Kókshetaý qalasyndaǵy ortalyqtandyrylǵan gaz taratý qurylǵylary ornatylǵan 645 kóp qabatty turǵyn úıde 37 myń tutynýshy turady. Turǵyn úılerdiń 14,7 paıyzy ǵana ortalyqtandyrylǵan kógildir otynmen qamtylyp otyr. Qaladaǵy kóp qabatty úılerde turatyn turǵyndardyń 60,3 paıyzy gaz ballondaryn paıdalanady. Bul jaıt úlken qaýip týdyrýda.
Ortalyqtaǵy kóp qabatty úılerdiń astyńǵy qabatynda qoǵamdyq tamaqtandyrý jáne ártúrli qyzmet kórsetetin oryndar óte kóp. Olardyń barlyǵy ortalyqtandyrylǵan gaz bolmaǵandyqtan, gaz ballonyn paıdalanady. Bul da sońǵy jıyrma jylda sozylmaly syrqattaı emi tabylmaı turǵan daýasyz dert tárizdi bolyp tur. Biraq kókshetaýlyqtardyń bul kóriniske etteri úırenip ketken. О́tpeli kezeńniń ókpek jeli ortalyqtandyrylǵan gaz qubyrlaryn oısyrata búldirip ketken kezde kóp qabatty turǵyn úıde turatyndar amalsyzdan gaz ballondaryn paıdalanýǵa kóshti. Alǵashqy bette gaz ballondaryn joǵary qabattarǵa kótergende kórsetpeı qapqa salyp, jamylǵymen jaýyp tasıtyn. Keıin ony da umytty. Quddy dál osylaı bolýǵa tıis tárizdi.
Qala ákimdigi kóp qabatty úılerdiń kógildir otyn taratatyn qurylǵylaryn qalpyna keltirýge birshama talpynys jasaǵanymen, ázirge nıet bildiretin ujymdardyń joqtyǵynan kópshiliktiń qaýipsizdigi úshin asa qajetti is nátıjesiz. Qala basshylarynyń málimdeýinshe, eń basty sebep – ortalyqtandyrylǵan gaz qubyrlaryn qaıtadan qalpyna keltirýge qajetti qarjynyń azdyǵy, ekinshiden, qıraǵan gaz qurylǵylarynyń burynǵy naqty ıelerin izdep taýyp, tıimdi sheshim qabyldaýǵa múmkindik jetkiliksiz. Qala ákiminiń orynbasary Ermek Tóleýovtiń aıtýyna qaraǵanda, qazir ádilet departamentinde gaz taratý qurylǵylaryna qatysty qujattar daıyndalyp, tirketilýde.
Gaz qurylǵylarynyń qaýipsizdigine jaýap beretin quzyrly mekeme – energetıka basqarmasyndaǵylar gaz ballondaryn zańsyz paıdalanyp otyrǵan turǵyn úılerdiń naq sanyn tap basyp aıtyp bere almaıdy. Soǵan qaraǵanda, uzaq ýaqyttan beri qordalanyp qalǵan bul máselege naqty nazar aýdaryp, esep-qısabyn júrgizip otyrǵan eshkim joq dep aıtýǵa bolady. Qazir oblys ortalyǵyndaǵy 240 gaz taratý qondyrǵysynyń baqandaı 99-y jumys istemeıdi. Kóp qabatty úılerdiń aýlasyna barsańyz, bir kezde halyqtyń ıgiligine ábden jarap turǵan, keıin tý-talaqaı buzylyp, talan-tarajǵa túsken gaz taratý qubyrlarynyń úıindige aınalǵan qaldyǵyn kórer edińiz. El aqyldy qala, aqyldy úı salyp jatqanda, qarapaıym gaz taratý qubyryna qol jetpeý, tipti jańadan salmaı-aq qoısyn, burynǵy baryn qalpyna keltirý qolǵa alynbaı jatqanyna shynymen tań qalasyz.
