Aıdar Áriphanov: «Báıterek» balamasy joq biregeı ınstıtýtqa aınaldy

– Aıdar Ábdirazaquly, 2020 jyl álem­dik ekonomıkany tyǵyryqqa tiredi. Bul jaǵdaı Qazaqstandy da aınalyp ót­pedi. Ekonomıkany teńseltken korona­vırýs pan­demııasynyń bastalǵanyna da jyl­ǵa jýyq­tapty. Qaýipti vırýsqa baı­la­nys­ty qalyptasqan daǵdarys «Báıte­rek­tiń» jumysyna qanshalyqty áser etti?

– Shynymen de, ótken jyl qıyn kezeń bol­dy. Koronavırýs daǵdarysy ekono­mı­kanyń barlyq salasyna óz túzetýin en­gizdi. Dese de, Prezıdent pen Úkimet bul daǵ­da­rystyń salqynyn asa sezdirmeýge ty­rys­ty. Ony tolyqtaı joıý úshin jedel áreket etti. О́z kezeginde «Báıterek» hol­­dıngi de Úkimettiń daǵdarysqa qarsy qu­ra­ly retinde tıimdi jumys istedi. Biz bız­nesti, turǵyn úıge muqtaj adamdardy qol­daýdy toqtatqan joqpyz. Tipti ın­fek­sııa taralǵan kezeńde klıentterdiń den­saý­lyǵyna qaýip tóndirmes úshin qol­daý sharalaryn qashyqtan usynyp, rásim­derdiń ýaqytyn barynsha qysqart­tyq. Jasyratyny joq, keıbir kórsetkish­ter bo­ıynsha shyn máninde tómendeý baı­qal­dy. Biraq jaǵymsyz kóriniske jol ber­me­dik. Osylaısha, 2020 jyly holdıng­tiń aktıvteri 1,4 trln teńgege ulǵaıdy. О́sim holdıng qyzmeti kóleminiń, atap aıtqanda qarjylandyrý kóleminiń ulǵaıýy esebinen qalyptasty. Osynyń nátıjesinde taza tabys oń dınamıka kórsetip, tótenshe jaǵdaı ýaqytynda turǵyndar men kásipkerler úshin syıaqyny esepteýdiń jáne tólemderdi toqtatqan kezdegi holdıngtiń josparly shyǵyndarynyń ornyn toltyrdy. Jedel derekter boıynsha, byltyrǵy jyldyń taza tabysy shamamen 49 mlrd teńgege baǵalanyp otyr. Bul 2019 jylǵy kórsetkishpen shamalas – 51,5 mlrd teńge.

– Ulttyq holdıng aktıvteriniń neniń esebinen óskenin tarqatyp aıtyp berseńiz...

– О́tken jyly Prezıdenttiń daǵdarysqa qarsy mańyzdy bastamalaryn júzege asyrdyq. Biz «Qazaqstannyń turaqtylyq qorynan» «Nurly jer – 2025» jáne «Ju­mys­pen qamtýdyń Jol kartasy» mem­le­ket­­tik baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa 1 trln teńgeden astam qarajat tarttyq. En­­shiles uıymdarymyz – «Damý» qory, KazakhExport jáne «Qazaqstan Damý bankiniń» jarǵylyq kapıtalyn 117 mlrd teńgege ulǵaıttyq. Qarajat shaǵyn jáne orta bıznesti, qazaqstandyq eksporttaýshylardy qoldaýǵa jumsaldy.

– Prezıdenttiń qos qurylymdy – «Báıterek» pen «QazAgrony» biriktirý týraly tapsyrma bergenine de jarty jyldaı ýaqyt boldy. Qazir bul baǵytta qandaı jumystar júrgizilip jatyr? Biriktirý prosesi qashan aıaqtalady?

– Holdıngterdi biriktirý jumysy qar­qyndy júrip jatyr jáne ony 2021 jylǵy naýryzda aıaqtaımyz. Sodan keıin biryńǵaı ınstıtýttyń jańa damý strategııasyn qabyldaımyz. Bul qujat ta ázirlenýde. Onda qyzmettiń barlyq baǵyty men salalyq tájirıbeni, sondaı-aq memlekettik saıasatty iske asyrý tásilderin eskeretin bolamyz.

