Nelikten Eýropa men AQSh-ta ekinshi tolqyn bastaldy? Jahandyq medısınaǵa tolyq baǵynbaǵan vırýs odan saýyqqandarǵa qaıta jarmasyp jatqany qalaı?
Túrkııa prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan da koronavırýs pandemııasyna baılanysty karantındik shekteýlerdiń kúsheıtilgenin málimdedi. Týysqan elde jalpyǵa mindetti maska rejimi, sondaı-aq áleýmettik qashyqtyq saqtaý jáne gıgıena sharalary engizilip jatyr.
Italııada sársenbige qaraǵan túni premer-mınıstr qoǵamdyq ómirdegi jańa shekteýler týraly dekretke qol qoıdy. Atap aıtqanda, beısenbiden bastap respýblıkada komendanttyq saǵat jumys isteı bastaıdy: keshki onnan keıin azamattar úılerinen tek qatty qajet jaǵdaılarda ǵana shyǵa alady.
Al Shvesııa koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrýshylar sanynyń kóbeıýine baılanysty dámhanalar men meıramhanalarda dastarqan basynda birge otyra alatyn adamdardyń sanyn 8 adamǵa deıin shektedi.
Ne desek te, koronavırýstyń betin qaıtardyq degen elderdiń ózine indettiń qaıta oralýy jahandy alańdatyp otyrǵany sózsiz. Osy keseldi otandyq ǵalymdardyń ishinde indete zerttep otyrǵan professor Almas Sharman óz paıymdarymen bólisti.
Qazaqstannyń Profılaktıkalyq medısına akademııasynyń prezıdenti Almas Sharman Almaty О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetine bergen eksklıýzıvti suhbatynda «Koronavırýsty qaıta juqtyrýdyń bes oqıǵasy belgili», dedi birden.
Eýropa men AQSh-ta indettiń qaıta órship jatqanyna toqtalǵan ol, birinshi kezekte, halyqty adamdar kóp jınalatyn oryndardan aýlaq júrýge shaqyrdy jáne osynyń mánisin túsindirdi. Sondaı-aq COVID-19-ben aýyryp, jazylǵandardyń qaýipsizdik jáne aldyn alý sharalaryn saqtaý qajettiligine qatysty suraqtarǵa jaýap bere otyryp, óz usynystarymen bólisti.
«Koronavırýspen aýyryp, jazylǵandar báribir qaýipsizdik sharalaryn saqtaýlary kerek. Sebebi koronavırýstan basqa da biraz ınfeksııalar bar. Ásirese qazir tumaý maýsymy bastalyp jatqandyqtan, aýrýdyń aldyn alyp, eskertý mańyzdy. Tipti bul vırýsty juqtyryp, saýyǵyp ketseńiz de, koronavırýs muryn qýysynda bolýy múmkin. Vırýs qol arqyly berilýi (juǵýy) múmkin. Mine, sol sebepti de maskalardyń qalaı bolǵanda da tıimdiligi bar. Áleýmettik qashyqtyqtyń da mańyzy zor. Koronavırýsty qaıtadan juqtyrýdyń 5 oqıǵasy belgili. Osyndaı faktiler bar. Sol sebepti qaıtadan juqtyrýdyń bolmaıtynyna 100 paıyz kepildik joq», deıdi Almas Sharman.
Zertteýlerge sáıkes, aýyryp, jazylyp shyqqandarda antıdeneler paıda bolyp, damıdy. Biraq soǵan qaramastan, onyń qansha ýaqyt saqtalatyny belgisiz.
«Aýrýdy juqtyrǵandardyń báriniń ımmýnıteti damıtyny – belgili nárse. Biraq sonymen birge basylý (sóný) fenomeni de bar, antıdenelerdiń bastapqyda sıkly joǵary bolady, biraq nelikten ekeni belgisiz, keıinnen tómendep ketedi. Alaıda taǵy bir úshinshi jaǵdaı bar, ol – vırýstyń mýtasııaǵa ushyraıtyny, ol ózgerip otyrady. Onyń ózgerip otyratyny, dereý kúsheıip, bolmasa álsireıtini týraly dálelder bar», dep atap ótti professor.
Sondyqtan indettiń aldyn alý sharalaryn kúsheıtý qajettigin alǵa tartyp otyrǵan professor maskany qoldaný kezinde ony durys kıip, taǵyp júrý mańyzdylyǵyn atap ótti. Odan bólek, áleýmettik qashyqtyqty saqtaý jáne adamdar kóp jınalatyn oryndarǵa barýdan shektelý sııaqty basqa da aldyn alý sharalaryn saqtaý mańyzdy.
Men kóp adamnyń maskalaryn muryndaryn ashyp, ıegine taǵyp júretinin jıi kóremin. Barshaǵa únemi vırýstardyń kóbi muryn qýysynda bolatynyn esterine salamyn, jaı ǵana aýyzdy jabý arqyly olar ne ózderin, ne basqalaryn qorǵamaıdy. Sol sebepti maskany taǵý jáne ony durys taǵý mańyzdy. Ekinshiden, maska taǵý arqyly siz tek ózińizdi ǵana emes, basqalardy da qorǵaısyz. Kópshilik osylaı oılaýy kerek. Úshinshiden, adamdar kóp jınalatyn oryndardan aýlaq júrýge tyrysý qajet. Eýropa men AQSh-ta nege ekinshi tolqyn bastalyp ketti. Kúnniń salqyndaýyna baılanysty, adamdar ǵımarat ishinde jıi otyratyn boldy. Nátıjesinde, adamdardyń toptasýy bolady, al kóptegen ǵımarattyń jeldetilýi qıyn. Bul temekiniń tútini sııaqty. Eger sen aýasy jeldetilmeıtin bólmede otyrsań, temekiniń tútini bólmede aınalyp júredi. Eger ǵımaratta vırýs juqtyrǵan adam bolsa, vırýsy bar aerozol aýada taralyp, basqalarǵa juǵady. Sol sebepti adamdar kóp jınalatyn oryndardan, ásirese, jabyq ǵımarattarǵa barýdan aýlaq júrip, bólmeni jeldetip, qashyqtyq saqtaý kerek. Osy erejelerdi saqtaý arqyly ózińdi aýrýdan qorǵaýǵa bolady», deıdi otandyq ǵalym.
«Men basqalaryna qamqorlyqpen qaraımyn – basqalar da osylaı oılaýy kerek», degendi urandaı qaıtalap otyrǵan ǵalymnyń aıtpaǵy da sol – qazirgideı almaǵaıyp kezeńde ózimizdi saqtaǵanymyz – jaqyndarymyzdy qorǵaǵanymyz.
Degenmen álemdegi epıdemııalyq ahýaldyń qaıta ýshyǵýyna baılanysty jáne osynyń aldyndaǵy tájirıbeni eskere otyryp, Almaty qalasynyń emhanalary da indetti órshitpeýdiń qamyn jasap jatqanyn aıta keteıik.