Qus sanaǵy: Qoqıqazdar qaıda ketti?

Jas «bıodvocherlermen» (qus­tar­dy baqylaýshy) birge ob­lys­tyq ta­bıǵı resýrs­tar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý bas­qarmasynyń, Mań­ǵys­taý obly­sy boıynsha ekologııa de­par­ta­mentiniń, Ústirt mem­le­­kettik ta­bıǵı qoryǵynyń, «Ta­bı­­ǵı orta» Batys Qazaqstan ÚEU óńir­lik as­sosıasııasy men «Ecojer» qazaqstandyq ekolo­gııa­lyq aı­maq­tyq bastamalar qaýym­das­ty­ǵy О́ńirlik keńesiniń ókil­deri atsa­lysty.

Is-sharany uıymdastyrýshy Orta­lyq Azııa Ramsar óńirlik bastamasy (OA-RО́B) úılestirý komıtetiniń múshesi, «Qarakól saqshylary» erik­tiler ekopatrýl jasaǵynyń je­tekshisi Ádilbek Qozybaqovtyń aı­týyn­sha, bıyl osy aksııa eń aldymen sýda júzetin qustardyń tirshilik etý orny retinde halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty alqaptar týraly konvensııanyń (Ramsar konvensııasy) 50 jyldyǵy qarsańynda ótkizildi.

– Qarakól kólinde jyldyń ár­túr­li mezgilinde sýda júze­tin jáne sý mańaıy qustarynyń 175-ke de­ıin túri mekendeıdi. Onyń ishin­de 20-dan astamy Qa­zaqstannyń «Qy­zyl kita­byna» engizilgen. Bular – suń­qyl­daq aqqý men kishi aqqý, buıra jáne qyzǵylt birqazan, sary, mysyr jáne kishi aqqutan, qoqıqaz, jal­baǵaı, qara­­baı, aqbas úırek, aqquıryqty sý­­búrkit jáne taǵy basqalar, – deıdi Á.Qozybaqov.

Sonymen qatar ol «Qarakól saq­shylary» eriktileriniń qazirgi tań­da qandaı máselelerdi sheshý úshin jumys­tanyp júrgenderine toqtaldy.

– Sýly-batpaqty alqapty sa­nı­tar­lyq tazartýdan, qustar sa­naǵyn ótkizýden jáne halyqqa túsindirý ju­­mystarynan basqa, biz baqylaý mu­na­ralaryn ornatyp, ekologııa­lyq soq­paqtar salyp, «Qarakól kóli» eko­lo­gııalyq-aǵartý ortalyǵynyń tu­­­­­­­­jyrymdamasyn jasaýǵa bas­ta­ma­shylyq bildirýdemiz. Qa­ra­­kól kólin ekologııalyq týrızm nysany retinde turaqty paı­dalanbaǵandyqtan, Ústirt qory­ǵynyń ınspektorlaryna kól jaǵa­laýynyń óndiristik jáne tur­­mystyq qaldyqtarmen las­tanýyn, balyq pen qustyń brako­nerlik aýla­nýynyń aldyn alý qıynǵa túsip tur. Uıymdasqan týrızm, onyń ishin­de oqýshylar men stýdentterdiń Qara­kólge oqý jáne zertteý maqsattary­men ke­lip turýy «jabaıy» týrıster men bra­konerlerdi úrkitetini anyq, – dedi OA-RО́B úılestirý komıtetiniń múshesi.

Sonymen, Qaraqııa-Qarakól mem­le­kettik zoologııalyq qaý­malynyń bó­­ligi Qarakól kólinde júrgizilgen 55-nshi IWC sanaǵy mynadaı nátıje berdi: sybyrlaq aqqý – 5 500 daraq, aıdarly qara ala úırek – 3 500, qasqaldaq – 2 myń, túri belgisiz úırekter – 4 myń, boz shaǵala – 200, ógiz shaǵala – 18 daraq.

Aqtaý qalasyndaǵy hımııa-bıo­logııalyq baǵyttaǵy Nazar­baev zııat­kerlik mektebiniń hımııa páni muǵali­mi, QBSA «Jasyl álem» Aqtaý klýby­nyń jetek­shi­si Baqytgúl Jaqsylyqo­va bul joly Qarakólde birde-bir qo­qı­qaz kez­despegenin jetkizdi. Onyń pikirinshe, sońǵy kezde qoqı­­qaz­dardy ushqyshsyz ushatyn ap­paratpen túsi­rý jıilep ketkeni­ne baı­lanysty se­zimtal qustar kvad­rokoptershiler tez taýyp ala­­tyn jerlerden aýlaq ketýge máj­­búr boldy.

– Qarakól kóli – Aqtaý qalasy men mańyndaǵy eldi mekender ­úshin jylý jáne elektr qýatyn be­rip, teńiz sýyn tushytyp otyr­ǵan «MAEK-Qazatomónerká­sip» JShS ón­diristiń tabıǵatqa oń áser tıgi­zýdiń biregeı úlgisi bolyp otyr. Qustardyń qysqy sa­naqtaryna biz 2016 jyldan beri jyl saıyn qatysyp júrmiz. Buny óskeleń urpaq úshin kásibı baǵdar retinde de qarastyrýǵa bolady. Sebebi óńirimiz­de ornı­tologter, zoologter jáne  bıo­­log mamandary tapshy, – dedi B.Jaq­sy­lyqova.

Jas «Qarakól saqshylary» qys­­tyń ádettegideı emes, jyly já­ne ashyq kúni Qarakóldiń qus­­taryn sanaý ózderi úshin oń áse­­rin tıgizgenin aıtty. Sýly-bat­­paqty alqapty saqtap qalý jáne Qarakól kóliniń qustaryna qolaıly jaǵdaı jasaý olar úshin ońaı emes bolsa da abyroıly mıssııa ekenin jetkizip, týǵan jerdiń tabıǵaty úshin maqtanysh sezimin oıatatynyn jetkizdi.

Sonymen, qoqıqazdar qaıda ketti? Tabıǵat aıasynda demalýdy qus atyp, jaǵalaýǵa qaldyqtar qaldyryp, apparattarmen qus­tardy sýretke, vıdeoǵa túsirý se­­kildi jeńil kóńil kóterý­men shatas­tyratyndardyń kesiri tıip, jy­ly ornyn sýytýǵa májbúr bol­dy ma?

Mańǵystaý oblysy