Adamnyń ómirine oıy men peıiliniń erekshe áser etetindigin jıi estımiz. Psıholog mamandardyń aıtýynsha, adam ár saǵat saıyn jymıyp, baqytty jannyń keıpine enip turýy kerek eken. Kóńilge osyndaı sezim ornyqqan sátte ǵana júıke men mı qalypty yrǵaqta úılesip, jaqsy jumys isteı bastaıtyn kórinedi.
Alaıda bul kóp adamnyń qolynan kele bermeýi múmkin. Sebebi biz kóbine ózimizge qaraǵanda baqýatty turmys keship, sharýasy órge domalaǵan jandardyń jetistigine tamsanyp, ishteı sondaı bola almaı jatqanymyzǵa ókinip, qapaly jannyń keıpine túsemiz. Iаkı bolmasa bizden basqanyń bári tamasha ómir súrip jatqandaı kórinip, «olarǵa jetý qaıda?» dep, dárgeı-dárejemizdi tym tómendetip, ilgeri jurtpen ilese júzýge dármensizdik tanytyp, jaqsy jaǵdaıǵa ózimizdi laıyq kórmeı jatatynymyz taǵy ras. Kejegemizdi keıin tartqyzyp turatyn – osyndaı sholaq paıymdar. Densaýlyǵymyzǵa zııanyn tıgizip, dertke ushyratatyn da, shıpa darytpaıtyn da – osy taqylettes kertartpa oılar. Sondyqtan da mamandar erteńimiz ben bolashaǵymyz oı-sanamyzǵa kóp táýeldi ekenin únemi eskertýden tanbaıdy.
Túpsiz tereń oıdyń qudireti jarqyn jolǵa da jeteleıdi, oıpań orǵa da jyǵa salady. Sol úshin olar oıǵa óte saqtyqpen qaraýǵa, jaqsy ómir súrý úshin batar kúnniń elesimen emes, atar tańnyń qareketimen tirshilik keshýge keńes beredi. Solaı desek te, keıbir ǵylymı derekter adam oıynyń 80 paıyzyn jaǵymsyz oı quraıtynyn alǵa tartady. Keıingi kezde ómirine shaǵym aıtýmen, basynan keshken sátsiz jaǵdaılarǵa ózgelerdi kinálap, ǵaıbattaýmen ýaqyt ótkizetin, ózine músirkeýshilik sezimin týdyrý úshin jurtqa «áttegen-aı», «qap-aı» degizip, únemi japa shegýshi, qorlyq kórýshi beınesinde kóringisi keletin jandar kóbeıip bara jatqan sııaqty. Oǵan mysaldy alystan izdep áýrelenýdiń qajeti joq, áleýmettik jelini kózben bir sholyp ótken kisige myń san dálel tabylady.
Únemi jaman nárse oılaý, ótken jyldardyń kúńgirt betterin paraqtap muńǵa batý, jabyrqap, toryǵa berý kisini rýhanı júdetip, kóńildi kir jaılaıdy. Erteńge senim joǵalady. Qarapaıym ómirlik qaǵıdalardyń oryndalýyna keri áserin tıgizedi. Sál ǵana jetistikke toqmeıilsip, áreketten qol úzse, erteńgi mejeni qol jetpes armanǵa balasa, dál qazirgi sátiniń baǵasyna jete almaı qalýy kádik. Mundaı keri keıip eshkimdi alǵa qoıǵan asyl muratyna jetkizbesi anyq. Osylardan túbegeıli arylýdyń amaly qaısy? Ol úshin ózińdi durys tanyp almaǵyń úlken ról atqaratynyn hakim Abaıdyń myna bir óleńi tereń uqtyrady:
«Oıǵa tústim, tolǵandym,
О́z minimdi qolǵa aldym.
Minezime kóz saldym,
Tekserýge oılandym...». Oıdyń kisige ne úshin kerektigin aqynnyń osy bir shymyr shýmaǵy taıǵa tańba basqandaı tamasha jetkizedi. Oı-sanaǵa osy turǵyda mán bersek, ol adamǵa áýeli ózine-ózi udaıy esep berip otyrý úshin, óz kemshiligimen kúresý úshin, óziniń qabilet-qarymyn baǵamdaý úshin kerek eken. Kemeńger tulǵanyń izgilikti tujyrymyn nysanaǵa alyp ómir súrgen jan qısynsyz áreket pen jat pıǵylǵa, kez kelgen adamnyń oı-pikirine táýeldi bolyp qalmasy anyq. Endeshe adamǵa ózin jete tanyp bilý úshin áýeli oıyn túzep alýdyń mańyzy zor bolmaq. О́ziniń qateligin bilmeıtin, bilýge talpynbaıtyn jandy qaı orta da qabyldaı bermeıdi. Sebebi adam ózin tanymaıynsha, qasyndaǵylardy da jete tanı qoımaıdy. О́zara túsinbeýshilik, syılastyq syzyǵyn kesip ótip ketý osydan týady. Máshhúr Júsip Kópeıuly bul rette: «Burynǵylar bireýge renjigen adamdy kórse, áli ózin tanymaǵan jan dep ataıtyn» degen eken.
Adamnyń is-áreketi oı men nıetiniń kórinisi ispetti. Nege ılansaq, ómirde sol nársege kezigýimiz múmkin degen qaǵıdanyń mańyzdy sanalatyny sodan. Iаǵnı bári qaıtip oı túıetinimizge, nege senetinimizge, qalaı joramal jasaýymyzǵa baılanysty. Adamgershilik turǵysynan qarasaq ta, san túrli yqtımal sebepterdiń tek jaqsylaryna ǵana oı júgirtý abzal deý qısyndy. Súıikti Paıǵambarymyzdyń ózi bir hadısinde: «Asylynda, men adamdardyń júregin jaryp (onyń ishine) qaraýǵa buıyrylǵan joqpyn» depti. Endeshe asyl dinimiz de osy qaǵıdany quptaıdy. Áýeli jaqsy oıǵa erik bergen adamnyń kóńilinde kúdik, kúmánge oryn qalmaıtyny onsyz da belgili jaıt. Biz osyny shynaıy sezingende ǵana «Meni eshkim jaqsy kórmeıdi» deýden arylyp, «Jan-dúnıesi taza adamdardyń sheksiz meıirimi men qurmetine rızamyn» degen jyp-jyly sózdiń jaryǵy júrek túbine túsedi.