«Jendet jasýsha» áli jeńilgen joq (Jylyna 35 myńdaı adamnan obyr anyqtalady)

Obyrdy der kezinde asqyn­dyr­maı anyqtaý asa ma­ńyz­dy. О́ıtkeni qaterli isik tek al­ǵashqy kezeńinde anyqtalsa ǵana tolyq emdelýi múmkin. Al Qazaq­stan – onkologııalyq aýrýlardy tegin anyqtap, aqysyz emdeıtin saý­saq­pen sanarlyq eldiń sanatyn­da.

Sonymen osy dertpen kúre­sý­de jetekshi ról atqaratyn Qa­zaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty bıyl 60 jyldyǵyn atap ótýde. Sońǵy málimetterge sáıkes, ıaǵnı 2019 jyly elimizde 185 547 naýqas esepte tur. Aldyńǵy jyl­ǵa qa­ra­ǵan­da naýqastar sany 3 pa­ıyz­ǵa kóbeıgen. Bıylǵy jaǵdaı jyl sońynda belgili bolady. Jyl saıyn elimizde 35 myńdaı adamnan obyr anyqtalyp, 15 myńǵa jýyq naýqas kóz jumady.

Jyl saıyn onkologııalyq naýqastardy emdeýge 36 mlrd teńge bólinedi. Buǵan qosa 4 mlrd teńge turǵyndar arasynda tegin onkoskrınıng jasaýǵa jum­­salady. О́kinishke qaraı, obyr­ǵa shaldyqqandardyń basym bóligi – Shyǵys Qazaqstan, Qara­ǵandy, Túrkistan oblys­ta­ry men Almaty qalasynyń tur­ǵyn­­da­ry ekenin atap ótken jón. Eli­mizde onkologııalyq keseldiń 9 túri beleń alyp tur: sút bezi obyry, teri, ókpe, asqazan, jatyr moıny obyry, qýyqasty be­zi­­niń qaterli isigi, toqishek qa­ter­­li isigi, tik ishek qaterli isigi, gemablastozdar.

Osy oraıda Úkimetimiz 2018 jyly Onkologııalyq aýrýlarmen kúrestiń 2018-2022 jyldarǵa ar­nalǵan keshendi josparyn qa­byl­daǵanyn eske sala ketý kerek. Endeshe, osynaý aýqymdy jospardyń nendeı nátıjesi bar? Atqarylyp jatqan jumystar «Qazaqstan onkologııasy. Keshe. Búgin. Erteń» atty Halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik onlaın-májiliste keńinen baıandaldy. Mereıtoılyq májiliske otan­dyq jáne sheteldik jetekshi on­ko­log-ǵalymdar qatysyp, qa­ter­­li isikti dıagnostıkalaý men emdeýdiń zamanaýı tehnologııa­la­ry, qaterli isikti derbes em­deý­­diń ınnovasııalyq ádisteri, sáýlelik terapııanyń joǵary tehnologııalyq ádisteri jáne hırýrgııa, targettik terapııa, ım­mý­no­onkologııanyń qazirgi je­tis­tik­teri týraly sóz qozǵady.

Onlaın-rejimde Aýstralııa, AQSh, Ispanııa, Shveısarııa, Ger­manııa, Túrkııa, Reseı, Grý­zııa, Belarýs, Koreıa, Italııa, О́zbekstan jáne basqa da elder­diń jetekshi sarapshylary baıandamalar oqydy. Sondaı-aq pasıentterdi ońaltý jáne pal­lıatıvtik kómek kórsetý, on­ko­logııalyq kómekti uıym­das­tyrý, erte dıagnostıkalaý má­se­le­le­ri talqylandy. Eń bas­ty­sy, COVID-19 pandemııasy jaǵ­daıynda onkologııalyq kómek kór­­setý máseleleri usynylady. Kon­­ferensııa aıasynda onkogıne­ko­logııa, mammologııa jáne onkoýrologııa boıynsha sheberlik sabaqtary (life surgery) ótkizildi.

Keńes ókimeti tusynda qu­ry­lyp, 60 jyldy artqa tas­ta­ǵan Qazaq onkologııa jáne ra­dıo­logııa ǵylymı-zertteý ıns­­tıtýtynyń búgingi tynys-tir­­shi­ligine de toqtala ketken jón. In­stıtýt qyzmetkerleriniń ǵy­­ly­­mı jetistikteri shetelde mo­­­ıyn­­dalǵan. Muny UǴA aka­de­mıgi Saım Balmuhanovtyń 1997 jyly (Japonııa) Nagaı Takachı atyndaǵy Halyqaralyq beı­bit­shi­lik syılyǵyna ıe bolýy­men aı­ǵaqtaýǵa bolady.