Agroónerkásiptik keshenniń strategııa­lyq mańyzy zor. Sondyqtan «Agrarlyq nesıe korporasııasy» holdıng quramyndaǵy jeke enshiles uıym bolady. Onyń jar­ǵylyq qyzmetine tikeleı shaǵyn bızneske nesıe berý jáne ósimdik sharýashylyǵyn saqtandyrý fýnksıonaly qosylady. «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qorynyń» nesıelerge kepildik berý fýnksııasy «Damý» qoryna beriledi de, keıin birinshisi taratylady.

Qatarymyzǵa qosylatyn «QazAgronyń» enshiles uıymdaryn qaıta uıymdastyrý jumystary biriktirý aıaqtalǵannan keıin jalǵasady. Ony 2022 jyldyń birinshi toqsanynyń sońyna deıin támamdaý jos­parlanyp otyr.

Budan bólek, Memleket basshysynyń turǵyn úı qurylysynyń biryńǵaı operatoryn qurý jónindegi tapsyrmasyn oryndap, úsh enshiles uıymdy bir kompanııaǵa biriktirdik. Kompanııa jaqynda ǵana tirkeýden ótip, «Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy» AQ degen jańa ataýǵa ıe boldy. Bul jańadan qurylǵan uıym emes. Ol enshiles uıymymyz «Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy» AQ negizinde quryldy.

Bıyl basqa da enshiles uıymdardy ońtaılandyrý jumysyn jalǵastyramyz.

– «QazAgroǵa» qatysty máselelerdiń túrli minberden birneshe ret aıtylǵanyn bilemiz. Endi onyń problemalyq aktıvteriniń edáýir bóligi sizderge aýysady. Bul «Báıterektiń» qaryzdarynan 5 ese asyp túspek. Holdıng problemalyq aktıvterdi qalaı óteıdi? «QazAgronyń» shtat sanynda ózgeris bola ma?

– Álbette, «QazAgronyń» problemalyq aktıvteri bizge ótedi. Holdıng bul aktıvpen óz qyzmeti sheńberinde jumys júrgizetin bolady. Búginde «QazAgro» aktıvterin túgendeý jumysy sheńberinde holdıng problemalyq aktıvpen baılanysty qujattar men múlikterdi zerdeleýde. Túgendeý 2021 jylǵy 20 aqpanda aıaqtalady. 26 aqpanda holdıng basshylary tapsyrý aktisine qol qoıady.

«Báıterek» aktıvterdi de, mindette­melerdi de qabyldap alady. Tıisinshe, mindettemelerdi óteýmen de aınalysady. Shtat sany da qysqarady. Bul jumys tapsyrý aktisin bekitý qorytyndylary boıynsha 2021 jylǵy 15 naýryzdan keshiktirilmeı aıaqtalýy kerek.

«Báıterek» problemalyq aktıvtermen jumys isteýde jáne olardy daǵdarystan shyǵarý boıynsha tájirıbesi mol, kásibı basqarýshy holdıng ekenin atap ótkim keledi. Alǵash qurylǵan kezde bizge berilgen enshiles uıymdardyń barlyǵynda derlik qandaı da bir qarjylyq problemalar, onyń ishinde problemalyq aktıvter boldy. Al búginde olar otandyq ekonomıkany alǵa súırep otyrǵan tabysty kompanııaǵa aınaldy. Basqarýdaǵy kásibı sheberlik enshiles uıymdardyń negizgi strategııalyq jáne qarjylyq kórsetkishterin jaqsartýǵa yqpal etti. Sondyqtan aldaǵy jumys ońaı bolmaıtynyn bilemin. Biraq biz qıyndyqtan qashpaımyz.

– Áńgime aýanyn bızneske qaraı aýystyrsaq. Byltyr holdıng otandyq bızneske qandaı qoldaý kórsetti? Pandemııa qanshalyqty áser etti?

