Jýyrda Qyzylorda oblystyq Polısııa departamenti osy jyldyń 9 aıyndaǵy jumysyn qorytyndylady. Jyl basynan beri tirkelgen qylmystyq quqyqbuzýshylyq byltyrǵy jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 36 paıyzǵa tómendegen. Qoǵamdyq oryndar men kóshelerde jasalǵan qylmystardyń da azaıǵandyǵy baıqalady. Top bolyp, sonymen qatar mas kúıinde tártip buzatyndar da sıregen.
Oblys polıseıleri qylmystyq isti elektrondy formatta júrgizý jóninen respýblıka boıynsha alǵashqy orynda tur. Isti ashyq júrgizýdiń barlyq talaptary saqtalady. Osy saladaǵylardyń arasynan sybaılastyqqa nemese teris qylyqqa jol bergenderge qatysty qatań sharalar qoldanylady. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen adamnyń jeke basyna qarsy jasalǵan qylmysqa, mal urlyǵy men keıbir basqa da qylmystarǵa jaza kúsheıdi. Osyǵan deıin bireýdiń múlkin urlaǵan nemese malyn qoldy etkender zalalyn ótep, qutylyp ketip jatatyn. Zań talaby qataıǵasyn, urylardyń da aıaǵyn tarta bastaǵany baıqalady.
– Byltyr oblys ortalyǵyndaǵy belgili kásipkerdiń úıine qaraqshylyq shabýyl jasaǵandar tolyq ustalyp, bıyl olarǵa qatysty sot úkimi shyqty. Qaraqshylar salǵan dene jaraqatynan úı ıesi qaıtys boldy. Qazaqstannyń ár túkpirine boı tasalap ketken qylmyskerler tolyq ustaldy. Keltirilgen materıaldyq zalal óteldi. Qaraqshylar aldy 24, sońy 4 jyldan arqalap ketti. Osy isti tergep-tekserý barysynda departament tergeýshisi A.Jáýenov kásibı sheberlik tanytqanyn aıryqsha aıtqymyz keledi, – deıdi departament bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi Baıjan Baıgeldi.
Jalpy, qylmystyń tómendegeni baıqalǵanymen keıbir jekelegen túrleri jıilep tur. Departamenttegiler ásirese alaıaqqa aldanatyndar áli de kóp ekendigin aıtady. Eskertý, aldyn alý jumystary júıeli túrde atqarylyp jatqanymen ınternet alaıaqtardyń qaqpanyna túsetinder azaımaı tur.
Tehnıka damyǵan saıyn jurtty aldap, tabys tabatyndar da ádis-aılasyn jetildirip keledi. Mysaly, qazir áleýmettik jelide «Bank pen shaǵyn nesıe uıymdarynyń kredıtin jaýyp beremin» degen jarnama tolyp tur. Solarǵa senip, aıtqan aqshasyn aýdaryp, aldanyp qalyp jatqandary qanshama. Týystary men tanystarynyń atyna onlaın nesıe rásimdep, olardy mıllıondaǵan qaryzǵa batyryp jatqandar da kezdesip qalady.
Solardyń biri oblys turǵynyna «Balańdy «Qazaqmys» mekemesine jumysqa ornalastyryp beremin» degen ýáde bergen. Árıne, tegin emes. Eki aradaǵy deldaldyq qyzmeti úshin 7 mıllıon teńgege jýyq aqsha alǵan. Tanysynyń aıtqan ýaqyty uzap bara jatqasyn aqsha bergen turǵyn polıseılerge aryz jazyp, sol boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 190-babynyń 3-bóligi boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizilgen. Oqıǵanyń mán-jaıy anyqtalýda.
