Sońǵy táýlikterde Kókshetaý qalasyndaǵy bazarlarda ahýal shıelenisip barady. Jolyń túsip soǵa qalsań, qystyń kózi qyraýda qııandaǵy aýyldan jetkizgen etterin ótkize almaı qapylyp turǵan adamdardy kórer edińiz. Máseleniń mánisin biz de zerdelep kórdik.
Ákelgen etti ótkize almaı turǵan otyzdan astam sharýanyń aıtar ýáji bir arnada toǵysady. Túıindep aıtqanda, tasymaldaýǵa qatysty talaptardyń aqylǵa qonymsyzdyǵy. Negizinde tasymaldaý erejesine sáıkes et ónimderi baqylaýǵa jatatyn júk bolyp esepteledi. Ábden durys. Halyqtyń dastarqanyna baratyn ónimniń adal ári taza bolǵanyna ne jetsin. Sondyqtan barlyq veterınarlyq-sanıtarlyq normalar saqtalýǵa tıisti. Tek tasymaldaý týraly talap qana aýyl adamdarynyń kóńilinen shyqpaı tur. Naqtyraq aıtsaq, endigi arada et tasıtyn kóligińiz termobýdka, ıakı muzdatqysh ornatylǵan kólik bolýy shart. Aýyldaǵy birer qaramen kún kórip otyrǵan sharýa adamynda quny áldeneshe mıllıon turatyn mundaı kóliktiń bolýy múmkin be? Bul tup-týra alypsatarlardyń jaǵdaıy úshin jasalyp otyrǵan talap tárizdi bolyp kórinedi.
Oblys ortalyǵyna jalǵyz jaqyn aýdandar ǵana emes, irgedegi Soltústik Qazaqstan oblysynyń fermerleri de aqadal maldaryn ákelip, buldap ótkizgileri keledi. Endi jol jabyldy, tipti malsaq qaýymnyń eńbeginiń ústinen kún kórdi deıtin, aýyl men qalanyń arasyn jalǵastyryp jatqan alypsatarlar da myna talaptan keıin abdyrap qaldy. Olarda da joǵaryda aıtylǵandaı qymbat kólik joq. Saýdanyń toqtaýy bazarda turyp et satatyn satýshylardyń da jigerin qum qylýda. Eki ortada qıyndyqty qaqaǵan qysta qyzylsyraǵan qala turǵyndary kórýde.
– Mine, el adamdary et ákelip jatyr, – deıdi Qonys Kóshimbaev, – ákelgen ettiń saýda sórelerine shyǵarylmaýy, jetkizgen tehnıkanyń talapqa saı emestiginen bolyp otyr. Olaı bolsa, erterek habarlamaı ma, el qulaqtanbaǵan soń júzdegen shaqyrym jol júrip, jetkizgen birer qarasyn ótkize almaı álek. Mine, tús boldy, áli ótkizgen joqpyz. Endi muzdatqyshy bar kólik satyp alǵan adam tabysqa keneletin boldy. Eshbir aýylda mundaı kólik joq. Eki-úsh sıyr baǵyp otyrmyn, erteń torpaǵynyń etin satamyn dep esh adam mundaı tehnıkany satyp almaıdy ǵoı. Al osyndaı talap bolsa onda bazarǵa jolaı almaısyń. Buryn da osy bazarǵa kirip et satý qıyn edi, endi jol múlde kesildi. Talap aqylǵa qonymsyz bolǵan soń mal baǵyp, kún kóremin degen umtylys azaıatyn shyǵar.
Bul talapqa bazardaǵy kásipkerlerdiń ókpesi qara qazandaı. Talapqa saı jetkizilgen et tym az bolǵandyqtan, bazar sórelerindegi et jetkiliksiz. Al az ettiń baǵasy kóterilip ketýi op-ońaı. Esesine osy bir túıindi sátti tıimdi paıdalanyp, barlyq etti kóterme baǵamen arzanǵa satyp alyp, ózge qalalarǵa tasyp jatqandar da bar.
– Biz shynyn aıtqanda, baǵany azdap bolsa da kóterýge múddelimiz, – deıdi kásipker Sáýle Saǵıtova, – óıtkeni turǵan ornymyzdyń aqysyn tóleýimiz kerek. Et jáne et ónimderiniń quny álden-aq kóterilip keledi. Biz aýylǵa baryp mal satyp alyp jatqan joqpyz. Aýyl adamdarynyń ózderi ákelip beredi. Eki jaqqa da tıimdi bolyp keldi. Olar táýlik boıy sarylyp tospaı, birden kelisim boıynsha qarajatyn alyp, ıgiligin kóredi. Al biz olardyń etin ótkizip, óz tabysymyzdy tabamyz. Qujattardyń bári resimdelgen, etke arnaıy mór basylǵan, sonyń ózinde jańa talap qoıyp, janalqymnan alyp jatyr.
Keshke deıin tabanynan taýsylǵan aýyl adamdary aqyry bolmaǵan soń ákelgen etterin ózge saýda oryndaryna tómen baǵamen ótkizip ketip jatty. Bul oraıda veterınarlyq ınspeksııanyń óz ýáji bar eken.
– «Ortalyq bazar», «Jibek joly» jáne «Qamqor» kommýnaldyq bazarlary sııaqty saýda oryndarynda monıtorıng júrgizilip jatyr. Biz aýyl sharýashylyǵy ónimderin tasymaldaýdyń birinshi kezekte qujattarynyń durystyǵyna erekshe mán berip otyrmyz. Tártip boıynsha júk salǵyshqa tıep ákelgen et qabyldanbaıdy.
Bul arada bir saýal týyndaıdy. Búginge deıin barlyq et ótkizýshiler mal ónimderin óz kólikterimen tasyp keldi. Osy tártip sol kezde nege belgisiz bolǵan. Eger jańadan qolǵa alynsa, aýyl turǵyndaryn ábigerge salmaı, nege kúni buryn qulaqtandyrmaǵan?.. Aqyr sońynda qanshama adam ábigerge túsip, shyǵynǵa batty. Jergilikti ónimdi kórshi oblystar satyp alyp ketip jatqanda kókshetaýlyq tutynýshylar nege japa shegýge tıisti?!
Bul máseleniń sheshimi áli kúnge deıin tabylmaı tur. Qalaıda bir utymdy joly belgilenýge tıisti. Qalaı bolǵan kúnde de aýyldaǵy malmen kúneltip otyrǵan malsaq qaýymnyń múddesi eskerilýi kerek. Mal baqqan jurttyń aldynda talaı qıyndyq bar edi, tutqıyldan taǵy bireýi shyǵyp ózi de eki oıly bolyp júrgen eldi malynan aıyryp tastamasa eken.
KО́KShETAÝ