– Otandyq bıznesti qoldaý úshin holdıng­tiń enshiles uıymdary tegis jumyl­dyryldy. Máselen, ekinshi deńgeıli bankterde teńgemen uzaqmerzimdi qarjylandyrý bolmaǵan kezde, enshiles uıymymyz – «Qazaqstan Damý banki» ekonomıkanyń shıki­zattyq emes sektoryna ár ekinshi teń­geni usyna otyryp, uzaqmerzimdi kredıt berýdiń kóshbasshysyna aınaldy. Atal­ǵan naryqtaǵy holdıngtiń úlesi 49,5 paıyzǵa teń. Búginde «Qazaqstan Damý bankiniń» qorjynynda jalpy quny 7,1 trln teńge bolatyn 61 ınvestısııalyq joba men 16 eksport aldyndaǵy operasııa bar. Qıyn jaǵdaıǵa qaramastan, ótken jyly «Qazaq­stan Damý banki» jelisi boıynsha 342,9 mlrd teńgege 18 ınvestısııalyq jo­ba qarjylandyryldy. Sonymen qatar jal­py somasy 195,4 mlrd teńgege teń 8 ınves­tısııalyq joba men 4 eksporttyq operasııany qarjylandyrý maquldandy. Budan bólek, 143,3 mlrd teńgege 16 jobany eksport aldyndaǵy qarjylandyrý usynyldy.

Biz «Qazaqstan Damý bankimen» birge elimizde sındıkattalǵan kredıt berýdi damytýdamyz. О́tken jyldyń jeltoqsanynda tıisti zańnamalyq túzetýler qabyldandy. Kredıttiń bul túri iri jobalar úshin qarajatty qoljetimdi etpek. Osy baǵytta tájirıbesi mol reseılik VEB.RF holdıngi bizdiń seriktesimiz atandy.

Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdy belsendi túrde jalǵastyryp kelemiz. «Damý» kásipkerlikti damytý qory otan­dyq kásipkerlerge túrli quraldardy usynyp otyr. 2020 jyldyń 11 aıynyń qorytyn­dysy boıynsha «Damý» qory 1,6 trln teńge kólemindegi 32,5 myń jobaǵa qoldaý kórsetti. Nátıjesinde, 2020 jyly shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine berilgen kredıt kólemindegi holdıngtiń úlesi 43 paıyzdy qurady.

Qazaqstandyq eksporttaýshylardy «KazakhExport» ulttyq kompanııasy arqy­ly qoldap otyrmyz. Integrasııa jáne saýda mınıstrligi men KazakhExport eksportqa baǵdarlanǵan otandyq óndirýshilerdiń básekege qabilettiligin arttyrýda erekshe úılesim taýyp keledi. 2020 jyly 91 eksporttaýshyǵa 134,6 mlrd teńgege saqtandyrý qoldaýy kórsetildi. 16,1 mlrd teńgege saýdany qarjylandyrý jáne 13,5 mlrd teńgege eksport aldyndaǵy qarjy­landyrý júzege asyryldy.

Joǵaryda atap ótkenimdeı, byltyr «Báıterek» holdıngi Úkimettiń daǵdarysqa qarsy tıimdi quraly retinde óz mindetin oıdaǵydaı atqardy. Biz lokdaýn kezinde de qoldaý kórsetýdi jalǵastyrdyq. Pandemııa bıznes úshin qıyn kezeńge aınaldy. Úsh aı boıy kóptegen kásiporyn koronavırýsty juqtyrý qaýpin azaıtý úshin jumysty ýaqytsha toqtaýǵa májbúr boldy. Qalanyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etetin bıznes sanıtarlyq talaptardy saqtaı otyryp, jumys istedi. Enshiles uıymdarymyz qashyqtan qyzmet kórsetý rejimine jedel kóshe bildi. О́tinimder men qujattar onlaın rejimde jiberildi. Usynylatyn qujattardyń sany men ótinimderdi qaraý merzimin qysqarttyq. Klıentterimizdiń kredıtin qaıta qurylymdadyq. Máselen, «Qazaqstan Damý banki» 2020 jyly ınves­tısııalyq jobalar boıynsha kredıtterdi qaıta qurylymdap, ıgerilgen qaryz valıýtasyn aıyrbastady, tólemder merzimin aýystyrdy. Bul múmkindikti 12 qaryz alýshy paıdalandy. Sonymen qatar eksp­ort­tyq operasııalar boıynsha 4 qaryz alý­shynyń kredıti qaıta qurylymdaldy, ıaǵnı mólsherleme tómendetilip, kredıt jelisiniń merzimi uzartyldy.

