Teriskeıde agrosektordyń tabysy artty

Bıyl egis alqabynyń jalpy kólemi jyldaǵydaı bolýy­men qatar ımport almastyrý baǵ­darlamasyna sáıkes árta­rap­­tandyrý jumysy jal­ǵasyn tapty. Sonyń ishinde qaraqumyq ósirý byltyrǵydan 2,5 ese artyp, 4,2 myń gektar jerge egilgen. Burshaq egý de byltyrǵydan 30 paıyzǵa artqan. Bıyl onyń kó­le­mi 54 myń gektarǵa jetip otyr.

Bıylǵy jazdyń aýa-raıy erekshe boldy. О́ńirdiń kóptegen aýmaǵynda kóp ýaqyt boıy tamshy tambaǵan ystyq kúnder turdy. Bul nannyń qamyrlyǵyna jaqsy bolǵanymen eginniń qaýlap ósýine kedergisin keltirdi. Al kúz­gi jıyn-terin kezinde aýa-ra­ıynyń qolaısyzdyǵy kóp bolǵan joq. Sonyń nátıjesinde oblys naýqandy óz ýaqytynda tókpeı-shashpaı aıaqtady. Jedel má­limetterge qaraǵanda, 4,5 mln tonna astyq jınaldy. Gektar berekesi 15 sentnerden aınaldy.

911 myń gektar jerge egilgen maıly daqyldar da tolyq jınalyp alyndy. Oblys bıyl 772 myń tonna ónim aldy, al gektar berekesi munda 8,5 sentnerdi qurady. Qazir tek azdaǵan kún­ba­ǵys alqaptary ǵana jınalmaı tur, olar jerge alǵashqy qyraý túskennen keıin tolyq jınalyp alynady.

Bıylǵy oraqta bıik kórset­kish­terge qol jetkizgen shar­ýa­­shylyqtar arasynda «Zenchenko ı K», «Tuqym», «No­vo­mı­haı­lov-2003» JShS ataýǵa bolady. Olardyń árqaısysy gektarynan 28 sentnerden ónim aldy.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, bı­ylǵy astyqtyń sapasy óte jaq­sy, qamyrlylyǵy joǵary. Astyq qabyldaý tirekterine tap­syrylǵan barlyq 1 mln 100 myń tonna dánniń 67 paıyzy – 3 klass, 24 paıyzy – 4 klass jáne 3,6 paıyzy ǵana 5 klass bolyp otyr. Bul 2019 jylǵy astyqpen salystyrǵanda sapa jaǵynan 33 paıyzǵa joǵary degen sóz. 4-5 klastarǵa jatatyn sapasyz astyq byltyrǵymen salystyrǵanda 30 paıyzǵa azaıdy.

Mundaı sapaǵa qol jetkizý aldymen aýa-raıynyń qolaı­ly­lyǵynan bolsa, ekinshiden dı­qan­dardyń agrotehnıkalyq shara­lar­dy burynǵyǵa qaraǵanda óz ýaqytynda atqarǵandyǵynyń ná­tı­jesinen bolyp otyr. Bul qa­­tarda aldymen sapaly tu­qym qol­danylǵanyn aıtý kerek. Sa­pa­ly tuqym klımattyń túr­li faktorlaryna tótep berip, jo­ǵary ónim bere alady. Bıyl bar­lyq 4,2 mln ga alqapqa osyndaı tuqymnyń 494 myń tonnasy egilgen edi. Sonyń ishinde elıtalyq tuqymnyń 43 myń, sý­perelıtalyq tuqymnyń 4 myń tonnasy sińirildi. Aıta ketý kerek, bıyl dıqandar óz qam­ba­la­ry­na keler jylǵa arnap 478 myń tonna sapaly tuqym quıyp aldy.

Qazir dıqandar mıneraldyq tyńaıtqyshtar qoldanýdy da ese­lep arttyrǵan. Oblys basshysy Qumar Aqsaqalovtyń ózi osy isti jiti qadaǵalap, jerdiń qunaryn saqtaýdy talap etip otyrady. Byltyr da bul jumysqa úlken nazar aýdarylǵan, al bıyl búgingi tańǵa deıin 1,8 mln gektar jerge 121 myń tonna mıneraldy tyńaıtqyshtar sebildi jáne bul jumys áli de jalǵasyn tabýda.

Árıne, astyqty egý men jınap alýǵa sapaly tehnıka qol­da­nylmasa tógip-shashýǵa jol beri­lip, ysyrap kóbeıeri sózsiz. Oblys ákimi bul iske de únemi nazar aýdaryp otyrady. Sońǵy úsh jylda oblysta 89 mlrd teńge turatyn 4,7 myń birlik sapaly tehnıka alyndy. Al bıylǵy 9 aıda ǵana 44 mlrd teńgege 1707 birlik túrli tehnıkalar satyp alyndy. Bul byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 12 paıyzǵa artyq.