1964 jyldan beri ınstıtýt bazasynda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń halyqaralyq gıstologııalyq jikteýdi (orofarıngıaldy isikter, óńesh jáne asqazan isikteri, joǵarǵy tynys alý joldarynyń isikteri) qurý jó­nindegi anyqtamalyq zert­ha­nalary, óńesh qaterli isigi jó­nin­degi ulttyq ortalyq jumys is­teıdi. Instıtýt qyzmetkerleri ázir­legen dıagnostıka men emdeý­diń ozyq ádistemeleri KSRO, Úndistan, Shvesııa, Perý, Anglııa el­deriniń jetekshi onko­lo­gııa­lyq ortalyqtarynda jáne Qa­zaq­­stannyń oblystyq onko­lo­­­­gııalyq dıspanserlerinde en­g­i­­­zilgen. Barlyq ázirlengen tehno­logııalar Qazaqstannyń Mem­le­ket­tik patentterimen qor­ǵal­ǵan.

Qazirgi ýaqytta ınstıtýtta 36 uıymdastyrýshylyq, dıag­nos­tıkalyq jáne klını­ka­lyq or­talyq, bólimsheler men 670 qyz­metker bar. Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI – onko­lo­gııalyq kadrlardy daıarlaıtyn jáne qaıta daıarlaıtyn klı­nıkalyq baza. Instıtýtta 5 klı­nı­kalyq keńes jumys isteıdi: hırýrgııalyq, radıologııalyq, hı­mııa­­terapııalyq, dıag­nos­­tı­­kalyq, meıirbıkelik. Klı­nı­ka 450 tósekke arnalǵan, on­da jyl sa­­ıyn 10 myńnan asa naýqas emdelip shyǵady, 2500-den asa hırýrgııalyq ota ja­salady. Medısınalyq kómek onkologııalyq aýrý­lar­­­dyń barlyq túrin qam­tı­dy. Onkopatologııasy bar naýqastardy dıagnos­tıka jasaý men emdeýde ortalyq­tan­dyrylǵan mýl­tı­dıs­sıp­lı­nar­lyq tásil qoldanylady. Klı­­nıka isik prosesteriniń to­lyq­qandy, tereńdetilgen dıag­­nos­tıkasyn júrgizý úshin zamanaýı jabdyqpen jab­dyq­tal­ǵan. Instıtýt bazasynda ım­mý­no­gıs­tohımııalyq jáne mo­le­­k­ýlıar­lyq-genetıkalyq zert­teý­­lerdiń referens-ortalyǵy ashyl­dy. Telemedısına je­li­si res­pýb­lı­kanyń barlyq óńiri­men qa­shyq­tan keńes berýge jáne klı­nı­ka­lyq taldaý júrgizýge múm­kindik be­redi.

Instıtýt – 6 sáýleli apparat­pen, sonyń ishinde sońǵy býyn­dy jelilik údetkishtermen (True­Beam STX, Clinac2100) jab­dyq­talǵan radıasııalyq onko­logııanyń jetekshi joǵary teh­nologııalyq ortalyǵy. Sony­men qatar ınstıtýtta qater­li isik­terdi maqsatty hımııa­lyq jáne gormonaldy preparattarmen dárilik emdeýdiń zamanaýı qaǵıdattary keńinen qol­danylady. Joǵary dozaly hı­mııaterapııa, ártúrli loka­lı­zasııadaǵy isikterdi endo­va­skýlıarlyq hımııaembolızasııalaý jáne teri men jumsaq tinder isikterine elektrhımııa­terapııa júrgiziledi. Súıek ke­mi­giniń gemopoezdik diń jasýsha­la­ryn aýtologııalyq transplant­taý engizildi. Budan basqa Qaz­OjRǴZI-da post­keńes­tik ke­ńis­­tiktegi onko­lo­gııa­lyq naý­qas­­tarǵa stasıonar jaǵ­da­ıyn­da psıhologııalyq-áleý­met­tik kómek kórsetetin alǵash­qy qyz­met ashyldy.

Al joǵaryda atap ótken «Onkologııalyq aýrýlarmen kú­restiń 2018-2022 jyldarǵa ar­nal­ǵan keshendi jospary» qaterli isikterdiń aýyrtpalyǵyn, zardabyn azaıtýdy kózdeıdi. Jospar tórt baǵytty qamtıdy: táýekel faktorlarynyń aldyn alý jáne basqarý, tıimdiligi joǵary dál­dik­tegi erte dıagnostıkany da­my­­tý, onkologııalyq kómek kór­setýdiń ıntegrasııalanǵan mo­de­lin engizý, kadrlyq áleý­et pen ǵylymdy damytý, halyq­ara­lyq stan­darttarǵa sáıkes Ult­tyq ǵy­lymı onkologııalyq ortalyq qu­rýdy qarastyrady.

Qalaı desek te, Almatydaǵy Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń basqa onkologııalyq mekemelerge qaraǵanda áleýeti de, múmkindigi de joǵary. Sondyqtan oǵan artylatyn jaýapkershilik te az emes. О́ıtkeni bul – san myńdaǵan naý­qas­tyń ómiri men bala-shaǵa­sy­nyń taǵdyry.

ALMATY