Álemde adamǵa qaýipti juqpaly aýrýlardyń barlyǵyna qarsy ázirlengen vaksına joq. Al vaksına tıimdiligi 50 paıyz bolsa da, adam óz ómirin saqtap qalýdan bas tartpaýy kerek. Ekpeniń kómegimen aýyr asqynýlardyń, múgedektikke ushyraýdyń, tipti ólimniń aldyn alýǵa bolady. Bul týraly Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Aınagúl Qýatbaeva aıtty.
Juqpaly aýrýlarǵa qarsy vaksınalaý nátıjeli
«Halyqty tolyq vaksınalaý nátıjesinde «ujymdyq ımmýnıtet» qalyptasady, aýrýdy tasymaldaý deńgeıi tómendeıdi. Sheshek qozdyrǵyshymen qalaı kúreskenimizdi eske alaıyq. Búginde planetanyń 99,9% polıomıelıtten, al Qazaqstan bezgekten aryldy. Qyzylsha men qyzamyq, parotıt vırýstarynan da túbegeıli qutylatyn kún jaqyn», dedi A.Qýatbaeva.
Mamandar sondyqtan da koronavırýs ınfeksııasyn jeńý úshin vaksınalaýdyń qajet ekenin aıtady.
«Eger ujymdyq ımmýnıtet qalyptastyrý úshin jappaı vaksına saldyrsaq, árqaısymyzdyń Covid-19 pandemııasyn toqtatýǵa úlken úles qosqanymyz bolar edi», dedi atalǵan ortalyq dırektorynyń orynbasary.
Sonymen qatar aldyn alý sharalaryn da umytpaǵan durys: maska kııý, araqashyqtyqty saqtaý, adam kóp jınalatyn oryndarǵa barmaý nemese múmkindiginshe shekteý, jeke gıgıena sharalaryn, jótel etıketin saqtaý óte ózekti.
Jaǵdaıy aýyr pasıent kóp
Búginde naýqas sany azaıǵanymen, aýrýhanalardaǵy jaǵdaıy aýyr pasıentter qatary ósýde. Ulttyq ftızıopýlmonologııa ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń klınıkalyq jáne ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary Lázzat Eralıevanyń aıtýynsha, koronavırýs ınfeksııasy sozylmaly aýrýlardy asqyndyrady jáne onyń aǵzaǵa saldary aýyr. «Biz COVID-19 týraly kóp nárse bilgenimizben bolashaqta SARS-CoV-2 koronavırýsynyń jańa áseri de baıqalýy múmkin», deıdi ol.
SARS-CoV-2 koronavırýsy sýyq jáne jyly mezgilge de tózimdi. Sondyqtan aýrý tirkelgende ınfeksııalyq qaýipsizdik sharalaryn saqtaýdy jalǵastyrý qajet.
«SARS-CoV-2 koronavırýsy tumaý vırýsy sııaqty mýtasııaǵa ushyraıdy. Eger tumaýǵa qarsy vaksınany mysal retinde alsaq, onda óndirýshiler ár 6 aı saıyn vaksınalardyń quramyn ýaqytqa jáne aımaqqa qaraı tumaý shtammyna baılanysty ózgertedi. Eger SARS-CoV-2 vırýsy maýsymdyq vırýstar sanatyna aýyssa, onda óndirýshiler epıdemııalyq belsendi shtammǵa baılanysty Ońtústik jarty sharda nemese Soltústik jarty sharda vaksına quramyn ózgertedi», dedi L.Eralıeva.
Iаǵnı mýtasııanyń jyldamdyǵy únemi ózgerip otyrady jáne oǵan qarsy turý jańa dári-dármek pen vaksınalardyń qanshalyqty tez paıda bolýyna táýeldi. Sondyqtan múmkindiginshe adamdar tezirek ekpe saldyrǵany abzal.
Onkologııaǵa shaldyqqandar qalaı emdeledi?
2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha respýblıkada 100 myń turǵynǵa shaqqanda qaterli isikpen syrqattaný 173,5-ti qurady. Absolıýtti túrde 32 526 jańa jaǵdaı anyqtaldy. Syrqattanǵandar sany 11,4% tómendedi. «Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» AQ Basqarma tóraıymy, elimizdiń bas onkology Dılıara Qaıdarova onkologııalyq naýqastardy koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý boıynsha halyqaralyq sarapshylardyń usynystaryn aıtty.
«Onkologııalyq aýrýmen aýyratyn pasıentterdi jaǵdaıyna qaraı vaksınalaý qajet. Immýnsýpressıvti naýqastarda ımmýnıtet qalyptasýy qıyn bolýy múmkin ekenin eskergen jón», deıdi NCCN, MSK, ASCO usynystaryn aıtqan D.Qaıdarova. Sonymen qatar qazir vaksına eki ret salynatynyn eskere otyryp, onkolog emdeýdi bastaý nemese jalǵastyrý merzimine qaraı sheshim qabyldaýy kerek. Ásirese, bul endi em bastaǵan naýqastarǵa qatysty. Mundaıda vaksınalaýdy tek mRNQ vaksınalarmen júrgizý kerek. «Qalaı bolǵanda da, mRNQ-ny vaksınalarmen egý týraly sheshimdi onkolog jáne mýltıdıssıplınarlyq top qabyldaıdy», dep túsindirdi akademık.
Sheshim qabyldaý kezinde pasıent úshin qaýipter, jasy, jalpy jaǵdaıy, qandaǵy leıkosıtter men neıtrofılderdiń deńgeıi, pasıenttiń boljamy baǵalanady. Mysaly, tek gormondyq terapııamen aýyratyn naýqastar COVID-19 vaksınalaýyna jatpaıdy. Hırýrgııalyq emdeýge jiberiletin pasıentter hırýrgııalyq aralasýǵa deıin nemese odan keıin vaksınalanady. Qatty isigi bar pasıentter mamandandyrylǵan em bastalǵanǵa deıin 2 apta buryn (múmkindiginshe) vaksınalanady. Sıtostatıkalyq em qabyldaıtyn pasıentter qajet bolǵan jaǵdaıda em aıaqtalǵannan keıin vaksınalanady. Hırýrgııalyq emdeýge jiberiletin pasıentter hırýrgııalyq aralasýǵa deıin nemese odan keıin vaksınalanady. Qatty isikteri bar pasıentter mamandandyrylǵan em bastalǵanǵa deıin 2 apta buryn (múmkindiginshe) vaksınalanady. Sıtostatıkalyq em qabyldaıtyn pasıentter qajet bolǵan jaǵdaıda em aıaqtalǵannan keıin vaksınalanady.
«Aıta ketý kerek, qazirgi ýaqytta onkologııalyq naýqastarda COVID-19 týraly málimetter az. Tiri vaksınalarmen vaksınalaý boıynsha zertteýler júrgizilgen joq. Reseıde onkologııalyq naýqastarǵa Spýtnık V vaksınasy boıynsha klınıkalyq zertteýler endi ǵana bastaldy. Qazaqstandyq vaksına boıynsha derekter joq. Eń bastysy, ár pasıentke jeke kózqaraspen qaraý qajet. Bul rette antıdenelerdiń deńgeıin tekserýdiń qajeti joq», dedi D.Qaıdarova.