Qazan aıynyń basynda qalalyq Polısııa basqarmasynyń kezekshi bólimine oblys ortalyǵynyń turǵyny alaıaqtyq faktisi týraly aryzdanyp, onda kóktemde bir tanysyna 5 245 000 teńge bergenin jazady. Álgi tanysy osy aqshaǵa qoljetimdi baǵamen baspana satyp alýǵa, sińlisin ýnıversıtetke túsirýge kómek kórsetetinin aıtyp ant-sý ishipti. Jedel-izdestirý sharalary barysynda oblys ortalyǵynyń buryn sotty bolǵan 28 jastaǵy turǵyny ustaldy. Alaıaqtardyń arasynda arzan páter alyp berýge, jumysqa ornalastyrýǵa, jeńil tabys tabýǵa shaqyratyndar kóp. О́zin polısııa qyzmetkerimin dep tanystyryp, bireýdiń telefonyn alyp ketken de oqıǵa kezdesken. Árıne, jurtty jer sıpatyp ketkenderdiń bári jazasyn aldy. Bıyl «Garant 24 lombard» JShS-niń osyndaı qarjylyq pıramıdasynyń qaqpanyna túskenderdiń sany 2242 adamǵa jetipti. Departament tergeýshileri osy isti muqııat qarap, sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizilýde.
Áleýmettik jelini jurtty aldaýǵa paıdalanatyn pysyqaıdyń biri byltyr «Whats App» messendjeri arqyly «Aılýna Gold» degen ataýmen birneshe top ashady. Sol arqyly qysqa merzimde az aqsha salyp, qomaqty qarjy tabýǵa bolatyny týraly jarnama taratady.
– Qarjy aınalymynan sál de bolsa habary bar adam 1 aptanyń ishinde salǵan qarjysyn 60 paıyz ústemaqymen qaıtaramyn degenge kúdikpen qaraıdy ǵoı. Bizde soǵan ımandaı senetinder kóp eken, aınaldyrǵan 2 aıdyń ishinde ońaı oljadan dámeli 345 turǵyn «Qiwi Koshelek» pen «Kaspi Gold» bankomat kartasy arqyly álgi azamatshaǵa 534 mln teńgeden astam qarjy aýdaryp bergen. Bul qylmys ta ashylyp, isi sotta qaraldy. Biraq jeńil aqshadan dámelilerdiń desi sonda qaıtpaı tur, – deıdi departament bastyǵynyń orynbasary.
Polıseıler bul baǵytta túsindirý jumystaryn júrgizip keledi. Olardyń aıtýynsha, alaıaqtardyń qurbany bolmas úshin jańa tanysyńyzdyń is-áreketi nemese sózi kúdik týdyrsa, eń aldymen onyń kim ekendigin anyqtaýǵa tyrysqan jón. Kýálik, senimhat, sertıfıkat sekildi quqyq belgileıtin qujattaryn kórsetýin talap etý de artyqtyq etpeıdi. Istiń mán-jaıyn anyqtaǵanǵa deıin oǵan aqsha bermegen jáne eshqandaı qujatqa qol qoımaǵan durys. Turǵyndar aldanyp qalǵannyń ózinde dereý quqyq qorǵaý organdaryna habarlasqany abzal. Ony keshiktirseńiz kúmándi ispen aınalysatyndardy anyqtaý qıynǵa túsedi.
– Sonymen qatar qujattardy rásimdeýde, nesıeler men turǵyn úı, áleýmettik kómek alýda kúmándi qyzmetterin usynatyn beıtanys adamdarǵa qulaı senýdiń qajeti joq. Onyń ornyna atalǵan máselelerdi sheshýdiń zańdy jolyn qarastyrý kerek,– deıdi suhbattasymyz.
Árıne, quqyq qorǵaýshylar quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alýǵa, qylmys jasalǵan jaǵdaıda shara qoldanýǵa mindetti. Biraq alaıaqqa jem bolmaý eń aldymen ózimizge baılanysty. Quqyqtyq saýatymyzdy kóterip, qaı nársege de sergek qarasaq árkimge aldanatyndar da, baryn solarǵa berip, bárinen baz keshkendeı kúıge túsetinder de azaıar edi.
Qyzylorda