Budan bólek, ótken jyldyń 16 naý­ryzy men 31 jeltoqsany aralyǵynda «Damý» qorynyń «sýbsıdııalaý» quraly boıynsha shaǵyn jáne orta bıznestiń 4 179 jobasy qaıta qurylymdaýdan ótti. Osy kezeńde qor «kepildik berý» quraly bo­ıynsha 3 291 jobaǵa qaıta qurylymdaýdy usynýǵa kelisim bekitti. «Damý» qory óziniń qarjylyq ónimderi sheńberinde qarjylaı qoldaý alatyn kásipkerlerdiń jobasyn súıemeldeýmen de aınalysady. Byltyr mundaı kásipkerlerdiń 9 984 jobasy súıemeldendi. Bul 2019 jylmen salystyrǵanda 19 paıyzǵa artyq.

Tótenshe jaǵdaı kezinde KazakhExport shıkizattyq emes sektordaǵy 26 qazaqstan­dyq eksporttaýshyǵa, ıaǵnı 17 iri, 4 orta, 5 shaǵyn kásiporynǵa 6 mlrd teńgeden astam somaǵa qoldaý kórsetti.

Jalpy, shaǵyn jáne orta bıznesti qol­daýǵa qatysty memleket tarapynan ba­tyl qadamdar jasalǵanyn atap ótkim keledi. Mysaly, Ulttyq ekonomıka mı­nıstrligimen birlesip, «Bıznestiń jol kartasy – 2025» memlekettik baǵdarlamasyna jańashyldyqtar engizý boıynsha jaqsy jumys júrgizdik. Atap aıtqanda, shaǵyn jáne mıkrobıznesti qoldaý boıynsha jańa baǵyt engizildi. Endi qarjylandyrý sýbsıdııalaý esebinen 6 paıyzdan aspaıtyn mólsherleme boıynsha qoljetimdi. Aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa – 5 mln teńgege deıin, ınvestısııalyq maqsattarǵa 20 mln teńgege deıin beriledi. Kepil máselesi qaryz somasynyń 85 paıyzyna deıingi mólsherde «Damý» qorynyń kepildik berýi arqyly sheshiledi.

2020 jyly «Bıznestiń jol kartasy – 2025» aıasynda sýbsıdııalaý quraly boıynsha jalpy kredıt mólsheri 411,5 mlrd teńge bolatyn 5 808 jobaǵa qoldaý kórsetildi. Bul rette 35,1 mlrd teńgege jýyq sýbsıdııa tólendi. Kredıtterdiń jalpy mólsheri 214,8 mlrd teńge bolatyn 6 782 joba kepil­dik berý quraly boıynsha qoldaý tapty. Beril­gen kepildikterdiń jalpy mólsheri 81 mlrd teńge boldy.

2020 jyldyń qazan aıynda COVID-19 pandemııasy kezinde ekonomıkanyń eń kóp zardap shekken salalarynda jumys istegen shaǵyn jáne orta bızneske sýbsıdııa berý baǵdarlamasy qabyldandy. Onda ekonomıkanyń 29 sektory qamtyldy. 8 454 jobaǵa qoldaý kórsetilip, kredıt portfeliniń jalpy kólemi 426,8 mlrd teńgeni qurady. Osy bastama sheńberinde sýbsıdııalar 2020 jylǵy 16 naýryz ben 2021 jylǵy 15 naýryz aralyǵyna beriledi.

– Aıdar Ábdirazaquly, «Báıterektiń» aýqymdy aktıvteriniń biri – «Otbasy bank». «Turǵyn úı saıasatyn reformalaý týraly» zań jobasynda bankke ýáki­letti organnyń operasııalardy lısenzııa­syz júzege asyrýǵa ruqsat beretin erek­she qu­qyq bekitiletini aıtylǵan. Sarap­shy­lar bul jaı ǵana bank emes, ulttyq damý ıns­tıtýty bolady degen pikirdi alǵa tar­týda. Bul týraly Sizdiń pikirińiz qandaı?

– Iá, Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha bıyl memlekettik turǵyn úı alý úshin kezekke turýdyń qoldanystaǵy júıesi ákimdikterden alynyp, «Otbasy bankine» beriledi. Bul úshin zańnamaǵa tıisti ózgerister engiziledi. Memlekettik organdarmen osy baǵytta tıisti jumystar júrgizilýde. Operasııalardy lısenzııa­syz júrgizýdi qosa alǵanda, «Otbasy banki­ne» bekitiletin erekshe quqyqtyq rejim turǵyn úıdi esepke alýdy, kezekke qoıý­­dy jáne muqtajdarǵa bólýdi bir orta­lyq­tan júzege asyrý úshin qajet. Bul jańa turǵyn úı saıasatynyń mańyzdy áleýmettik mindetteriniń biri bolady. Aıta ketý kerek, «Otbasy bank» eshqashan ádettegi bank bolǵan emes. Ol – óz qyzmetin «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha usynatyn turǵyn úı-jınaq áleýmettik ınstıtýty.

