«Tarzannyń» taǵdyry

1904 jyly Rýmynııanyń Tımıshoara aımaǵynda týyp-ósken Djonnı Vaısmıýller jeti aılyq kezinde ata-anasymen birge AQSh-qa qonys aýdardy. Sheshesi úıinde bala qarady. Otaǵasynyń shahtada tirnektep tapqan tabysy otbasy músheleriniń qajettiligin óteý úshin jetkiliksiz boldy. Joqshylyq pen tarshylyqtyń aza­byn molynan tartqan Djonnı bala kezinen qara jumysqa jegildi.

Birde Mıchıgan kólinde qut­qarýshy bolyp óz nápaqasyn taýyp júrgen bozbalany jergilikti «Illınoıs» sport klýbynyń bapkeri Ýılıam Bahrah baıqap qalady. Sol maman Djonnıdiń sportshy bolyp qalyptasýyna zor yqpalyn tıgizedi. Sheberligi shyńdala kele, jas óren júzý sportynyń has sheberine aınaldy. Áýeli aımaqtyq jarystarda top jarsa, ile-shala AQSh birinshiliginde aldyna jan salmady. Ýaqyt oza Vaısmıýllerdiń esimi álemdik sport tarıhynda altyn áriptermen jazyldy. Ol 1924 jáne 1928 jyldary Parıj ben Amsterdamda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda 100, 400 metrge erkin tásil boıynsha júzýde jáne 4h200 estafeta saıysynda altyn medaldi ıelendi.

Shym máninde Djonnı óz dáýiriniń teńdessiz sportshy­larynyń biri boldy. Ol – 100 metrdi bir mınýtqa jetkizbeı júzip ótken Jer betindegi al­ǵashqy adam. AQSh chempıona­tynda kórsetken sol nátı­je­sin ol Olımpııa oıyndaryn­da qaıtalady. Sonymen qatar Vaısmıýller Parıj Olımpıa­dasynda sý dobynan ótken sa­ıysqa qatysyp, qola júldeni moınyna ildi. О́ziniń sporttyq mansabynda amerıkalyq júzýshi 52 ret AQSh chempıony atanyp, 67 márte álemdik rekord­ty jańartqan eken. Bir ǵa­jaby, Djonnı úlken sportpen esh­kimnen jeńilmegen kúıi qosh aıtysty.

Sporttan qol úzgennen keıin de Djonnı qarap jatqan joq. Ol basqa salalarda da baǵyn synady. Bul rette de Vaısmıýllerdiń asyǵy alshysynan tústi. HH ǵasyr­dyń otyzynshy jyldary «Tarzan» dep atalatyn kórkem fılm úlken ekrannan kórsetile bastady. AQSh-ta túsirilgen bul týyndy sol mezette-aq tórtkúl dúnıege tanymal boldy. Keńes Odaǵynda da kórermenniń qyzy­ǵyp kórer kınosyna aınaldy. Sol fılmde basty róldi kásipqoı sportshy, áıgili júzýshi Djonnı Vaısmıýller somdaǵan edi. Bul týyndy qalyń kórermenge jol tartqan bette Djonnıdiń dańqy odan ári sharyqtap, onyń ónerine qol soqqandardyń qatary kúrt artty.

Vaısmıýller 40-qa jýyq kór­kem jáne derekti fılmderge tústi. Birneshe bólimnen turatyn «Tarzannan» bólek, basqa da týyndylarda túrli rólderde oınady. Eńbegi laıyqty baǵalanyp, sol kezdiń ózinde 2 mıllıon dollardan asa tabys tapty. Keıinnen sol qarajatyn túrli jobalarǵa salyp, kommersııamen aınalys­ty. Biraq Djonnı óz bıznesin dóńgeletip ákete almady.

Dańqty sportshy ári akter 1984 jyldyń 20 qańtarynda 80 jasqa qaraǵan shaǵynda qaı­tys boldy. Vaısmıýllerdiń denesi Mek­sıkanyń Akapýlka qal­a­synda jer qoınaýyna tapsyryldy.