Táýelsiz memleketimizdiń tarıhyndaǵy eń eleýli oqıǵalardyń biri ári birgeıi – 2011 jyldyń 30 qańtary men 6 aqpany aralyǵynda qazirgi Nur-Sultan men Almaty qalalarynda VII qysqy Azııa oıyndarynyń dúrkirep ótýi. Tipten, ony tarıhı oqıǵa dep baǵalasa da esh artyqtyǵy joq. Sebebi, dál osyndaı iri ári keshendi jarys Uly dala aýmaǵynda buryn-sońdy ótpegen edi. Al sary qurlyqtyń sańlaqtary bas qosqan aıtýly sporttyq sharanyń asa joǵary deńgeıde uıymdastyrylýy Qazaqstannyń álemdik qaýymdastyq aldyndaǵy bedeli men mártebesin kúrt arttyrdy.
VII qysqy Azııa oıyndaryn Qazaqstannyń qabyldaıtyny 2006 jyldyń 5 qańtarynda belgili boldy. Sol kezde Kýveıtte qurlyqtyq Olımpıada keńesiniń kezekti sessııasy ótip, aıtýly uıym músheleriniń deni bizdiń eldiń kandıdatýrasyn qoldady. Ekijaqty kelisimge qol qoıylyp, qajetti qujattar qolǵa tıgen sátten uıymdastyrý komıteti daıyndyq jumystaryna qyzý kiristi. Alǵashynda Azıadanyń astanasy retinde Almaty qalasy bekitilse, 2007 jyldyń 29 qazanynda keıbir sport túrleri boıynsha saıystar elordada ótetin bolyp belgilendi. Nátıjesinde, qysqa ǵana merzim aralyǵynda Astanada «Alaý» men «Saryarqa» dep atalatyn zaman talabyna saı keremet keshender salynyp, «Qazaqstan» sport saraıy kúrdeli jóndeýden ótti. 2009 jyldyń jazynda 30 200 kórermenge eseptelgen «Astana Arena» stadıony paıdalanýǵa berildi. Almaty qalasy men oblysy aýmaǵynda «Suńqar» halyqaralyq shańǵy tramplınderi kesheni men «Alataý» shańǵy-bıatlon stadıony boı kóterdi. Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıy men «Medeý» muz aıdyny, «Shymbulaq» taý shańǵysy kýrorty men «Tabaǵan» sporttyq-saýyqtyrý kesheni qaıta jóndelip, tolyqtaı jabdyqtaldy. «Almaty» halyqaralyq áýejaıy jańǵyrtýdan ótti.
Alqyzyl alaý Azııanyń Olımpııalyq keńesiniń shtab-páteri ornalasqan Ál-Kýveıt qalasynda tutandy. VI qysqy oıyndaryn qabyldaǵan Qytaıdyń Chanchýn qalasy arqyly ol 2011 jyldyń 3 qańtarynda Almatyǵa jetkizildi. Alataý baýraıynan bastaý alǵan estafeta qala kóshelerimen júrip ótkennen soń tórt aptaǵa jýyq ýaqyt aralyǵynda respýblıkamyzdyń barlyq óńirin qamtydy. Qazaqstannyń kóptegen azmattary osy tarıhı sáttiń kýási boldy. Túrli salada qyzmet etip, elimizdiń damýy men órkendeýine eleýli eńbek sińirgen myńnan asa adam alqyzyl alaýdy ustap júgirý qurmetine bólendi. Osy sharaǵa oraı aqyn Shómishbaı Sarıevtiń sózine belgili sazger Erulan Qanapııanov ásem án jazdy. Ony Qazaqstannyń halyq ártisteri Álibek Dinishev pen Roza Rymbaeva naqyshyna keltirip oryndady.
Jarystyń ózine keler bolsaq, baıraqty básekede 26 memlekettiń ókilderi baq synady. Olar – Aýǵanstan, Bahreın, BAÁ, Gonkong, Iordanııa, Iran, Japonııa, Qatar, Kýveıt, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Lıvan, Malaızııa, Mońǵolııa, Nepal, Ońtústik Koreıa, О́zbekstan, Palestına, Sıngapýr, Tájikstan, Taıland, Taıpeı, Soltústik Koreıa, Úndistan jáne Fılıppın. 1134 atlet sporttyń 11 túri boıynsha 69 júlde jıyntyǵyn sarapqa saldy. Básekeler ádettegideı bıatlon, konkı, mánerlep syrǵanaý, frıstaıl, taý shańǵysy, shaıbaly hokkeı (erler men áıelder), shańǵy, shańǵymen tramplınnen sekirý jáne short-trekten ótti. Sonymen qatar Azıada tarıhynda alǵash ret shańǵymen baǵdarlaý jáne dopty hokkeıden básekeler uıymdastyryldy.