– «Otbasy bankinen» bólek, holdıng tur­ǵyn úıdiń qarjylyq turǵydan qol­jetimdiligin qalaı qamtamasyz etýde?

– «Báıterek» holdıngi eldegi turǵyn úı qurylysy baǵdarlamalarynyń negizgi operatory ekeni belgili. Bul rette, ótken jyly aýqymdy reformalar júrgizildi. Endi hol­dıngtiń quramynda turǵyn úı sektory boıynsha eki enshiles uıym ǵana jumys isteıdi. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki burynǵy fýnksııalarynyń barlyǵyn saqtaı otyryp, «Otbasy banki» dep ataýyn ózgertti. Bank halyqtyń uzaqmerzimdi teńgedegi salymdary boıynsha birinshi orynda tur. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha bank 609 mlrd teńge qaryz berdi.

Jalpy, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha 281,2 mlrd teńgege jergilikti atqarýshy organdardyń baǵaly qaǵazdary satyp alyndy. Josparlanǵany da sol kólem edi. Úlestik qurylystyń aıaqtalýyna 121,9 mlrd teńge somasynda kepildik beril­di. «Satyp alý quqyǵymen jalǵa beriletin tur­ǵyn úı» baǵyty boıynsha 1,5 myń páter­diń satyp alý shartyna qol qoıyldy. Bul de­geni­miz – 92,6 myń sharshy metr. Jalpy, 2015-2020 jyldary salynǵan jáne satyp alynǵan jalǵa beriletin turǵyn úıdiń jalpy qory 1,1 mln sharshy metrdi nemese

19 368 páterdi qurady. Iаǵnı baǵdarlamany is­ke asyrý kezeńinde 19 myń otbasy jaldamaly turǵyn úımen qamtamasyz etildi.

Kommersııalyq kredıtterdiń qunyn arzandatý maqsatynda 2020 jyly 23 mlrd teńgege jeke qurylys salýshylardyń jobalary sýbsıdııalandy. Jospar 20 mlrd teńge bolatyn. Sonymen qatar Prezıdent tapsyrmasyn oryndaı otyryp, halyqty qoldaý maqsatynda, «Otbasy bank» pen «Qa­zaq­­stan ıpotekalyq kompanııasy» aıyp­­pul­dar men ósimpuldardy eseptemeı, jyl­­jy­maıtyn múlik obektilerin keıin sa­typ alýmen jaldaý/satyp alý-satý má­mile­leri boıynsha negizgi borysh pen syıaqy tólemderin 90 kúnge keıinge shegerýge múm­kindik berdi. 34,7 myń klıenttiń tóle­mi keıinge shegerildi. Sondaı-aq jeke kásip­kerlik sýbektileri úshin «Qazaqstan ıpote­kalyq kompanııasynyń» menshigindegi jyl­jy­maıtyn múlik nysandaryn jaldaý aqy­syn 2020 jyldyń sońyna deıin toqtatty.

– «Baqytty otbasy» jáne «Shańy­raq» baǵdarlamalarynyń iske asyrylý barysy qalaı?

– «Baqytty otbasy» – kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylarǵa jeńildetilgen ıpote­kalyq kredıt berý baǵdarlamasy. 2020 jyldyń maýsym aıynda oǵan respýb­lıkalyq bıýdjetten 49 mlrd teńge bólindi. «Otbasy bank» 47 mlrd teńge qaryz berdi. Qosymsha 2 mlrd teńgege ótinimder maqul­dandy. Bıyl 100 mlrd teńgege 10 myń ótinimdi maquldaýdy josparlap otyr.

«Shańyraq» baǵdarlamasyna ákimdikte kezekte turǵan, turǵyn úıge muqtaj azamattar qatysa alady. Ol mynadaı shartpen beriledi: jyldyq mólsherleme – 5 paıyz, bastapqy jarna – 10 paıyz, óteý merzimi – 20 jyl. «Otbasy bank» 90 mlrd teńge kóle­min­degi birinshi transhty aldy. Onyń 62,6 mlrd teńgesine 5,5 myń qaryz berdi. Qosym­sha 81 mlrd teńgege 6,2 myń qaryz maquldandy.

