О́tken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń sońy men toqsanynshy jyldarynyń basynda qazaq jastarynyń qalyń shoǵyry shyǵyp, sporttyq arenalarda jasyndaı jarqyrady. Alaıda olardyń barlyǵyna KSRO quramasy sapynda Olımpııa oıyndary men álem chempıonattary sekildi dúbirli dodalarda óner kórsetý baqyty buıyrǵan joq. Sebebi ishtarlyq tanytqan máskeýlik mamandar óz órenderine senim artty. Ár sport túriniń tizginin ustaǵan bapkerler óz qandastarynyń kómegine júgindi. Tek táýelizdikke qolymyz jetkennen keıin ǵana jolymyz ashylyp, qazaqstandyq sportshylardyń tasy órge domalady. Osy sózimiz dáleldi bolý úshin tómendegideı derekterge júginýdi jón kórip otyrmyz.
Áńgimemizdi boksshylardan bastaıyq. 1992 jyly Barselonada alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndaryna Qazaqstannyń tórt boksshysy attandy. Olar – Bolat Jumadilov (48 kılo), Bolat Temirov (51 kılo), Arkadıı Topaev (71 kılo) jáne Nıkolaı Kýlpın (+91 kılo). Alaıda KSRO quramasy Pıreneı túbegine taban tiregen bette qos Bolattyń sharshy alańǵa shyqpaıtyny belgili boldy. Jumadilovti Vladımır Ganchenko, Temirovti Anatolıı Fılıppov almastyrdy. Alaıda ekeýi de alǵashqy aınalymnan asa alǵan joq. Alǵashqysy majarstandyq Pal Lakotoshtan, ekinshisi aljırlyq Iаsın Sheıhten utyldy. Bir aıta keterligi, Fılıppov Temirovten áldeqaıda osal edi. Al Jumadilov Ganchenkony da, Lakotoshty da san márte sabaǵan. Osyny bapkerler qaperge almady.
Barselona Olımpıadasyna nemese sol kezderi ótken álemdik dodaǵa qatysýǵa joǵaryda esimderi atalǵan sańlaqtardan bólek, basqa da gúrzi judyryqty jigitterimiz laıyq edi. Máselen, 1991 jyly Mınskide alaýy tutanǵan KSRO halyqtary spartakıadasynda Bolat Temirov (51 kılo), Qanatbek Shaǵataev (71 kılo) jáne Nıkolaı Kýlpın (+91 kılo) bas júldeni oljalasa, Mereke Júsipov (54 kılo) pen Nurjan Smanov (67 kılo) kúmis aldy. 1991 jyly Qazanda uıymdastyrylǵan Keńes Odaǵy chempıonatynda Bolat Temirov teńdessiz dep tanylsa, Bektas Ábýbákirov (48 kılo), Mereke Júsipov (54 kılo), Kámil Habıbrahmanov (75 kılo) jáne Igor Shıshkın (91 kılo) fınalǵa shyqty. 1992 jyly Tambovta ótken TMD birinshiliginde Qazaqstannyń tórt boksshysy altyn tuǵyrǵa kóterildi. Olar – Bolat Jumadilov, Bolat Temirov, Kámil Habıbrahmanov jáne Mıhaıl Iýrchenko (+91 kılo). Taǵy beseýi aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetkenimen, sheshýshi tusta utyldy. Olar – Sultan Ábdirazaqov (48 kılo), Bektas Ábýbákirov (51 kılo), Mereke Júsipov, Arkadıı Topaev jáne Nıkolaı Kýlpın. Olardan bólek, qola medaldi moıyndaryna ilgen jerlesterimiz jeterlik.
Osyndaı orasan zor tabystarǵa qaramastan 1991 jyly Sıdneıdegi álem chempıonatyna Qazaqstannyń birde-bir bylǵary qolǵap sheberi qatysqan joq. Al Barselona Olımpıadasynda nebary eki jerlesimiz ǵana baq synady. Esesine táýelsizdik alǵannan keıin qazaq boksynyń juldyzy jarqyraı jandy. Joǵaryda esimderi atalǵan Bolat Jumadilov qos birdeı Olımpıadada kúmis alyp, álem chempıony atandy. Arkadıı Topaev álem kýbogyn oljalady. Nurjan Smanov pen Qanatbek Shaǵataev Azııa oıyndary men Azııa chempıonatynda top jardy. Odaq tusynda kóleńkede qalyp júrgen Ermahan Ibraıymov, Bolat Nııazymbetov jáne taǵy basqa qandastarymyzdyń asyǵy alshysynan tústi.