Azııa oıyndarynyń ashylý saltanaty «Astana Arenada» ótti. Baıraqty básekeniń tusaýyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev kesti. Qar barysy dúbirli dodanyń boıtumary bolyp bekitildi. Azıadanyń urany – «Maqsaty birdiń – rýhy bir!». Elorda tórinde mánerlep syrǵanaý, erler arasynda shaıbaly hokkeı, konkı sporty jáne short-trekten, Almatyda bıatlon, shańǵy, taý shańǵysy, shańǵymen baǵdarlaý, shańǵymen tramplınnen sekirý, dopty hokkeı jáne áıelder arasynda shaıbaly hokkeıden saıystar uıymdastyryldy. Al jabylý saltanaty Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótti.
Jarystyń jalpy komandalyq esebinde Qazaqstan quramasy qarsylas shaq keltirmeı, óz tarıhynda tuńǵysh ret birinshi oryndy ıelendi. Jerlesterimiz 70 júldege qol jetkizdi. Tarqatyp aıtsaq, 32 altyn, 21 kúmis jáne 17 qola medaldy oljaladyq. Jalpy, osy jarysta Qazaqstannyń namysyn 169 sportshy qorǵaǵanyn da aıta ketýge tıispiz. Olar barlyq sport túri boıynsha saıysqa tústi. Ekinshi orynda – Japonııa. Kúnshyǵys eliniń órenderi 13 altyn, 24 kúmis jáne 17 qolany enshiledi. Úshinshi satyǵa Ońtústik Koreıa jaıǵasty. Olar 13 altyn, 12 kúmis jáne 13 qolany qorjynǵa saldy. Tórtinshi orynǵa Qytaı taban tiredi. Aspanasty eliniń ókilderi 11 altyn, 10 kúmis jáne 14 qolany ıemdendi. Sondaı-aq taǵy tórt memlekettiń saıypqyrandaryna jeńis tuǵyryna kóterilý baqyty buıyrdy. Olar – Mońǵolııa (1 kúmis+4 qola), Iran (1 kúmis+2 qola), Qyrǵystan (1 qola) jáne Soltústik Koreıa (1 qola).
Qazaqstannyń ulttyq qurama komandasy sapynda óner kórsetken sportshylar arasyndaǵy naǵyz myqtylar (kestede – Ǵ.S.) Azııa oıyndarynda jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilip, jergilikti jankúıerlerdi qýanysh pen shattyqqa bóledi.
Qazaqstandyq sportshylardyń qorjyny kúmis pen qolaǵa da toly boldy. Oljaǵa kenelgen oǵylandarymyzdyń arasynda shańǵymen tramplınnen sekirýshi Radık Japarov, frıstaılshy Jibek Arapbaeva jáne short-trektiń has sheberleri Abzal Ájǵalıev, Aıdar Bekjanov, Artýr Sultanǵalıev, Nurbergen Jumaǵazıev syndy qazaqtyń ul-qyzdary da aıshyqty ónerlerimen kózge túsip, san myń jankúıerdiń kózaıymyna aınaldy.
Shaıbaly hokkeıden elimizdiń erler komandasy sapynda qandastarymyzdyń arasynan jalǵyz Talǵat Jaılaýov oınasa, áıelder saıysynda Aıjan Raýshanova men Ǵalııa Nurǵalıevanyń ónerine tánti boldyq. Al bendıshiler básekesinde Qazaqstan quramasynyń jeıdesin kıip, muz aıdynyna shyqqan 18 oıynshynyń teń jartysynyń ózimizdiń qarakózder edi. Soǵan qatty qýandyq. Ásirese, Raýan Isalıev pen Eskendir Nuǵymanovtyń asqan sheberligine súısindik. Olar qarsylastar qaqpasyna tolassyz gol soǵyp, «Medeýge» jınalǵan kórermenderdiń qoshemetine bólendi.
