Buryn eki qolǵa bir kúrek taba almaı qınalǵan aýyl turǵyndary qazir memlekettik baǵdarlamalardyń nátıjesinde týǵan jerdiń tóskeıin myńǵyrǵan malǵa toltyryp otyr. Onyń ishinde asyl tuqymdy qara malǵa ańsarlary aýdy.
Jergilikti tuqymnyń ónimi az. Bul dáleldeýdi qajet etpeıtin dúnıe. Qansha baqsań da tabys tabýyń neǵaıbyl. Qıyndyqtan shyǵar jalǵyz jol – baǵymyndaǵy mal tuqymyn asyldandyrý. Birer jyl buryn aýylda birdi-ekili qarasymen kún kórip otyrǵan turǵyndardyń qolyndaǵy maldy asyldandyrý baǵytynda táp-táýir jumys qolǵa alynyp edi. Sońǵy kezde suıylyp ketken syńaıly. Qalaı bolǵan kúnde de ónimi mol, kúı talǵamaıtyn asyl tuqym qymbat bolsa da ózin ózi aqtap shyǵady. Aqtaǵany bylaı tursyn, sharýaǵa muqııat bolsańyz, tórt qubylańyz teńelip qalary sózsiz. Osy jaıdy túısingen aýyldaǵy malsaq qaýym baǵymyndaǵy mal tuqymyn birtindep asyldandyrýǵa umtylýda. Buryn qarajattan qysylatyn, qazir memlekettik baǵdarlamalar kóp-kórim demeý bolyp tur. Ásirese «Sybaǵa» jáne «Qulan» baǵdarlamalary arqyly qorasyn asyl tuqymdy malǵa toltyryp otyrǵandar az emes. Sonaý Eýropany jaılaǵan, ataǵy alysqa ketken angýs sıyrlaryn da Kóksheniń bir qıyryna ákelip, jersindirip, tól malyndaı baǵyp otyrǵandar búginde «mal baqsań, asylyn baq» dep maqaldaıtyn bolyp aldy. Sonyń biri Býrabaı baýraıyndaǵy Zlatopole aýylyndaǵy sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Dastan Zeıollauly.
Áýel basta sharýa qojalyǵyn eńbekqor áke ashyp, qalyptastyrǵan eken. Keıin tepken tasy órge domalaı bastaǵan sharýasyn balasyna amanattaǵan. Jumys dese isher asyn jerge qoıatyn Dastan da atakásiptiń qyr-syryn jetik meńgergen adam. Ákeden qalǵan sharýa qojalyǵynyń isin alǵa jyljytýdy ózine paryz sanaǵan. Bir armany ónimi shash etekten asyl tuqymdy mal baǵý edi. Endi memlekettik baǵdarlamanyń nátıjesinde oǵan da qoly jetip otyr. «Sybaǵa» baǵdarlamasy arqyly 30 mln teńge nesıe alyp, 50 angýs sıyryn satyp aldy.
– «Kóz qorqaq, qol batyr» degen emes pe, baǵymdaǵy mal tóldep, ónimin ótkizsek, qaryzymyzdan da qutylarmyz. Negizi, tóńirektegi mal baqqan aǵaıynmen aqyldasa kele, eń utymdysy angýs dep túısindik. Sebebi bular salmaǵyn tez jınaıdy. Eger jaqsylap kútip baqsa, tirideı salmaǵy 800-900 kıloǵa deıin jetýi ábden múmkin, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy Dastan Qulaqnanov, – jergilikti tuqymy azǵan maldy qansha baqsań da mundaı kórsetkishke eshqashan jete almaısyń. Mal tólinen ósedi emes pe, aldaǵy ýaqytta baǵymdaǵy maldyń ishinen suryptap alyp, basyn kóbeıtemiz be dep otyrmyz.
О́ńirde qara mal etine degen suranys mol. Sondyqtan mal baqqan malshy qaýym ónimderin qınalmaı ótkizeri anyq. Onyń ústine kýrortty ólkede et taǵamdary jyldyń qaı ýaqytynda bolsyn qajet. Býrabaı baýraıy tunyp turǵan qara ot. Bul jerde tórt túlikti tegis ósirýge múmkindik ábden bar. Qara malmen birge ózindik quny arzan jylqy ósirýge nıettengen sharýashylyq «Qulan» baǵdarlamasy arqyly 5 mln teńge nesıe alyp, 30 bas jylqy satyp alypty. Ondaǵy maqsat – tólin ósirip satýmen birge, qymyz óndirý. Byltyr jaman tumaýdyń ýyty sharpyp turǵanda kýrortty óńirde qymyz jaryqtyq qasqaldaqtyń qanyndaı qat bolyp ketti. Tipti saýmal ishýge ańsary aýǵandar qanshama. Osy bir qajettilikti óteý úshin jylqy qulyndaǵan soń bıe baılaýǵa da ábden bolady.
– Bul isti 2016 jyly bastap edim. Baǵdarlama arqyly qolyma qarajat tıgen soń Kókshetaý qalasynan tańdap turyp birneshe jylqy satyp aldym. Jylqy maly qaıratty mal ǵoı, qys qansha qatal bolsa da óz tamaǵyn ózi taýyp jeıdi. Áıtse de saqtyq kerek, kýrortty aımaqta beısaýat júrginshi kóp. Sondyqtan kúndiz jaıylymda jaıyp, keshke jyly qoraǵa qamaımyn, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy Dastan Zeınollauly.
Mal basy kóbeıgen soń tehnıkalaryn da jańartyp, qora-qopsysyn da saılap alypty. Ala jazdaı jarǵaq qulaqtary jastyqqa tımeı eńbek etip, qajetti jemshóp qoryn da molynan jıǵan. Endi alańdamaı mal basyn kóbeıtýge ábden jaǵdaı bar.
– Aýylǵa kóńil bólinýi kerektigi týraly talaıdan beri aıtylyp júr. Sol kómek osy baǵdarlamalar ǵoı, – deıdi el aqsaqaly Serik Alpysbaev, – myna Úlken Túktiniń baýyryndaǵy birneshe aýyldar jabylyp qaldy. Sebebin saraptasańyz, adamdardyń eńbekke qyrsyz bolyp ketýi ǵoı dep oılaımyn. Áıtpese qazir memlekettiń qamqorlyǵy ushan-teńiz. Alǵashqy demeý retinde birneshe baǵdarlama arqyly nesıe berilip jatyr. Tipti tehnıka alýǵa da, qora salýǵa da kómek kórsetiledi. Al shóbi shúıgin, oty mol jerdi tastap, kir jýyp, kindik kesken topyraqtan údere kóship jatqandardy túsine almaı júrmin. Barlyq jaǵdaı jasalǵan, kelip malyńdy jaılap bergennen basqanyń bárin istep otyr ǵoı. Endeshe, nege osy múmkindikti paıdalanbasqa?!
Shynynda da el ishinde alǵa umtylǵannyń aýzy aqqa tıip otyrǵandyǵyn jolsaparǵa shyqqan saıyn kórip júrmiz. El aǵasy aıtsa aıtqandaı, bereke belsengenge bitedi emes pe?!
Aqmola oblysy,
Býrabaı aýdany