Grek-rım kúresinen de tabysymyz qomaqty boldy. Dara týǵan Dáýlet Turlyhanovty (74 kılo, 82 kılo) «tusaýlaıtyn» eshkim tabylmady. Sol sebepti de ol baıraqty básekelerdiń barlyǵyna úzbeı qatysty. Alashtyń maqtan tutar azamatynyń qol jetkizgen tabystary da orasan zor. Al ózgeler she? 1991 jyly Zaporojede ótken KSRO halyqtary spartakıadasynda Turlyhanovtan bólek, Esenkeldi Batyrǵarın (48 kılo) men Bısolt Desıev (74 kılo) teńdessiz dep tanylsa, Baqtııar Baıseıitov (74 kılo) pen Sergeı Matvıenko (90 kılo) kúmis medaldi ıelendi. Bul balýandar KSRO chempıonattarynda da júlde alyp júrdi. Biraq Dáýletten basqalary Keńes Odaǵy dáýirinde tasada qalyp qoıdy.
Táýelsizdiktiń tańy atqannan keıin Baqtııar Baıseıitovtiń baǵy jandy. Qazaqtyń nar tulǵaly uly álem chempıony, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııanyń eki dúrkin chempıony atandy. Sergeı Matvıenko Azıadany utty, qurlyq birinshiliginde tórt ret dara shyqty. 20 jasynda Odaq kólemindegi jarystarda oza shapqan Esenkeldi Batyrǵarınniń de keleshegi jarqyn bolýǵa tıis edi. Tipten, oǵan eshkimniń de kúmáni joq edi. Alaıda asqan talant ıesi naǵyz kemeldegen shaǵynda jaryq dúnıemen qosh aıtysty.
Erkin kúres sheberleri arasynan Máýlen Mamyrovty (52 kılo) bóle-jara ataýǵa bolady. Toqsanynshy jyldardyń basynda KSRO halyqtary spartakıadasynda kúmis jáne KSRO men TMD birinshilikterinde qola medaldy ıelenip, Odaq kýbogynyń ıegeri atanǵan altyn asyqtaı ulymyz Barselona Olımpıadasy qarsańynda naǵyz babynda edi. Biraq oǵan da tórtjyldyqtyń basty dodasynda boz kilemge shyǵý baqyty buıyrmady. Esesine Qazaqstan ulttyq quramasynyń týy astynda Atlanta Olımpıadasy men álem chempıonatynyń qola júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııa chempıony, Shyǵys Azııa jáne Ortalyq Azııa oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy, Azııa kýbogynyń tórt dúrkin ıegeri atandy. BAQ ókilderine suhbat bergen Máýlen «Sonda Barselona Olımpıadasyna barýǵa esh múmkindigińiz bolmady ma?» degen saýalǵa «Eleýli tabystarǵa qol jetkizgennen keıin KSRO-nyń bas komandasyna qabyldandym. Ol kezde 52 kılo salmaq dárejesiniń tizginin Seýl Olımpıadasy men álem chempıonattarynyń eki dúrkin júldegeri, Eýropa chempıony Vladımır Togýzov ustap turǵan. 1991 jyly Zaporojedegi KSRO halyqtary Spartakıadasy men 1992 jyly Máskeýdegi TMD chempıonatynda ol bas júldeni oljalady. Sondyqtan da tańdaý Togýzovqa tústi», dep jaýap qaıyrdy.
1983-1990 jyldar aralyǵynda Anatolıı Hrapatyı Eýropa jáne álem chempıonattaryn bes retten utyp, KSRO chempıonatynda tórt jáne KSRO halyqtary spartakıadasynda eki márte jeńimpaz atandy. Seýl Olımpıadasynda qarsylas shaq keltirmedi. Talaı ret dúnıejúzilik rekordty jańartty. Soǵan qaramastan qazaqstandyq ziltemirshi Barselona Olımpıadasynan shet qaldy. Qurama bapkerleriniń tańdaýy Kahı Kahıashvılıge tústi. Sóz joq, Qap taýynyń qyrany artylǵan senimdi aqtap, bas júldeni oljalady. «Al eger sol jarysta Hrapatyı kúsh synasqanda qalaı bolar edi?» degen saýal týyndasa, oǵan aıtar jaýabymyz daıyn: Anatolııdiń altyn tuǵyrdan qol bulǵaıtyny anyq! Oǵan eshkimniń kúmáni bolmaýǵa tıis.
Sý dobynan KSRO quramasy Barselona Olımpıadasynda qola medaldi ıelendi. Sol komanda sapynda ózgelerdi aıtpaǵanda, Asqar Orazalınov pen Nurlan Meńdiǵalıev syndy sańlaqtar bolýǵa tıis edi. Biraq máskeýlik mamandar taǵy ishtarlyq tanytty. Keıinnen Asqar Azııa oıyndarynyń úsh dúrkin jeńimpazy atanyp, uzaq jyldar boıy otandyq vaterpoldy órge súıredi. Olımpıada men álem chempıonattaryna qatysty. Nurlannyń da qorjynynda Seýl Olımpıadasynyń qolasy, álem chempıonatynyń, Eýropa birinshilikteriniń, Azıadanyń altyndary bar. Mine, bul da táýelsizdiktiń arqasy. El egemendik alǵannan keıin sańlaqtarymyzdyń erkin samǵaýyna jol ashyldy!