Qalanyń «qan tamyrlary» jarylmasyn

Jylýdyń «jyry»

Bıylǵy qys batysqazaqstan­dyq qala halqy úshin qalypty ótti. Jylytý merzimi aıaqtalýyna sanaýly kún qalǵandyqtan, «ótti» dep otyrmyz. Oral qalasynda byltyrǵy 24 qyrkúıekte, Aqsaı qalasynda 5 qazanda bastalǵan jylytý maýsymynda oblys ortalyǵyndaǵy kóp qabatty 1 196 úı, Aqsaıdaǵy 113 úı turǵyndary esh­qan­daı tótenshe jaǵdaıǵa urynbaı shyqty. Bul tıisti sala mamandarynyń kózge kórinbeıtin tynymsyz eńbegi nátıjesinde bolǵany anyq.

Mamandardyń aıtýynsha, apatty  jaǵdaı bolýy da ábden múmkin edi. О́ıtkeni Oral qalasynyń jalpy uzyn­­dyǵy 225 shaqyrymdyq jylý je­lisi, Aqsaı qalasynyń 57 shaqyrym jylý jelisiniń kóp bóligi tozyǵy jetken.

Qaýiptiń aldyn alý úshin 2020 jyly ár túrli qarjylandyrý kózd­eri esebinen 5 shaqyrymdyq jylý jelileri jóndelip, qaıta jań­ǵyrtylǵan. Avtonomdy qazan­dyq­tar, qosalqy elektr stansalary men transformatorlary, sondaı-aq elektr jelileri jos­parly jóndeýden ótip, jylytý maýsymy bastalarda saqadaı saı bolǵan.

– Biz Oral qalasyndaǵy «Ja­ıy­q­­jylýqýat» jáne Aqsaı qa­la­­syn­­daǵy «Aqsaıjylýqýat» me­keme­leriniń jylý jeli­lerine jón­deý jumysyn ýaqy­ty­ly júrgizdik. Máselen, respýb­lı­ka­lyq bıýdjetten berilgen nesıe esebinen «Vodstroı» avtonomdy qazandyǵyn qaıta jańartý aıaq­tal­dy. Bul qazandyqty jań­ǵyrtý Zachagansk kentinde turatyn 60 myń halyqty jylýmen úzdiksiz qamtýǵa múmkindik berdi. Sondaı-aq «Jaıyqjylýqýat» kásiporny 2015-2020 jyldarǵa arnalǵan ınvestısııalyq baǵdarlama aıasynda óz qarajaty esebinen 5,2 shaqyrymdyq jylý jelilerine kú­r­deli jóndeý júrgizdi. Bul jo­­balar tolyq aıaqtaldy, – deı­di oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyǵy basqarmasy basshynyń orynbasary Beıimbet Mýsın.

Árıne, jańartý jumystary bıyl da jalǵasady. «Jaıyq­jy­­lý­qýat» mekemesi 2021-2026 jyl­­darǵa arnalǵan ın­ves­tı­sııa­lyq baǵdarlama sheń­berin­de óz qa­rajaty esebinen 5,9 sha­qy­rym­dyq jylý jelisine kúr­de­li jóndeý júrgizbek.

Kárizdiń kári qatty

Oraldyqtardyń «káriz apaty» dese, tóbe shashy tik turady. О́ıtkeni sońǵy 2018-2020 jyldar aralyǵynda ǵana Oral qalasynda káriz jelileri birneshe ret jarylyp, qalanyń kóp bóligi sýsyz qaldy. Kóp qabatty úıde tam­shy sýsyz hám dárethanasyz qa­­lýdyń azaby aıtpasa da túsi­nik­­ti. Árıne, bul tótenshe jaǵ­daı­dy joıý úshin memleket ta­rapynan sońǵy jyldary bir­ne­she joba jasalyp, qarajat bó­lindi. Máselen, «Nurly jer» baǵ­darlamasy aıasynda qala­nyń soltústik-batys bóligin qam­ta­masyz etetin kanalızasııa júıe­sin qaıta jańartý jobasy boıynsha 3,7 shaqyrymdyq kollektor qaıta jańartyldy. Bul joba Oral qalasynyń ońtústik-batys bóligin turaqty sýmen qam­ta­masyz etýge múmkindik berdi.