Oblysta mal sharýashylyǵy sala­sy da belsendi damýda. Aǵym­daǵy jyldyń 9 aıynyń qory­tyn­dysy boıynsha 2,4% ósimmen mal sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń kólemi 140 mlrd teń­ge­ni qurady. Et óndirisi 5%-ǵa ulǵaıyp 75 myń tonnaǵa jetti, sút óndirý kólemi 5,3%-ǵa ósip, 497 myń tonnany qurady.

Sońǵy 2 jylda 7 jańa sút kesheni paıdalanýǵa berildi, ony iske asyrýǵa 6 mlrd teńgeden astam qarajat quıyldy. Bıyl taǵy da 10 zamanaýı sút taýarly ke­sheniniń qurylysy jóninde ju­mys júrgizilýde. Osy nysandar tolyq qýatyna shyqqan kezde qosymsha 30 myń tonnadan astam sút óndiriledi jáne 300-den astam jańa jumys oryndary ashylady.

Sondaı-aq Aqjar jáne Ýá­lı­hanov aýdandarynda 13 myń basqa arnalǵan 2 bordaqylaý alańy («Bereke – Aqjar» JShS 3 myń oryn), («Jake» ShQ 10 myń oryn), Qyzyljar aýdanynda 1 myń basqa arnalǵan et baǵytyndaǵy ferma, broıler qus fabrıkasy ashylǵan.

Qolda bar jáne qurylatyn keshenderge mal basyn kóbeıtý úshin aǵymdaǵy jyly Reseı men Eýropa elderinen 1900-den astam asyl tuqymdy iri qara ákelindi. Etti qus sharýashylyǵyn damytý úshin Petropavl qalasynda «Petropavl broıler» broılerlik qus fabrıkasynyń qurylysy boıynsha jobany iske asyrý bas­talady. Qala halqyn ju­myr­­t­qamen qamtamasyz etý ob­lys­­­tyń qus fabrıkalarynda ón­­­di­­riletin jumyrtqa esebinen júr­­giziledi. Jumyrtqa baǵasyn tu­raq­tandyrý maqsatynda «Esil» qus fabrıkalarynyń bas­shy­ly­ǵymen oblys ortalyǵy áki­mi­­­niń Petropavl qalasynyń tur­­ǵyn­da­ryn jumyrtqamen qam­­tamasyz etý boıynsha kelisim­sharty bar. Osy kelisim sheń­be­rinde qus fabrıkalarynyń satý baǵasy birinshi sanattaǵy on jumyrtqa úshin 280 teńgeni quraıdy. Al qala dúkenderindegi baǵasy – búginde 300 teńge.

«Esil QF» JShS aıyna 10 mln danadan astam jumyrtqa óndiredi, 8 aıda 85 mln dana ju­myrt­qa óndirdi, bul Petropavl qa­lasy halqynyń qajettiligin tolyq qamtamasyz etýge múmkin­dik beredi. 2019 jyly oblystyń qus fabrıkalarynda 637 mln dana jumyrtqa, 2020 jyldyń 8 aıynda 320,5 mln dana jumyrtqa óndirildi.

Qoryta aıtqanda, aýyl shar­ýa­­shylyǵy salasy boıynsha jo­­ǵary kórsetkishterge qol jet­­kizýde memleket tarapynan qýatty qoldaý kórsetilip otyr­­ǵanyn atap aıtý kerek. Sońǵy úsh jylda oblystyń aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa 116 mlrd teńgeden astam qarajat baǵyttalǵan. Bul uqsata bilgen jergilikti basshylyq úshin orasan zor qoldaý. Memlekettiń salany qoldaýy bıyl tipti rekordtyq kólemge jetti. Atap aıtqanda, 2019 jyly – 39,5 mlrd teńge bolsa, bıyl 48 mlrd teńgege jetip, 23%-ǵa artty. Jyl basynan beri «QazAgro» qarjylyq ınstıtýttary arqyly kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn júrgizýge 45 mlrd teńge somaǵa 1618 ótinim qarjylandyryldy.

Memlekettik qoldaý shara­la­rynyń barlyq kesheni eli­miz­diń jáne óńirdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, qaıta óńdeý kásiporyndary qýat­tarynyń júktemesin, aýyl sharýashylyǵy ónim­de­ri ón­di­­risiniń kólemin ulǵaı­týǵa, ná­tı­je­li eńbek jaǵdaı­la­ryn jasaý arqyly aýyl sharýa­shy­ly­ǵ­yn­daǵy eńbek ónimdiligin jáne halyqtyń tabysty bolýyn qam­ta­masyz etýge qýatty kúsh beredi.

Soltústik Qazaqstan oblysy