Eski jyldaǵy sońǵy otyrys

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen palatanyń osy jyldaǵy sońǵy jalpy otyrysy bolyp ótti. Bul joly depýtattar atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý, ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jáne jol júrisi máselelerine qatysty zań jobalaryn talqyǵa saldy.

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen palatanyń osy jyldaǵy sońǵy jalpy otyrysy bolyp ótti. Bul joly depýtattar atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý, ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jáne jol júrisi máselelerine qatysty zań jobalaryn talqyǵa saldy.

Bıylǵy jyldyń jumysyn qo­rytyndylaı kelip, spıker­ 2014 jyly Elbasynyń «Qazaq­stan-2050» Strategııasyn jú­zege asyrýdy zańnamalyq qam­tamasyz etýge basa nazar aýda­ry­latyndyǵyn atap ótti. Jalpy, 5-shi shaqyrylymnyń úshinshi sessııasy barysynda 16 jalpy otyrys ótip, 41 zań jobasy maquldanypty. Sonyń 20-sy elimizdiń basqa memlekettermen jáne halyqaralyq uıymdarmen halyqaralyq shart­tardy jáne kelisimderdi ratı­fıkasııalaýǵa qatysty eken. Al úshinshi sessııa bastalǵan tórt aı ishinde Elbasy 19 zańǵa qol qoıyp­ty. Májilis depýtattary­ 2012 jyldyń qańtar aıynan beri, 175 zań jobasyn maquldasa, onyń 153-ine Prezıdenttiń qoly qoıylǵan. Depýtattar 21 zań joba­syna bastamashy bolsa, bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 esege kóp degendi bildiredi. Sondaı-aq, palata Tóraǵasy árip­­testerin kele jatqan Jańa jyl merekesimen quttyqtap, alda «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasyn júzege asyrýǵa qatysty aýqymdy zańdyq jumystardy qolǵa alý mindeti turǵanyn atap kórsetti.

Al qaralǵan qujattarǵa kelsek, Májilis depýtattary Senattan keıbir ózgeristerimen qaıtarylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qoldady. Budan keıin qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qaıta qurylymdaýdy júzege asyrǵan ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý máselesi boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da maquldandy.

Zańdyq qujat qaıta qu­ry­lym­daý júrgizilgen bankterdi qosý men olardyń aksııalaryn ıelikten shyǵarý rásimderin retteıtin zańnamalyq bazany­ jetildirýge arnalǵan. Jáne de kredıtorlardy, depozıtor­lar­dy, klıentterdi, korrespondentterdi jáne qarjy salýshylardy qaı­ta qurylymdaý rásimi ótken bankterdiń qosylý nysanyndaǵy qaıta uıymdastyrylýy týraly mekenjaıy boıynsha habardar etý talabyn buqaralyq aqparat quraldary arqyly habarlaý usynylady. Jalpy, jańa engizilimder kóp jaǵdaıda ak­sıonerlik qoǵamdar men ba­ǵaly qaǵazdar naryǵyna qatysty.

Jalpy otyrysta «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qa­tysýshy memleketter kúshteriniń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jónindegi kezekshileriniń áýe kemesin basyp alý (ushyryp áketý) týraly aqparatty al­ǵan kezdegi is-qımyldaryn uıym­dastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da maquldandy. Halyq­aralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Abaı Tasbolatov TMD-ǵa qa­ty­sýshy memleketter áýe shabýylyna qarsy qorǵanys birik­ken júıesi kúshteriniń áýe sha­býylyna qarsy qorǵanys jó­nindegi kezekshileriniń is-qımyldary boıynsha birles­ken jattyǵýlary jyl saıyn ót­kizilip otyratyndyǵyna nazar aýdartty.

Sondaı-aq, otyrysta «Ujym­­dyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe mem­le­ket­terdiń aýmaqtaryna áskerı ınfraqurylym obektilerin ornalastyrý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty. Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Baqytjan Ertaev UQShU-ǵa múshe memleketter bas­qa múshe memlekettermen Uıym­nyń músheleri bolyp tabylmaıtyn memleketterdiń ás­kerler (kúshter) toptaryn,­ áskerı ınfraqurylym obektilerin óz aýmaqtaryna ornalastyrý týraly sheshim qabyldaıtynyn alǵa tarta otyryp, ol shuǵyl konsýltasııalardy ótkizgennen (keliskennen) keıin jáne olardyń resmı qarsylyqtary bolmaǵan kezde júzege asyrylatynyn alǵa tartty.

Budan basqa keshe «Jol jú­risi týraly» zań jobasy iles­pe túzetýlerimen ekinshi oqy­lymda maquldandy. Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma ko­mıtetiniń múshesi Ramazan Sár­pekov basqaratyn jumys toby qujatqa qatysty 40-qa jýyq otyrys ótkizipti. Sonyń ba­rysynda depýtattar kólik qu­ralyn memlekettik tirkeý, júr­gizýdiń agressıvti ádisi uǵymdaryn engizip, turaq pen parkıng anyqtamalaryn da naq­tylapty. Sol sııaqty jol jú­risin uıymdastyrý, áskerı kólik quraldaryn memlekettik tirkeý, jol júrisi qaýipsizdigin medısınalyq qamtamasyz etý, jol ınfraqurylymyn jaqsartý men ótkizý qabiletin arttyrý jáne júrgizýshini daıarlaıtyn oqý oryndaryna qoıylatyn talaptardy kúsheıtý kózdelgen. Ásirese, Elbasy tapsyrmasy boıynsha júrgizýshiniń kólikti mas kúıinde basqarǵany úshin jaýapkershilik kúsheıtilipti.

Jumys toby jetekshisiniń sózine qaraǵanda, mas kúıinde ózi nemese ózge mas adamǵa kólikti basqarýǵa bergeni úshin 2 jyl merzimge kólik quralyn júrgizý quqynan aıyrý 3 jylǵa arttyrylsa, avarııalyq jaǵdaı týǵyzǵany úshin 4 jylǵa, zardap shegýshiniń densaýlyǵyna zaqym keltirgeni, jol qurylystary men ózge de múlikterdi búldirgeni úshin 5 jylǵa júrgizý quqynan aıyrylady. Osy áreketter ákim­shilik shara qoldaný merzimi ótkennen keıin bir jyl ishinde qaıtalansa, 7 jylǵa deıin júrgizýshilik quqynan aıyrý kózdeledi. Osydan keıin taǵy qaıtalansa, onda 15 táýlik ákimshilik qamaý men 10 jyl júrgizýshi quqynan aıyrý, 30 táýlik qamaý men 15 jyldyq merzimge aýystyrylyp otyr.

Bul rette jolaýshylar tasymaldaý úshin paıdalanylatyn, shyqqanyna tórt jyldan artyq emes, oryndar sany segizden aspaıtyn jáne kásipkerlik qyzmette paıdalanylmaıtyn kólik quraldaryn mindetti tehnıkalyq tekserýdi ótkizýden bosatý usynylǵan.

Asqar TURAPBAIULY,

«Egemen Qazaqstan».