– «Sentralnyı» shaǵyn aýdanyndaǵy №59 úıdiń toǵyzynshy qabatynda turamyn, – deıdi qala turǵyny Qaırat Qojaqov, – gaz qurylǵysy qurdymǵa ketkeli jıyrma bes jylǵa taıap qaldy. Biz osynda kóship kelgenimizde táp-táýir istep turǵan bolatyn. Oblys ortalyǵy sýsyz, gazsyz qalǵan qıyn ýaqytta qubyr arqyly kógildir otyn berý toqtatyldy. Sodan beri bul máselege nazar aýdarǵan eshkim joq. Árkim óz kúnin ózi kórýde. Jasy kelip qalǵan adamǵa toǵyzynshy qabatqa gaz ballonyn arqalap shyǵarý da ońaı emes. Onyń ústine óte qaýipti. Quddy bombanyń ústinde otyrǵandaı qorqyp-úrkip kún keshýdemiz. Kim biledi, óziń muqııat bolǵanmen, kórshiń yjdaǵatty bola ma?!
О́tken jyldyń jeltoqsan aıynyń sońynda oblys ortalyǵyndaǵy Vasılkovka shaǵyn aýdanyndaǵy bir páterde oqys oqıǵa oryn aldy. Birinshi qabattaǵy páterlerdiń birinde 5 lıtrlik gaz ballony jaryldy. Jarylys saldarynan 8 adam jaraqat alyp, aýrýhanaǵa jetkizildi. Eki qyz bala ómirden ozdy. Keıin anyqtalǵandaı, jarylys gaz ballonyn durys paıdalanbaýdan bolǵan. Mundaı qaıǵyly oqıǵalar elimizdiń birneshe aımaǵynda oryn aldy. Adam ómirinen qymbat eshteńe joq. «Jaman aıtpaı, jaqsy joq» demekshi, oblys ortalyǵynda kóp qabatty turǵyn úılerdiń 60 paıyzdan astamy amaldyń joqtyǵynan ereje buzyp, gaz ballondaryn paıdalanyp otyrǵandyǵyn kóre tura, áreket etpegendigimizdi qalaı túsinýge bolady?!
– Negizinde qolǵa alsa iske asyrýǵa ábden bolar edi, – deıdi qala turǵyny Baýyrjan Moldaǵalıev, – keńes zamanynda salynǵan kóp qabatty turǵyn úılerdiń bárinde gaz júıesi tartylǵan. Ras, keıbireýler uzaq ýaqyt boıy umtylys bolmaǵannan keıin páterindegi jelilerdi kesip tastaýy múmkin. Biraq negizi bar. Sondyqtan, ortalyqtandyrylǵan júıeni qalypqa keltirse, páter ıeleriniń ózi-aq jeke qarajatyna qosyp alar edi. Sonda jóndeýge qarajat ta qajet emes. Esesine, qaýip-qaterden qutylamyz.
Shynynda da ereje boıynsha eki qabattan bıik ǵımaratta gaz ballonyn paıdalanýǵa tyıym salynǵan. Alaıda, qanshama turǵynnyń qaýipsizdigine jergilikti bılik jetkilikti kóńil aýdaratyn emes. Ermek Tóleýovtiń aıtýyna qaraǵanda, gaz taratý qurylǵylaryn qalpyna keltirý jumysyna tender jarııalanǵan.
– Shamasy osy jumyspen aınalysatyn ujymdar gaz taratý qurylǵylarynyń baǵasynyń arzandaýyn tosyp otyrǵan shyǵar, – deıdi qala ákiminiń orynbasary, – ázirge qıyn túıinniń sheshimin tabýdyń joldaryn qarastyrýdamyz.
Biraq ókinishke qaraı, tenderdiń birinshi kezeńine eshkim qatyspaǵan. Endi arzandatý ádisi qoldanylmaq. Bálkim sol kezde barsha qala turǵyndarynyń bas aýrýyna aınalyp otyrǵan másele sheshimin tabýy múmkin.
KО́KShETAÝ