Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıi uıymdastyrǵan «Iаsaýı izimen» ǵylymı-tanymdyq ekspedısııalyq jobasy aıasynda Qoja Ahmet Iаsaýıdiń naǵashysy Taǵaıyn ata qoldanǵan asataıaq pen qoljazba tabyldy. Bul muralardy Taǵaıyn ata kesenesinde ata-babalarynan beri shyraqshy qyzmetin atqaryp júrgen áýlet saqtap kelgen.
Jýyrda О́zbekstan Respýblıkasynyń Namangan qalasyndaǵy Iаsaýı babamyzdyń urpaǵynyń qolynan Nasabnama qoljazbasynyń bir úlgisi men móri tabylǵan bolatyn. Endi naǵashy jurtynan qalǵan asataıaq tabylyp otyr. «Qasıetti de kıeli áýlıe Taǵaıyn atamyzdyń qabirin kútip, saqtap, basyna Quran oqyp kelýshilerge qyzmet etý baqyty onyń jan joldasy bolǵan babamyzǵa buıyrǵan eken. Iаǵnı eń birinshi shyraqshy bolǵan – Boǵı shaıyq babamyz. Bul qyzmet atadan balaǵa jalǵasyp keledi. Din jolynda tazalyq pen adaldyqty berik ustaǵan babalarymyz uzaq ómir súrgen. О́zderińiz bilesizder, Qoja Ahmet Iаsaýıdiń sheshesi Qarashash anamyzdyń shyqqan tegi dinı ilimdi, batyr, qasıetti jandar bolǵan. Qarashash anamyzdyń baýyry Taǵaıyn ata osy asataıaqty qolynan tastamaǵan. Qasıetti jannyń qoldanǵan zatyn shyraqshy babalarymyz da kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, urpaqtan-urpaqqa amanattap kele jatyr. Asataıaq 800 jyl ótse de áli kúnge deıin shirip, buzylmaı berik qasıetin saqtap tur. Al myna qoljazbada ne jaıly jazylǵany beımálim. Kóne jazý jáne sheńber, úshburysh, tórtburysh etip salynǵan belgiler ishinde túsiniksiz jazýlar. Bul kitaptyń qupııasyn menen burynǵy atalarym da sheshe almady», deıdi bıyl 82-ge kelgen Sharıpýlla Haıdaruly jádigerdiń tarıhy týraly.
Tarıhı derekterde Taǵaıyn atanyń shyn esimi – Nýrıddın ekeni aıtylady. Onyń batyrlyǵy men bilimdarlyǵy, erekshe qasıetine bas ıgen halyq Qoja Ahmet Iаsaýıdiń sheshesi Qarashash ananyń qurmetine oraı «Taǵaıyn ata» dep ataǵan. Taǵaısha bıbi – Qarashash ananyń shyn esimi. Bul pikirdi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, ıasaýıtanýshy Zikirııa Jandarbek te qoldaıdy. «Ahmet Iаsaýıdiń anasy Taǵaısha bıbiniń laqap aty – Qarashash ana. Keıbir kisiler Qarashash ananyń esimi Aısha bolǵan dep te jańylysyp jatady. Aısha Musaqojaqyzy – Iаsaýıdiń áıeli. Musaqoja – Ibrahım shaıyqtyń shákirti jáne Túrkistanǵa jibergen ókili. Qoja Ahmet Iаsaýı sol kisiniń qaramaǵyna qyzmetke kelip, qyzy Aıshaǵa úılenedi. Bul derekter Nasabnama qoljazbalarynan alynǵan. Nasabnama qoljazbalary – Iаsaýı jolynyń tarıhy», deıdi tarıhshy Zikirııa Jandarbek. Shyǵystanýshy N.I.Veselovskııdiń jazbasynan Qoja Ahmet Iаsaýıdiń ákesin Ibrahım shaıyq, anasyn Togaıbıcha dep kórsetkenin kezdestirýge bolady. Bul týraly málimetter ǵalym M.Mırhaldarovtyń «Saıram tarıhy» týraly kitabynda da bar. Sondaı-aq belgili ǵalym Muhtar Qoja men Iý.A.Elgınniń eńbekterinde de Taǵaısha bıbi jaıly derekter kórsetilgen. Taǵaıyn ata (Nýrıddın shaıyq) men Taǵaısha bıbiniń týystyq baılanysy týraly kóptegen ańyz-áńgime bar. Bir derekterde Nýrıddın shaıyq eldiń tynyshtyǵy men beıbit ómirin saqtaǵan batyr, meıirimdi ári qasıetti jan bolǵandyǵy aıtylady. Sondyqtan da qazirgi kúnge deıin onyń mazaryna túnep, Quran baǵyshtap, Alladan bala tilegen erli-zaıyptylar kóp keledi eken.
Asataıaq pen qalyń qoljazbadaǵy jazýlardyń mán-maǵynasyn «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń mamandary aldaǵy ýaqytta anyqtaıtyn bolady.
Túrkistan oblysy