Bıýdjetten tys qorlardyń shyǵyny baqylaýda bolýy tıis

Májilistiń kezekti jalpy otyrysynda kún tártibindegi zań jobalarymen qatar eldegi bıýdjetten tys qorlardyń ákimshilik shyǵynyn tekserý máselesi kóterildi. Depýtat Amanjan Jamalov Úkimet basshysy Asqar Mamınge joldaǵan saýalynda 2020 jyly bıýdjetten tys qorlarǵa qazaqstandyqtar 1,8 trln teńge aýdarǵanyn aıtady.

«Qazir bıýdjetten tys qorlardyń shyǵyny Parlament pen Esep komıtetiniń baqy­laýynda emes. Máselen, 2019 jyly Mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý qorynyń shyǵyny 5,8 mlrd teńgeden asty. Qyzmetkerlerdiń jalaqysyna 4,4 mlrd teńge jumsalǵan.Eger atalǵan qurylymda jumys isteıtin 850 qyzmetkerge bóletin bolsaq, ár maman 434 myń teńge jalaqy alady degen sóz. Al bul eldegi ortasha jalaqydan 2 ese kóp», dedi A.Jamalov.

Depýtattyń aıtýynsha, mundaı másele basqa da qorlardy aınalyp ótpegen. Mysaly, Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń 2019 jyldaǵy ákimshilik shyǵyny 11,8 mlrd teńgeni quraǵan. Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory bolsa ol úshin 1,9 mlrd teńge qarastyrǵan.

Nur Otan fraksııasynyń depýtattary bıýdjettik emes qorlardyń jumysynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin olardyń shyǵyny týraly aqparat qoljetimdi bolýy kerektigin alǵa tartady. Sonymen birge 2023 jylǵa arnalǵan Jol kartasy bo­ıynsha, Ulttyq ekonomıka, Qarjy, Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri men Ulttyq bankke bıýdjet josparlaý boıynsha esep júrgizý qajettiligin eskertti.

Otyrysta «1994 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý shartyna ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasynyń qorytyndysyna qatysty másele kóterildi. Bul jóninde baıandama jasaǵan Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Aıgúl Quspan 1994 jylǵy 10 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý shartyna ózgeris engizý týraly hattama 2018 jylǵy 9 qarashada Petropavl qalasynda jasalǵanyn eske saldy.

«Hattamanyń maqsaty – eki el úkimetteri arasyndaǵy jasalǵan sharttyń 4-babyna Reseı Federasııasynyń «Baıqońyr» keshenin jalǵa alý merzimin 2050 jylǵa deıin uzartý boıynsha ózgeris engizý. Komıtet osy zań jobasyn jumysqa alýǵa, ol boıynsha 2021 jylǵy 5 qazanǵa deıingi merzimde qorytyndyny ázirleýge daıyn», dedi depýtat.

Sonymen otyrysta Máji­lis «1994 jylǵy 10 jeltoq­san­daǵy Qazaqstan Respýblı­kasynyń Úkimeti men Reseı Federa­sııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý shartyna ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn jumysqa aldy.

Odan keıin depýtattar «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady.

Qujatty tanystyrǵan Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev 2019 jyly qol qoıylǵan qujat eki el azamattary týraly aqparat alýǵa, kóshi-qon salasyndaǵy qylmyspen kúresýge múmkindik beretinin málimdedi.

Nurlan Nyǵmatýlın zań jobasyn talqylaý kezinde osydan bir apta buryn Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti elimizge memlekettik sapar­men kelip, qos memleket basshy­larynyń eki eldiń aýmaǵy arqyly azamattar men kólikterdiń erkin qozǵalysy men tranzıti úshin kelisilgen sharalar qabyldaýdyń mańyzdylyǵy týraly aıtqanyn atap ótip, «Bul zań jobasy eki el úshin de óte mańyzdy. Sebebi bizdiń memleketterimizdiń ózara áriptestigi barlyq salada óte tyǵyz. Mysaly, byltyr Qyrǵyzstannan bizdiń elimizge 250 myń azamat kelgen bolsa, al Qyrǵyz eline Qazaqstannan 175 myń azamat barǵan. Máseleni naqtylap aıtqanda, elderimiz arasyndaǵy kóshi-qon máselesin durys retteý úshin osy kelisimdi ratıfıkasııalap otyrmyz», dedi Májilis Tóraǵasy.

