne jańǵyrtý boıynsha jumys júrgizilýde, qar­jylandyrý kózderi (ADB jáne EQDB zaımdary) aıqyndaldy, jobalyq qujat­tamany daıyndaý júrgizilýde. «Halyqty taza aýyz sýmen jabdyqtaý máselesi Úkimettiń strategııalyq mindeti jáne ha­lyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa tikeleı áser etedi. Ár ákimdiktiń eldi mekenderge tıisti ınfraqurylymdy jetkizý boıynsha naqty jospary bolýy kerek» dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy «Nurly jer» mem­le­kettik baǵdarlamasyn iske asyrý qory­tyndysy boıynsha 2025 jylǵa qaraı halyqtyń 100% taza aýyz sýmen qam­ta­masyz etiletinin atap ótti. Osy máse­ledegi mańyzdysy, toptyq sý qu­byr­la­rynyń ınfraqurylymyn jasaý jáne aýyldardyń shekarasyna deıin jet­kizý kerek. Bul jumys jelilerdi eldi meken­der­diń ishinde tartýmen úılesimdi júrgi­zilýi qajet. Premer-Mınıstr joba­lar­dyń shy­ǵyn­daryn qysqartyp, jergilikti qam­týdy damytý maqsatynda sýmen jab­dyq­taý jáne sý burý jobalaryn iske asyrý kezinde jobalaý-smetalyq qujattamanyń tıptik jobalaryn, sondaı-aq otandyq óndirýshilerdiń materıaldaryn paıdalanýdy tapsyrdy.

Ekologııa mınıstrligine toptyq sý qubyrlaryn basqarý júıesin odan ári jetildirý boıynsha sharalar qabyldap, olardy salý jáne rekonstrýksııalaý jobalaryn ýaqtyly iske asyrýdy qamtamasyz etý tapsyryldy. Bul rette 2021 jyldyń sońyna deıin 197 myń turǵyny bar 38 eldi mekenge sý júrgizýdi kózdeıtin, uzaq­qa sozylǵan úsh jobanyń qurylysyn aıaq­taý qajet ekeni atap ótildi. Indýstrııa, Ult­tyq ekonomıka, Qarjy, Ekologııa, Den­saý­lyq saqtaý mınıstrlikterine halyq úshin tarıfterdiń artýyna jol bermeý maq­satynda qyzmet kórsetýdi jáne qaryz­dy óteýdi eskerýmen kárizdik tazartý qury­lystaryn salý jáne rekonstrýksııalaý jobalaryn iske asyrý tetigin zań júzinde bekitýdi qamtamasyz etý tapsyryldy.

Jumyspen qamtýdyń jol kartasy jańartylady

Sondaı-aq Úkimet otyrysynda Ju­mys­pen qamtýdyń jol kartasyn iske asyrý barysy qaraldy. Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstri B.Nu­rymbetov, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi D.Ahmetov jáne Qyzylorda obly­synyń ákimi G.Ábdiqalyqova baıandama jasady.

«Bıyl daǵdarysqa qarsy qabyldanǵan sha­ralardy iske asyrý halyqtyń jumys­pen qamtylýyn saqtaýǵa yqpal etti. Ju­mys­­pen qamtýdyń jol kartasy qazaqstan­dyq­tardyń jumysy men tabysyn saqtaýǵa sep­­tigin tıgizdi, eleýli áleýmettik-ekono­mı­kalyq tıimdiligin kórsetti» dedi A.Mamın.

Jumyspen qamtýdyń jol karta­synyń sheńberinde shamamen 6 600 áleýmettik, kommýnaldyq jáne kóliktik ınfraqurylym obektisi salynyp jatyr. Jobalar aıaqtalǵan soń, sabaqtas salalarda 100 myńǵa jýyq jumys orny qury­latyn bolady. Jol kartasynyń jobalaryn iske asyrý úshin qajetti taýarlardyń, jumystar men qyzmetterdiń shamamen 90%-y otandyq óndirýshilerden satyp alyndy. 19 myńǵa jýyq bıznes sýbektisi 488 mlrd teńgege tapsyrys aldy, keminde 114 myń jumys orny saqtaldy. 

