• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 11 Qarasha, 2020

Kóne sózder kómbesi

1390 ret
kórsetildi

Aba – jylqy terisinen tutas tigilgen jaýyn-shashynnan qorǵaıtyn jamylǵy kıim.

Abbar – sýyt, údere qozǵalý. «Abbar kóship, shet qonǵan, jaý aldyna bet qonǵan» (Shalkıiz jyraý).

 

Abdan – halyqtan jınalatyn ejelgi salyq túri. «Syban-Raptan basyp alyp, bodanyna qaratqan qazaq, qyrǵyzdan qytaı ımperatoryna abdan tólep turýǵa mindetti edi» (J.Turlybaı)

Adarǵy – úlken ıne, ıaǵnı teben túri. «Kók kebisin kóktep ótti adarǵy» (Q.Shańǵytbaev).

Ajan – saqshy, aıdaýyl. «Ajannyń qolyna tapsyryp túrmege jóneltti». (S.Sharıpov)

Azada – júrisi jaıly jylqy. «Júristi, ózi sulý azada atpen, baraıyn kópshil bolsań,  júz jigitpen...».  (B.Qalıev)

Azbar –  mal bordaqylaýǵa arnap, qarańǵylap ja­saǵan oryn. «Qyrǵaýyldaı qyzyl nar, alshań­da­ǵan asaýlar, azbarda turyp jem jegen, aıaǵyn ásem sermegen» (Qashaǵan aqyn).

Azbenish – nápaqa,  dátke qýat. «Onyń aldanysh, azbenishi – oraza ashary». (J.Aımaýytov)

Aıǵyrjap – úlken aryq.  «Sýarma egistikpen kún kórgen eldiń aıǵyrjap jasaýdan bastap, egindi oryp,  jınap alǵansha qolynan ketpeni túspeıdi» (Ǵ.Mustafın).

Aımaýyt – bolattan  shynjyrlap soqqan saýyt. «Aımaýyttyń shynjyr tory denege batpaý úshin ishinen kıiz kebenek kıedi» (QSE). 

Aqaba –  eginge jiberiletin sýdyń aryqtan asyp tógilgen artyǵy. «Sý laı batpaqty atyzdarda aqa­­balanyp, artqy atyzdar tyńaıtqyshtan qur qa­lady» (Y.Jaqaev).

Aqburǵy – tutqynnyń moınyna kıgizetin aǵash  buǵaý. «Aqburǵy moınymyzǵa sonda saldy, she­­rik­ter temir úıge alyp bardy» («Arqalyq batyr» jyry).

Aqtashy – Shyńǵys han kezinde orda jylqysyn baptaýshy adam.  «Shýl qaým tatar ahtashy bekiligi tórt kazık edi» (Qadyrǵalı Jalaırı). 

Alagúlik –  túıe túliginiń aýrýy. «Jeli tolǵan túıeńdi, jan shesheke, alagúlik áketsin dedi Qozy» («Qozy Kórpesh-Baıan sulý» jyry). 

Alaqanshyq – birde údep, birde saıa­byr­lap soǵatyn qarly boran. «Bir sátke boran alaqan­shyqta­nyp edi, tań bilingen kez eken, aıaz shıraı túsipti» (Z.Aqyshov).

 

Bodaýhan TOQANULY,

etnograf

Sońǵy jańalyqtar