Palata Spıkeriniń aıtýynsha, atalǵan kelisimdi ratıfıkasııalaý zańsyz kóshi-qonǵa qarsy kúreste eki el yntymaqtastyǵynyń, kóshi-qon prosesterin retteýdiń, qos azamattyq faktileriniń jolyn kesýdiń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar Palata depýtattary «Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq sheńberinde baǵaly metaldarmen jáne asyl tastarmen operasııalardy júzege asyrý erekshelikteri týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Qujat normalaryn talqylaý barysynda depýtattar osy saladaǵy zańsyz aınalym úshin jaýapkershilik bóliginde zańnamany úılestirý týraly másele kóterdi.

Qujatqa qatysty baıandama jasaǵan Indýstrııa jáne ın­fra­qurylymdyq damý mınıs­tri Beıbit Atamqulov zań qa­byl­dansa, Qazaqstanda daıyndap shyǵarylǵan asyl tasty bu­ıymdardy Odaqqa múshe elderde qaıta synaý qajettiligi bolmaıtynyn habarlady.

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Qazaqstanda baǵaly metaldar men tastardyń zańsyz aınalymy úshin baptar qylmystyq sıpattan aryltylǵan, al Reseı men Belarýs elderinde osyndaı quqyq buzýshylyqtar úshin qylmystyq jaýapkershilikke tartylatynyna nazar aýdardy.

– Bizde tek qana ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Biraq qundy metaldardy urlaý men olardyń zańsyz aınalymy tómendemeı otyr. Kerisinshe, olardyń sany jyldan-jylǵa ósip jatyr, – dedi N.Nyǵmatýlın.  

Májilis Tóraǵasynyń aıtýynsha, mysaly, tek «Qazaq Altyn» kásipornynda 2015-2020 jyldar aralyǵynda 32 myńnan astam zańsyz izdeýshi ustalǵan. 2019 jyldyń aqpan aıynan bas­tap 2020 jyldyń qyrkúıek aıy­na deıin 5 722 zańsyz izdeýshi ustalyp, polısııaǵa tapsyrylsa, olardyń 80%-y qaıtadan qylmys jasapty. Nurlan Nyǵmatýlın qylmyskerlerge ákimshilik qamaý da, aıyppuldar da tosqaýyl bola almaı otyrǵanyn aıta kelip, zańsyz izdeýshilerdi toqtatýda eski tásildiń nátıjesiz ekenin tájirıbe kórsetip otyrǵanyna nazar aýdardy. Mysaly, sarap­shylardyń baǵalaýy boıynsha bizde zańdy túrde óndirilgen árbir 3 tonna altynǵa zańsyz óndirilgen 1 tonna keledi. Májilis Tóraǵasy zańsyz áreketterge qarsy túrli shara qabyldanyp jatqanymen tıisti nátıje bermeı otyrǵanyn aıtty. Osyǵan oraı, quzyrly organ ókilderine jazany kúsheıtýge qatysty naqty usynystar qajettigin jáne ol depýtattar tarapynan qoldaý tabatynyn eskertti.

Aıta ketý kerek, kelisim Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq sheń­berinde baǵaly metaldarmen jáne asyl tastarmen operasııalardy júzege asyrý erekshelikterin aıqyndaıdy. Sondaı-aq zań­dy tulǵalardyń jáne dara kásip­ker retinde tirkelgen jeke tulǵalar­dyń baǵaly metaldar jáne asyl tastarǵa qatysty operasııalardy júzege asyrý jónindegi qyzmetine baılanysty quqyqtyq qatynastarǵa qoldanylady.

Sondaı-aq Májilis «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine óner­kásiptik qaýipsizdik, ındýstrııa­lyq aımaqtar, janýarlar dúnıesi, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aý­maq­tar, energetıka, tabıǵı monopo­lııalar jáne ishki ister organdary qyzmetkerlerine turǵyn úı tólemderi máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engi­zý týraly» zań jobasyna Se­nat engizgen túzetýlermen kelisti.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary A.Jamalov, A.Mı­lıýtın, E.Smaılov, A.Perýashev, A.Jumabaeva, J.Ahmetbekov, S.Reshetnıkov, E.Smyshlıaeva, A.Sembınov, M.Tajmaǵambetova, Sh.Osın, A.Qońyrov, E.Abaqanov, Z.Kamasova, A.Berdalın mem­le­kettik organdar basshylaryna depýtattyq saýal joldady.