– «Jumyspen qamtýdyń jol kar­tasy – 2020» baǵdarlamasy aıa­­s­ynda Aqsaı qalasynda 1,7 shaqy­rym káriz kollektory qaıta jań­ǵyrtyldy. Báıterek aýdany Sha­povo aýylyndaǵy 1,2 shaqy­rym káriz kollektoryna kúrdeli jóndeý júrgizildi. Osy aýdandaǵy Kóshim aýylynyń 2,2 shaqy­rym­dyq káriz jeli­si­ne, Dostyq aýylynyń 5,5 sha­qy­rymdyq káriz kollektoryna kúr­deli jóndeý jasaldy. Bul jo­balardyń bári tolyq aıaq­­tal­dy, – deıdi Beıimbet Málikuly.

Jańartý jumysy júıeli júr­­­mese, apat azaımaıtyny anyq. Sondyqtan memlekettik baǵ­­dar­­lamalar sheńberinde sý burý je­li­lerin qaıta jańartý bo­ıynsha 2021 jylǵa birneshe aýys­paly jobany iske asyrý jos­parlanǵan. Sonyń biri – Oral qala­synyń soltústik-shyǵys bó­li­­gindegi 5,4 shaqyrymdyq sý burý jelilerin qaıta qurylymdaý jospary. Nysan qurylysy bıyl bastalyp, 2022 jylǵa aýysady. «Bul joba aıaqtalǵanda Oral qa­la­­synyń soltústik-shyǵys bó­li­gin­de turaqty jáne jaıly t­u­rý qam­ta­masyz etiledi», deıdi B.Mýsın.

Sondaı-aq Oral qalasynyń aınalma kárizdik kollektoryn qaıta jańartý kesheninde bıyl 200 metrlik sý burý jelileri qaı­ta salynbaq.

Saratov kúre joly boıyn­da­ǵy dıametri 1 myń mm-lik qy­symdy káriz kollektoryn qaı­ta jańartý barysynda bıyl 2,8 shaqyrym jeli qaı­ta jań­ǵyr­tylady. Jalpy «Batys sý ar­nasy» mekemesi 2021-2026 jyl­dar­ǵa arnalǵan ınves­tı­sııa­lyq baǵdarlamasy aıasynda bıyl 1 shaqyrymǵa jýyq jelini óz qa­ra­jaty esebinen kúrdeli jón­deý­di josparlap otyr.

Kelse gaz – halyq máz

Batys Qazaqstan oblysy – turǵyndaryn tabıǵı gazben barynsha tolyq qamtyǵan aımaqtyń biri. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha oblys halqyn tabıǵı gazben qamtamasyz etý úlesi 98,6% boldy.

B.Mýsınniń aıtýynsha, 2020 jyly oblysta bastalǵan qury­lysty aıaqtaý jáne jańa joba­lar­­dy iske asyrý úshin 944 mln teńge bólingen. Osy somaǵa 164 shaqyrym gaz qubyry salynyp, 7,7 myń adam gazben qamtylǵan. Sonyń ishinde Terekti aýdanynyń 10 eldimekeni tabıǵı gazben qam­tamasyz etilse, Aqjaıyq aýdany­nyń 11 eldimekenine aýylishilik jeli júrgizilgen. Aqjaıyq pen Qaz­talov aýdanynyń 46 áleý­met­tik nysany tabıǵı gaz quby­ry­na qosylǵan.

Búginde Qaztalov aýdanynyń – 16, Báıterek aýdanynyń – 8, Terekti men Jańaqala aýdan­da­rynyń árqaısysynda – 4 eldi­mekendi gazdandyrý úshin 15 jobalyq-smetalyq qujat jasalyp, ázir tur. Iаǵnı Qaztalov aýdanynda turatyn 2 612 adamdy gazben qamtý úshin – 1 227 mln teńge, Báıterek aýdanyna – 445 mln teńge, Terekti aýdanyna – 370 mln, Jańaqala aýdanyna – 178 mln teńge qajet. Bul jobalardy iske asyratyn qarajat úshin respýblıkalyq jáne jer­gi­­likti bıýdjetke ótinimder be­ril­gen.

