Áıgili fransýz oıshyly Jan-Jak Rýsso «Myqty memlekettiń kepili – óz azamattarynyń tynyshtyǵyn qamtamasyz ete alýynda» degen eken. Osyǵan úndes sózdi Elbasy Nursultan Nazarbaev ta «Memlekette beıbitshilik pen tynyshtyq saqtalǵan jaǵdaıda ǵana damýdyń dańǵyl joly ashylady» dep únemi aıtýmen keledi. Sol sııaqty qazaqtyń úlken aqyny Muqaǵalı Maqataev «Uqsaıdy bar tynyshtyq jer betinde, Uıqydaǵy sábıdiń kelbetine...» dese, táýelsizdik tóli, jas jyrshy Mıras Qadyrmurat baýyrymyz: «Allaǵa málim, rızyqtan buryn tynyshtyq, Rızyqtan buryn tynysh tańdardyń muńy ystyq, Atadan qalǵan at basty alyp altynnan, Baǵaly elge tynyshtyq degen kúmis qut» dep jyrlapty.
Osy oraıda aıtpaǵymyz búgingideı aýmaly-tókpeli zamanda «Azattyq pen tynyshtyq, kóksegenim» dep Abaı atamyz jyrlaǵandaı, qazirgi qazaq qoǵamyna eń qajet dúnıe – beıbit ómir, tynysh tirlik. Sondyqtan árbir qazaq balasy, árbir qazaqstandyq tynyshtyq pen beıbitshiliktiń qadirin bilip, sonyń qamyn jemek kerek...
Qazirgi tańda «demokratııa» degendi jeleý etip jelpinip júrgen azamattar jaqsy men jamandy aıyra bilgeni jón. Bular aıtyp júrgen: adam quqyǵy, ashyq qoǵam qurý… t.b. ádemi urandar qarapaıym halyqtyń sezimin terbep, oıyn arbap, ásirese parasat-paıymy turaqsyz, ómirge narazy pendelerdi eliktirip áketý qaýpi óte basym. Mundaı kúmándi dúrmekke ásire ultshyl nemese sezimge berilgish tulǵalar tez urynady. Demek tynyshtyqty shaıqap, beıbitshilikti buzatyn dúnıe eshqashan demokratııa bolmaıdy.
Sol sııaqty, dál qazirgi tańda áleýmettik jeli arqyly árkim aýzyna kelgenin aıtý nemese jazý, bireýdi orynsyz masqaralaý t.b. keleńsiz úrdis etek alyp barady. Aqyly bar adamǵa bul da demokratııa emes. О́ıtkeni, jalǵan sóz, josyqsyz aqpar adamdardyń aq pen qarany ajyratyp paıymdaýyna kedergi. Onyń syrtynda mundaı álem-jálem qyzyl sóz – buqarany ósekke úıir qylýmen birge, ótirikke úıretedi, úreı týdyrady, sol arqyly qara halyqty aqparattyń qaısysy shyn, qaısysy ótirik ekenin ajyrata almaıtyn kúıge túsiredi.
Osyndaı jalǵan aqparmen sýsyndaǵan buqara bılikke senbeıtin bolady. Sóıtip, bılik pen buqara arasynda jalǵan perde ornaıdy da, kúnderdiń kúninde bul perdeni buzý úshin janjal týady. Osyndaı haos týdyrýdyń negizgi belgisi – halyqqa jalǵan aqparat taratý.
Ekinshiden, jalǵan hám jasandy demokratııa halyqty tabıǵı bolmysynan ajyratady da, el ishinde bir-birine eshqashan úılespeıtin nápsi qalaýy paıda bolady. Sóıtip, kórer kózge bútin qoǵamnyń birligi ydyraıdy. Nápsi qalaýyna ergen adam jaman men jaqsyny, zııandy men zııansyzdy ajyrata almaıdy. Osyndaı almaǵaıyp kezeńde, el bolyp aq pen qarany ajyrata alsaq: paıdasy ózimizge, eger de ajyrata almasaq, paıdasy jaýymyzǵa. Demek jalǵan aqpar jaýdan da qaterli.
Rasyn aıtsaq, elbuzar demokratııaǵa ilesip, jalǵan aqıqat izdep dúrligýshiler – nadan adamdar. Buǵan ásire ultshyldyq qosylsa tipti qıyn. Onda otqa maı quıǵandaı bolady. Eń qıyny bul top ózderiniń isin halyqqa paıdaly dep oılaıdy. Júıe ózgerse baqytqa kenelemiz dep armandaıdy. Túk te olaı emes.
Qysqasyn aıtqanda, bolmysymyzǵa jat batys demokratııasy bizge úlgi emes. Qaıta halyqty qarańǵylyqqa ıtermeleıtin, adastyrýshy qural. Munyń túp maqsaty – turaqtylyqty shaıqaý. Mysaly, uıyp bara jatqan aırandy sát saıyn kelip shaıqap tursa, qaıtedi. Uıymaıdy. Irip, sarysýǵa aınalyp ketedi. Bul árekettiń barlyǵy «demokratııa» deıtin uǵymnyń astarynda iske asady. Biz osy ataýdyń mazmunyna aldanyp júrmiz. Túpki maqsatyn túsinbeımiz.
Álemdik demokratııanyń avtorlary – amerıkandyq hám batystyń ozbyr saıasatkerleri. Bular táýelsiz memleketterdi táýeldi jaǵdaıda ustaý úshin: ǵalamdyq demokratııany damytý, pikiralýandyǵyn jasaý, sosıologııalyq zertteý ınstıtýttary jumysyn júıeleý, adam erkindigin qorǵaý… t.b. degen sııaqty dúnıelerdi oılap tapqan. Bylaı qarasańyz, jap-jaqsy sııaqty, biraq túp maqsaty basqa.
Jalpy álem elderiniń tynyshtyǵyn buzyp, búlik salý qalaı uıymdastyrylatyny jaıynda ashyq pikir aıtyp júrgen amerıkandyq saıasatker Ýılıam Engdaldyń sózine júginsek, eń áýeli tynyshtyqty buzý úshin jaýlar sol eldiń ishinen bılikke narazy adamdardy, sonyń ishinde jas býyndy tańdap alady. Olardy arnaıy úıretedi. Bul adamdar Abaı atamyz aıtqandaı, eldi qýartpaı, sýaltpaı tynyshtyq kórmeıdi (22-shi qarasózi).
Sózdiń túıini: qazaq balasy, óz taǵdyryńa bireýlerdiń aralasýynan saqtan! Arandatýdan saq bol! Beıbit kúnniń qadirin bil!