Sondaı-aq biz Prezıdent Joldaýyndaǵy tapsyrma boıynsha da jumys istep jatyrmyz. Bul jerdegi áńgime ákimdikterde kezekte turǵan, tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen azamattardyń turǵyn úıdi jaldaý shyǵyndaryn sýbsıdııalaý týraly. Qazirgi ýaqytta Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligimen birlesip, jyljymaıtyn múliktiń jeke áleýmettik qorlaryn qurý tetigi ázirlenýde. Tetikti iske qosý úshin 2021 jyly zańnamaǵa tıisti ózgerister engiziledi.

– «Báıterektiń» 2021 jylǵa arnalǵan jospary qandaı?

– Bıyl Táýelsizdigimizge – 30 jyl. Son­dyqtan «Báıterek» holdıngi ekonomıkany ártaraptandyrýdy kózdeıtin, burynǵydan da qýatty ulttyq damý ınstıtýty retindegi ju­mysyn odan ári jalǵas­tyrady. Elimizdiń ın­dýstrııalyq-ınno­vasııalyq damýyna úles qosyp, shıkizattyq emes eksportty ilge­ri­letýge kúsh salamyz. Shaǵyn jáne orta ká­sip­kerlikti damytyp, turǵyn úı-qurylys sek­toryndaǵy mindetterdi júzege asyramyz. Budan bólek, eldiń agroónerkásiptik ke­­shen­in qoldaý baǵytynda jumys isteımiz. Bú­­gin­de «Báıterek» holdıngi álemde bala­ma­­sy joq biregeı damý ınstıtýtyna aınaldy.

Osy jyly bizdiń holdıng iri bıznes joba­laryn 460,8 mlrd teńgege qarjy­lan­dyrýdy, sondaı-aq quny 1 trln 32 mlrd teńge bolatyn 11 jobany iske qosýdy kóz­dep otyr. Shaǵyn jáne orta bıznestiń 36 myń jobasyna qoldaý kórsetemiz. Eksport­taýshylarǵa 200 mlrd teńge kóleminde keshendi qoldaý kórsetý josparlanýda.

Biz turǵyn úıdiń qarjylyq turǵydan qoljetimdiligin arttyrýdy jalǵastyramyz. Máselen, 613 mlrd teńgege turǵyn úı qary­zyn berý, 109,6 mlrd teńgege jergilikti at­qa­rýshy organdardyń oblıgasııasyn satyp alý, 100 mlrd teńgege úlestik qury­lys­­qa kepildik berý, sondaı-aq qurylys salý­­shy­lardyń kredıtin 20 mlrd teńgege sýb­­sı­dııalaý josparlanyp otyr. Bıyl qazaq­­­stan­­dyqtarǵa jetkilikti shekten asqan zeı­net­aqy jınaǵyn turǵyn úı jaǵdaıyn jaq­­sar­tý úshin paıdalanýǵa múmkindik bere­tin Prezıdenttiń biregeı bastamasyn iske qostyq. Jaqynda jınaqty emdelý úshin de qoldanýǵa múmkindik týady. Bul baspanasy joq qazaqstandyqtar úshin – páter alýdyń, al ıpotekasy bar azamattar úshin – qarjylyq júktemeni azaıtýdyń tamasha múmkindigi.

Memleket basshysynyń taǵy bir tapsyr­masyna toqtalǵym keledi. Úkimet otyry­synda Prezıdent Úkimetke turǵyn úı saıa­­satyn jetildirý boıynsha jańa usy­nys­­tar engizýdi tapsyrdy. Qazirgi ýaqytta «Báı­­terek» holdıngi memlekettik organda­r­men bir­lesip, turǵyn úı qurylysy nary­ǵyn da­mytý jáne halyqtyń áleýmettik osal top­taryn qoljetimdi turǵyn úımen qamta­masyz etý boıynsha qosymsha sharalar ázirleýde.

Byltyr 2025 jylǵa deıin iske asyrylatyn úsh jańa memlekettik baǵdarlamany birden bastadyq. Bular – Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy, «Nurly jer» jáne «Bıznes­tiń jol kartasy». Bıyl olardy júzege asyrýdy jalǵastyramyz jáne jaqsy nátıjelerge qol jetkizemiz degen oıdamyz.

Áńgimelesken Farhat QAIRATULY,

«Egemen Qazaqstan»