Eki jastyń mahabbaty arqyly, eki rýdyń ara-qatynasy, sol arqyly halyq ómiri men taǵdyry beınelengen Sultan Qojyqovtyń «Qyz Jibek» kórkem fılmi búginde qazaq kınosynyń altyn qoryna aınaldy. «Qyz Jibek» fılminiń ssenarııin jazý, fılmniń daıyndyq jumystaryn júrgizý, fılmdi túsirý, montajdaý kezindegi tolǵanys pen qıyndyqqa toly sátterden qyzyq málimetterdi usynamyz.
«Qyz Jibek» fılminiń alǵashqy nusqasy «Aqqý» dep atalǵan. Fılm ssenarııi kıno túsirilgenge deıin on jyl buryn jazylǵan edi. 1967 jyly jańa ssenarıılerdi bekitý kezinde daıyn ssenarıı retinde eske túsip, tańdalǵan-dy. Al túsirilim úshin qazirgi kúni kezdespeıtin 8-10 qanatty shańqan aq úıler arnaıy jasaldy. Túrli tústi shı, taza aq jún, keregeni taldan ııý úshin solqyldaǵan jas boztaldar qoldanylǵan.
«Kebisiniń ókshesi
Buhardyń gaýhar tasynda-aı,
Aq mańdaıy jaltyldap,
Tanadaı kózi jarqyldap,
Altyn shashbaý shashynda-aı», dep keletin sulýlyq pen kerbezdiktiń nyshany bolǵan Qyz Jibektiń beınesi úshin rejısserlik ssenarıı boıynsha 10 túrli kostıými bolý kerek dep bekitildi. Dál búgingi tarıhı fılmderdegi kostıým jupynylyǵy áli kúnge deıin sheshilmeı kele jatqan másele ekenin eskersek, sol tustaǵy etnografııalyq tanymǵa degen uqypty qadamǵa súısinbeske amalyńyz qalmaıdy. Máselen, jasandy, boıalǵan materıal ekranda bilinip qalady dep kostıýmderge qajetti maqpal, jibek, sháıi, batsaıy, púlish, kóılek-kamzoldy ádipteıtin qundyz, sýsar, eltiri, kıimdi oqalaıtyn jaqut, injý-marjandar arnaıy qoldanylǵan.
Arnaıy qaýly negizinde sol tustaǵy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine fılmge kerek tańdaýly 40 at taýyp berý júkteledi. Jeke adamdardyń qolynan er-turman, saýyt-saıman, kıiz úı jıhazdary jáne basqa da kilem, tekemet, syrmaq sekildi zattardy satyp alý úshin 10 myń somǵa deıin aqsha jumsaýǵa ruqsat etilgen edi. Bul rette Almatydaǵy «Sývenır» fabrıkasy qaqtaǵan kúmisten, aq jaltyr temirden batyrlar men qyzdardyń kıimderine qajetti júzdegen áshekeı jasap shyǵardy.
Fılm sýretshisi Gúlfaırýs Ysmaılova bastaǵan tańdaýly sheberler qyzdardyń kamzoldary men kóılekterine, júzdegen, myńdaǵan monshaqtardy bir-birlep óz qoldarymen qadap shyqqan. Eńbek esh ketken joq, tarıhı fılmder týraly aıta qalsaq, aldymen aýyzǵa iligetin fılm qazaq kınosynyń tólqujatyna aınaldy.
«Qyz Jibek» tobyndaǵy júzge jýyq stýdııa qyzmetkeri eki jyl boıy ázirlik jumystaryn oryndap shyqty. Jibek róline 400-ge jýyq úmitkerden usynys hat kelip túsken edi. Olardyń ishinde 15 qyz ǵana irikteýden ótip, tek Jibektiń serikteri retinde bekitildi. Al rejısserler Jibek róline laıyqty qyzdy tappaı, uzaq izdeıdi. Almatynyń №66 mektebinde 10-synypta oqyp júrgen Merýret О́tekeshovany rejısser Ǵazel Maǵaýına kezdeısoq kórip qalyp, stýdııaǵa ertip ákelgen.
Sonymen 1969 jyly 4 sáýirde kórkemdik keńes májilisi fılmniń alǵash túsirilgen materıalyn talqylady. Jıynda Tólegen Bekejannyń qasynda álsiz, jasqanshaq kórinedi dep synaldy. Sháken Aımanov «Bizdiń kórip otyrǵanymyz – oısyz alańsyz júrgen bireý» dese, Ǵabıt Músirepov «Ol Bekejannyń qasynda bir bıshara. Tólegen, qaıtalap aıtaıyn, tym dármensiz, úmit az...» dep senimsizdik tanytqan. Dese de syrbaz da, izetti Tólegen rólin Quman Tastanbekov óz deńgeıinde alyp shyqty, bııazy beınesimen el esinde máńgi saqtalypty.
Aıta bersek, fılm jaıyndaǵy qyzyqty derekter kóp. Máselen, «Syrlybaıdyń aýyly» dep atalatyn nysandy túsirý kezinde «Qyryq kósh» úshin aýyldardan 60 túıe ákelingendigi aıtylady. Tastyń basyna eski tańbalardy qashap salý úshin eki úlken kótergish kran jóneltilgen, sol sııaqty Ile jaǵasyndaǵy «Syrlybaı aýyly» úshin 35 kıiz úı tigilgen. Al Frýnze (qazirgi Bishkek) qalasynyń haıýanattar baǵynan kınoǵa túsirý úshin arnaıy aqqýlar ákelindi. Sondaǵy Qarshyǵa men Shegeniń kúı jarysynda bıleı jóneletin aqqýlardyń kórinisin operatorlar kesh batyp bara jatqanda túsirip úlgergen. Fılmdegi aqqýlar bıin túsirý úshin operator men rejısser bir kún boıy tapjylmastan kútken eken.
Kólemi 3600 metr fılm úshin 50 myń metr plenka jumsaldy. Keıbir kadrlar 10-12 ret qaıtara túsirilgen. Qazaqtyń keń ólkesiniń kórkem beınesin barynsha ásem kórsetý maqsatynda Ulytaý, Aqtaý, Altaı, Jaıyq, Ile jaǵasy, Qarqaraly, Býrabaı, Alataý tabıǵaty kóz súısindirer kóriniske arqaý boldy. 1968-1970 jyldary túsirilgen «Qyz Jibek» kórkem fılminiń tusaýy 1970 jyly Almaty qalasyndaǵy «Selınnyı» kınoteatrynda kesilgen bolatyn. Búkilodaqtyq tusaý keseri 1971 jyly Máskeý qalasynda ótip, kelesi jylynda Bakýdegi Búkilodaqtyq kınofestıvalde kórsetilip, fılm oń baǵaǵa ıe boldy. Sodan beri attaı jarty ǵasyrdyń bederi ótse de talaılardy tańqaldyrǵan týyndy qazaqtyń qazynaly salt-dástúri men saltanatty turmysyn qımastyqpen, erekshe tańdanyspen saǵyndyra eske salyp keledi.