Premer-Mınıstr jumyspen qamtýdy qoldaý sharalaryn iske asyrý qarqyny Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda, Nur-Sultan jáne Shymkent qalalarynda joǵary ekenin atap ótti. Úkimet basshysy ákimdikterge Jol kartasynyń josparly kórsetkishterine qol jetkizý boıynsha jumysty jandandyrýdy tapsyrdy. Eńbek mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, osy jyldyń sońyna deıin 2021 jylǵa arnalǵan Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn jańartý jáne onda turaqty jumys oryndaryn qurýǵa basa mán berý mindetteldi. Bul rette jobalardyń basym bóligi aıaqtalǵandyqtan, jumysynan bosap qalatyn adamdardy jumyspen qamtý qajettigi atap ótildi. Osyǵan oraı Ulttyq ekonomıka mınıstrligine múd­deli memlekettik organdarmen jáne ákimdik­termen birlesip, osy jyldyń sońyna deıin barlyq memlekettik baǵdarlamalardyń jumys oryndaryn qurý boıynsha ındıkatorlaryn jańartý, tıisti statıstıkalyq esepke alý júıesin engizý, sondaı-aq jumys oryndaryn qurýdyń óńirlik kartalaryn ázirlep, bekitý tapsyryldy.

2021 jylǵa arnalǵan zań jobalaý jumystary

Úkimet otyrysynda Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń 2021 jylǵa arnalǵan jospary qaraldy. Bul másele jóninde Ádilet mınıstri M.Beketaev baıandama jasady. Jospar bırjalyq saýdany, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldy, jer qatynastaryn, kólikti, quqyq qorǵaý qyzmeti men geodezııany, kartografııany, volonterlik qyzmet pen qaıyrymdylyqty, bıologııalyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdy jáne basqa da máselelerdi qamtıdy.

Marat Beketaev aıtyp ótkendeı, Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń 2021 jylǵa arnalǵan jospar jobasy Prezıdent pen memlekettiń strategııalyq qujattarynda aıqyndalǵan mindetter negizinde ázirlengen. Jospar 19 zań jobasyn ázirleýdi kózdeıdi.

«Olar saqtandyrý jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyn retteýge, bırjalyq saýda, kólik, jer qatynastary, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl, quqyq qorǵaý qyzmeti, geodezııa, kartografııa jáne keńistiktik derekter, volonterler qyzmeti jáne qaıyrymdylyq, ınnovasııalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq damý, bıologııalyq qaýipsizdik jáne basqa da salalardy odan ári damytýǵa baǵyttalǵan» dedi mınıstr.

2021 jyly úsh jańa zań jobasyn ázirleý kózdelip otyr. Olar «Geodezııa, kartografııa jáne keńistiktik derekter týraly», «Áskerı polısııa organdary týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń bıologııalyq qaýipsizdigi týraly» zań jobalary. Sondaı-aq aldaǵy jyly Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýyn iske asyrý jónindegi Jalpyulttyq is-sharalar jos­parynan týyndaıtyn eki zań jobasy Parlamentke engiziledi. Olar «Qazaqstan Respýblıkasynyń bırjalyq saýdany damytý jáne jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary. Jospar jobasynda kózdelgen 19 zań jobasynyń ishinen Parlamentke 2021 jyldyń I jartyjyldyǵynda 5, al II jartyjyldyǵynda 14 zań jobasyn engizý josparlanyp otyr. «Quqyqtyq aktiler týraly» Zańǵa sáıkes Jospar jobasy Memleket basshysymen kelisilýi tıis. Osyǵan oraı Jospar jobasyn Prezıdent Ákimshiligine engizý usynylady» dedi mınıstr.

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. «Kelesi jyly Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýynan týyndaǵan eki zań jobasyn Parlamentke engizýimiz qajet. Bul – bırjalyq saýdany damytý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri týraly zań jobalary. 2021 jyldyń josparyna sondaı-aq úsh jańa zań jobasy engizildi. Bul geodezııa, bıologııalyq qaýipsizdik jáne áskerı polısııa týraly zań jobalary» dedi A.Mamın osy máselege oraı.

Premer-Mınıstr múddeli mem­le­kettik organdardyń birinshi basshylary­na zań jobalarynyń sapasyna jáne olar­dyń Úkimet pen Parlamentke ýaqtyly engizilýine erekshe nazar aýdarýdy tapsyrdy.