– Bıyl Qaztalov aýdanynyń Kishkeneshal, Taldyqudyq, Kishi­tal­­dyqudyq jáne Beıisterek aýyl­daryn gazben jabdyqtaý je­li­leriniń qurylysy úshin jer­gi­­likti bıýdjetten 488 mln 623 myń teńge bólindi. Osy joba iske as­qan kezde oblys halqyn ta­bı­ǵı gazben qamtamasyz etý úle­si 98,7%-dy quraıdy, – deıdi ob­lystyq energetıka jáne tur­ǵyn úı-kommýnaldyq shar­ýa­shy­lyǵy basqarmasy basshy­nyń orynbasary.

Suraýy bar sý

Oral qalasynyń sýmen qam­ty­lý kórsetkishi memlekettik baǵ­darlamalar aıasynda jasalǵan jobalar nátıjesinde byltyr 96,9%-ǵa jetti. «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasy aıasynda 2020 jyly Oral qalasyna qarasty Vetelkı kentindegi nysandardy sýmen jabdyqtaý jobasy atqarylyp, aýyl ishinde uzyn­dyǵy 24 shaqyrymdyq sý qubyry jelisi salyndy. Al «Ju­myspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy aıasynda Báıterek aýdany Novenkoe aýy­lyndaǵy 2,5 shaqyrym sý qu­byry kúrdeli jóndeýden ótti. «Batys sý arnasy» mekemesi ın­vestısııalyq baǵdarlamalar aıasynda 2015-2020 jyldar ara­ly­ǵynda óz qarajaty esebinen uzyndyǵy 7 shaqyrym bolatyn sýmen jabdyqtaý jelilerine kúr­de­li jóndeý júrgizdi.

Byltyr Oral qalasynyń tur­ǵyn­dary shilińgir shildede sý tapshylyǵyn kórip, biraz ábi­gerge túsken edi. О́ńir basshy­la­ry bıyl ondaı jaǵdaı qaıta­lan­ba­ýy úshin birqatar keshendi is atqardy. Oral qalasy ákimi Abat Shynybekovtiń aıtýynsha, oblys ortalyǵynyń Zachagansk kenti turǵyndaryn sýmen qamtamasyz etetin Tas­qa­la toptyq sý qubyry qaıta jań­ǵyr­týdy qajet etip otyr. Bul jumystarǵa konkýrs jarııalanǵan. Mamyr aıyn­da merdiger kompanııa anyqtalyp, jyl sońyna deıin jańǵyrtý ju­mystary aıaq­tal­maq. Bul jer­de Jańatań-Zachagansk, Peremetnyı-Jańatań araly­ǵyn­da­ǵy sý qubyrlaryn jańartý, eki sý jınaǵyshty jańartý, qosymsha 15 sý uńǵymasyn qazý ju­mystary júrgiziledi.

Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyǵy basqarmasy basshysy orynbasary «Batys sý arnasy» kásiporny ınvestısııalyq baǵ­dar­lama aıasynda bıyl óz qara­jaty esebinen 11,9 shaqy­rym­dyq sý qubyry jelilerine kúrdeli jóndeý júrgiziletinin habarlady. Sondaı-aq «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasy sheńberinde Aqsaı qalasynyń 10 shaǵynaýdanynda rezervtik magıstraldyq sý qu­by­ryn salý qurylysy júzege aspaq. Bul nysannyń uzyndyǵy – 3,095 shaqyrym.

P.S. Úsh ózenniń ortasynda tursa da Oral shahary byltyr sý tapshylyǵyn kórgenin aıttyq. Shynynda da bizge tutynýshylyq mádenıet, únemshildik daǵdy kerek-aq. Oral qalasynyń ákimdigi júrgizgen tekseris nátıjesinde shaharda kólik jýýmen aınalysatyn 70 orynnyń úsheýi ǵana kólik jýǵan sýdy tazartyp, qaıta paıdalanatynyn anyqtapty. 27 saýna, 84 tamaqtaný jáne 37 óndiris ornynyń aýyz sýdy tıimdi paıdalanýy tekserilip, 76 zańsyzdyq málim bolǵan. 50 mekeme sýdy eseptegish quralsyz paıdalanǵan. Osyndaı tártip buzǵan 39 zańdy tulǵaǵa – 22,7 mln teńge, 97 jeke tulǵaǵa 25,5 mln teńge aıyppul salynǵan.

 Batys Qazaqstan oblysy