Alash topyraǵynda ótken Azıada birqatar órenimiz úshin iri jeńister men qomaqty tabystardyń altyn bastaýy bolǵany anyq. Máselen, elordadaǵy «Saryarqa» sport kesheninde mánerlep syrǵanaýdan ótken jarysta 18 jastaǵy Denıs Ten teńdessiz dep tanyldy. Bul básekede ol Japonııanyń qos myqtysy – Takahıto Mýra men Tasýkı Matıda, Qytaıdyń saıypqyrandary – Sýn Nan men Ý Szıalıan jáne ózbekstandyq óren Mısha Geni artqa tastap, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Ýaqyt oza dara talantymen daralanǵan Denıs Sochı Olımpıadasynyń qola medalin moınyna ilip, álem chempıonatynda eki ret júldeli oryndy ıelendi. Dúnıejúzilik Ýnıversıada men «Tórt qurlyqtyń birinshiliginde» Ten altyn tuǵyrdan qol bulǵady.
Azııa oıyndarynda eki márte altyn alqa taǵynǵan 19 jastaǵy Iýlııa Galyshevanyń da ýaqyt ozǵan saıyn sheberligi shyńdala tústi. Frıstaıl sportyn serik etken sulý 2018 jyly Phenchhan Olımpıadasynda qolaǵa qol sozsa, 2019 jyly AQSh-tyń Park-Sıtı qalasynda álem chempıony atandy. Odan bólek, Iýlııa taǵy eki birdeı dúnıejúzilik dodada júldegerler sanatyna qosyldy.
Túrli dúbirli dodalarǵa úzdiksiz qatysyp júrgenderine qaramastan 23 jastaǵy konkıshi Denıs Kýzın men 24 jastaǵy shańǵyshy Alekseı Poltoranın sol kezge deıin tek qurlyqtyq deńgeıdegi jarystar men álem kýbogynyń kezeńdik saıystarynda ǵana júlde alyp júrgen. Azıadadan keıin qos jerlesimizdiń juldyzy jarqyraı jandy. Denıs 2013 jyly Sochıde álem chempıony atansa, dál sol jyly Alekseı Val-dı-Femmedegi dodada qos qolany enshiledi.
Short-trekten ótken jarysta Azıadanyń qola medalin moıyndaryna ilgen 17 jastaǵy Aıdar Bekjanov, 18 jastaǵy Abzal Ájǵalıev jáne 20 jastaǵy Nurbergen Jumaǵazıev 2014 jyly Sochıde alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda besinshi oryn alyp, barsha qazaqstandyq jankúıerlerdi qýantty. Sondaı-aq olardyń árqaısysy álem kýbogynyń kezeńdik saıystarynda túrli-tústi medaldardyń birazyn ıelendi. Joǵaryda esimderi atalǵan qandastarymyz short-trektiń de qazaqtyń oń jambasyna keletin sport túri ekenin taıǵa tańba basqandaı etip dálededi.
19 jasynda Azııa oıyndaryna qatysyp, shańǵyshylardyń 4h5 shaqyrymdyq estafetasynda qolany qorjynǵa salǵan Anastasııa Slonova arada tórt jyl ótkennen soń Dúnıejúzilik Ýnıversıadada 2 altyn men 2 kúmis medaldy oljalady. Dopty hokkeıden Qazaqstan quramasy 2012-2015 jyldar aralyǵynda ótken tórt birdeı álem chempıonatynda qola júldeger atandy. Sol jarystarda komanda kapıtany Raýan Isalıev jasyndaı jarqyrady. Eskendir Nuǵymanov pen Ilııas Qarekeshov syndy qandastarymyz da dúnıejúzilik dodada úshinshi orynǵa taban tiredi. 2018 jyly Habarovskide ótken jarysta jerlesterimiz tórtinshi satyda qalyp qoıǵanymen, 6 kezdesýde qarsylastar qaqpasyn 21 márte dál kózdegen Raýan chempıonattyń eń mergen shabýylshysyna tıesili arnaıy syılyqty ıelendi. Mine, osylaı tizbekteı bersek, Qazaqstanda ótken Azıada kóptegen daryndy jastarymyzdyń úlken arenaǵa shyǵýyna dańǵyl jol ashqanyn ańǵaramyz.
Mine, sodan beri 10 jyl zýyldap óte shyqty. Shyny kerek, asa joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan sol dúbirli dodanyń áserinen áli de aryla almaı júrgen jaıymyz bar. Eń bastysy, sol kezderi zaman talabyna saı salynyp, eń sońǵy úlgidegi quraldarmen jabdyqtalǵan sporttyq nysandar Azıadadan keıin de esigin aıqara ashyp, el ıgiligi úshin damylsyz jumys istep tur. Sol keshenderde túrli sporttyq jarystar men oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizýge qolaıly jaǵdaıdyń barlyǵy jasalǵan. Al olaı bolsa, osy nysandarda shyńdalyp shyqqan órenderimiz el sportynyń erteńin de jarqyn etetinine kámil senemiz.