Saryaǵash aýdanyndaǵy Jemisti aýyly turǵyndarynyń basym bóligi kóp jyldardan beri kóshet ósirýmen aınalysyp keledi. Sondyqtan da bolar aýyl okrýgin «kóshet shyǵaratyn aýyl» dep te ataıdy. Qazir dıqandar kóp ónim beretin kóshetterdi óndirýdi qolǵa alyp, qarqyndy baý-baqshaǵa den qoıǵan.
Mysaly, Jemisti aýylynda ornalasqan «Yntymaq bes arys» JShS osydan 3 jyl buryn qarqyndy alma baýyn damytýdy qolǵa alǵan bolatyn. Alma kóshetteriniń aralyǵyn bir metr etý arqyly jerdi únemdep, kóp ónim alýdyń jańa tehnologııalaryn engizgen seriktestiktiń qarqyndy baýy 25 gektar aýmaqty alyp jatyr. Oǵan almanyń «golden», «galla», «jı» syndy 7-8 sortynan 70 myń túp otyrǵyzylǵan.
Baǵbandar kóshetterdiń alǵashqy jyldan bastap ónim bere bastaıtynyn aıtady. Árıne, birinshi jyly kóp emes, degenmen 400 tonnadan astam ónim alynǵan. Al bıyl jemis aǵashtary endi gúldep kele jatqanda sýyq uryp ketkendikten ónim azdaý bolyp, jalpy 110 tonnadan astam alma jınaldy. Alynǵan ónim arnaıy qoımada jáne syıymdylyǵy 50 tonna bolatyn tońazytqyshta saqtalady. Sol jerden saýda oryndaryna jiberiledi.
Sharýashylyqta kóshetterdiń barlyǵy tamshylatyp sýarylady. Sol arqyly tyńaıtqyshtar da qosa beriledi. Qarqyndy baý-baqshanyń tıimdiligi joǵary. Bir túp alma kóshetinen 28-35 kıloǵa deıin ónim jınalady. Maýsym kezeńine qaraı 50-ge jýyq adam jumys isteıdi. Terýge jáne tasymaldaýǵa arnaıy tehnıkalar qoldanylady. Seriktestik almadan tosap daıyndaıtyn seh ashýdy josparlap otyr.
Jalpy aýdanda aýmaǵy 2036 gektar bolatyn jemis baýlarynyń 1633 gektary ónim beredi. Búginde qosymsha 90 gektar jemis kóshetteri Qurkeles, Derbisek, Qaplanbek, Jemisti jáne Jibek joly aýyldyq okrýgterinde otyrǵyzyldy. Al 1421 gektar júzim alqabynyń 1236 gektary bıyl mol ónim berdi. Júzim alqabyn ulǵaıtý maqsatynda taǵy 70 gektarǵa kóshet otyrǵyzylǵan.
Júzimi men kókónisi mol Saryaǵash aýdanynda bıylǵy 9 aıda aýyl sharýashylyǵy salasy boıynsha 67 mlrd 266 mln teńgeniń ónimi óndirildi. Onyń 16 mlrd 747,7 mln teńgesi mal sharýashylyǵyna, 50 mlrd 518,3 mln teńgesi ósimdik sharýashylyǵy salasyna tıesili. Aýdan ákimi Muhıt Otarshıev bergen málimetterge júginsek, aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna 1 mlrd 486 mln teńge, tamaq ónimderi óndirisine 30 mln teńge ınvestısııa tartyldy. Bıylǵa josparlanǵan 32 gektarǵa jylyjaı salý tolyq oryndalǵan. Al tamshylatyp sýarý tásili 720 gektarǵa engizilipti.
Aýdan boıynsha 58 aýylsharýashylyq tehnıkasy jańalanyp, jospar 103,4 paıyzǵa oryndaldy. Mal sharýashylyǵynda da ósim bar. Naqtyraq aıtsaq, jyl basynan bergi 9 aıda iri qara mal sany 60,1 myńǵa jetse, qoı-eshki sany 468,2 myńǵa, jylqy 16,5 myńǵa, túıe bir myńǵa, qus 393,1 myń basqa jetken. Tiri salmaqta 11672,2 tonna et óndirilip, 44157,8 tonna sút saýylǵan. 1333,95 tonna iri qara eti О́zbekstanǵa eksporttaldy.
Saryaǵashta óndirilgen ónim kórshi el ǵana emes, basqa da shet memleketterde jáne elimizdiń basqa óńirlerinen kelgen týrıster men demalýshylar suranysyna ıe. Aýdanǵa bıyldyń 9 aıynda kelgen 70 myńǵa jýyq týrıst Jemistiniń jemisinen, Júzimdiktiń júziminen dám tatyp, eline ala qaıtqany anyq. Týrıster men em alýshylarǵa 47 emdik-saýyqtyrý shıpajaıy, balalar shıpajaıy, balalar saýyqtyrý lageri, golf klýby jáne 21 qonaqúı qyzmet kórsetti. Sondaı-aq bıyl týrızm salasyn damytý maqsatynda jalpy quny 450 mln teńge bolatyn 4 nysan iske qosylyp, 80 adam jumyspen qamtyldy.
Aýdanda qurylys qarqyny da aıtarlyqtaı. «Búginde jalpy 4,3 mlrd teńgege 22 nysannyń qurylysy júrgizilýde. Onyń ishinde, aýyzsýmen qamtý boıynsha 2 nysan, turǵyn úı qurylysy boıynsha 2 nysan paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin 8 nysannyń qurylysy aıaqtalady, al qalǵan 10 nysan kelesi jylǵa ótpeli. Halyqty tabıǵı gazben qamtý úlesi ótken jyly 50,7 paıyz bolsa, bıyl bul kórsetkishti 69 paıyzǵa jetkizýdi josparlap otyrmyz. Al aýyzsýmen qamtý búginde 50,7 paıyz bolsa, jyl sońyna deıin 56,3 paıyzǵa jetkizý kózdelýde. Sapaly elektr energııasymen aýdan halqynyń 98,5 paıyzy qamtylǵan», deıdi Muhıt Otarshıev. Shıpaly sýymen, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı kókónis, jemis-jıdegimen de tanymal aýdanda ınfraqurylymdy damytýǵa erekshe mán berilýde. Bul oraıda bıyl respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet esebinen 55,2 shaqyrym bolatyn 34 kósheni ortasha jóndeý jumystaryna, jańa kópir qurylysyna 1 591,7 mln teńge qaralǵan. Bul jumystardy qarasha aıynda tolyǵymen aıaqtaý kózdelýde.
Túrkistan oblysy