О́tken jyldar ishinde osy baǵdarlamanyń ınstıtýtsıonaldyq qory qurylyp, búgingi tańda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy halyqtyń ótkeni men búginin jáne bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaqtastyratyn ıdeıalyq platformaǵa aınaldy.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń arnaıy jobalarynyń maqsaty men mindetine turǵyndardyń nazaryn aýdaryp, azamattyq belsendiliktiń artýyna yqpal etýge, ózekti máselelerdi sheshýge qabiletti ózara tolyqtyrýshy is-sharalardan turatyn keshendi baǵyttalǵan naqty jobalar iske asyrylýda. Byltyr Aqmola oblysynda birshama keleli ister atqarylyp, jańa bastamalar jol tapty. Naqty aıtqanda, 800 myńnan astam adamdy qamtyǵan túrli formattaǵy 8 myńdaı is-shara ótkizildi. Ulttyq qundylyqtyń temirqazyǵy – rýhanııat ekeni belgili. Al rýhanııat – tarıhpen, mádenıetpen, salt-dástúrmen, ádebıetpen, ádep-ǵuryppen, tárbıemen ólshenedi.
Búgingi qoǵamǵa zamanaýı jáne bolashaqty jaqsy túsinetin gýmanıtarlyq bilikti adamdar qajet. Osy oraıda mektepterde 1200-ge jýyq «Tegin IT-synyptar» ashylyp, oblys ortalyǵynda mektep jasyna deıingi balalardan bastap stýdent jastarǵa deıin ǵylymǵa bet burýǵa múmkindik beretin IT-tehnologııalar men ınnovasııalyq ádistemelerdi úılestiretin biregeı alań – «Bolashaq saraıy» qoldanysqa berildi.
Kez kelgen qarqyndy damý ústindegi memlekettiń tamyry hám dińgegi bolý shart. Iаǵnı tamyry degenimiz ulttyq qundylyq bolsa, dińgegi, ózegi – ulttyq rýh. Byltyr Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵy aıasynda Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» roman epopeıasyn jastardyń jappaı oqýyna yqpal etip, qazaqtyń bas aqyny arqyly olardyń ulttyq qundylyqtarǵa degen oń kózqarasyn qalyptastyryp, shyǵarmany tereń túsinip, óz oılaryn qaǵaz betine erkin túsirýine múmkindik berý maqsatynda «Biz – Abaı jolyndamyz» baıqaýy jarııalanyp, elýge tarta jastar roman-epopeıanyń aldyńǵy eki kitabyn oqyp shyǵyp, óz bilimderin kórsetken bolatyn. Bıyl «Abaı joly» romanynyń 50 jyldyǵyna oraı osy baıqaý taǵy da jarııalanyp, jastardy keıingi eki kitapty oqýǵa yntalandyrý josparlanyp otyr.
«Qalamger qazynasy» jobasymen jergilikti jazýshylardyń shyǵarmalarynyń elektrondyq nusqasy jasalyp, jıyrma avtordyń shyǵarmalary aýdıokitap formatynda shyǵarylyp, oqyrmanǵa áleýmettik jeli arqyly taratyldy. Jyl sońynda Qazaqstannyń halyq ártisi Jibek Baǵysovanyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «О́mirlik óner mektebim» kitaby jaryq kórse, sáýir aıynda aty umyt bolýǵa aınalǵan Alash qaıratkeri týraly «Alash arysy – Bilál Maldybaıuly» jáne «Bilál Maldybaıuly. Kenesary zamanynan» atty eki kitapty jaryqqa shyǵarý josparlanýda.
Zamanaýı aqparattyq-kommýnıkasııa jaǵdaıynda jáne jahandaný úrdisinde mádenı qundylyqtardy eksporttaý, olardy saqtaý men damytýdyń neǵurlym tıimdi joly bolyp tabylady. «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» arnaıy jobasy aıasynda oblystyń shyǵarmashylyq ujymdary álemdegi pandemııaǵa qaramastan onlaın rejımde Aýstrııa, Italııa, Polsha, Reseı, Túrkııa, Birikken Arab Ámirlikteri jáne basqa da kóptegen elderde halyqaralyq baıqaýlarǵa qatysyp, júldeli boldy. Oblystyq basqarmalar men aýdandyq, qalalyq ákimdikterdiń qoldaýymen keńse tarapynan oblys kóleminde uıymdastyrylyp ótkiziletin «Men elimdi súıemin!», «Kúı – óner, óner – ónege», «Sý kúlkisi syldyrlaǵan», «Ertegi elinde...» «Babalar rýhy – balalarǵa», «Batamenen el kógerer...», «Qozy menen Baıandaı!», «Seriniń sertke tartqan semserindeı» baıqaýlary men kópshilik sharalary esi kirgen bala men eńkeıgen qartqa deıin «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasymen qamtylýyn maqsat tutady.
«Týǵan jer» arnaıy jobasy aıasynda oblysta 6,2 mıllıard teńgege 1121 áleýmettik bastama júzege asyryldy. 900 mesenattyń kómegimen 37 nysan jańadan salynyp, 38 nysan qaıta jóndeýden ótti. Bular mektep, balabaqsha, medısınalyq mekeme, mádenıet nysany, sport alańy, jas mamandarǵa salynǵan baspana sııaqty áleýmettik mańyzy bar nysandar.
«Aýyl – el besigi» jobasynyń tıimdiligi, «kıeli oryndardyń nasıhattalýy, «Uly Dalanyń uly esimderiniń» ulyqtalýy, bilim, mádenıet, týrızm salasynda atqarylyp jatqan jumystar, tyń jobalar, halyqaralyq ǵylymı konferensııalar, respýblıkalyq aqyndar músháırasy, aıtystar, dástúrli ánshilerdiń, teatrlardyń festıvali, kitaptardyń jaryqqa shyǵýy, eski tarıhı jádigerlerdiń tabylýy – bunyn barlyǵy qoǵamdyq sananyń jańǵyrýy.
Zaman talaby jańaryp jatqandyqtan, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń jyl ótken saıyn qurylymy ózgerip, ony júzege asyrý úshin jańa talaptardyń paıda bolýy zańdylyq. Jastardyń, óskeleń urpaqtyń jańashyldyqqa qumar ekeni belgili. О́skeleń urpaqtyń ulttyq rýhty, ar-uıatty, namysty, ádepti ishki jan-dúnıeniń temirqazyǵyna aınaldyrýy úshin maqsatty túrde áreket etý qajet. Osy maqsatpen óńirlik jobalyq keńse tarapynan qurylǵan «Zamandas», «On derek», «Izgilerdiń izimen», «Siz bilesiz be?», «Aqmola oblysynyń talanttary», «Jaqsylardyń kóńili altyn sandyq», «Uıada ne kórseń...» jobalary byltyrdan beri turaqty túrde áleýmettik jelide jarııalanyp keledi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Táýelsizdik bárinen qymbat» maqalasynda aıtqanyndaı ǵasyrlar qoınaýynan bastaý alyp, tirshilik ataýlynyń jańarýy ıdeıasyna negizdelgen, sondaı-aq toılaný dástúri qalyptasqan mereke – Naýryz meıramynyń ıdeologııalyq áleýeti orasan zor. Búginde Naýryz – jalpyulttyq birlik merekesi, tabıǵatty aıalaý, jaqsylyq pen qaıyrymdylyq jasaý, úlkenge qurmet, kishige izet kórsetiletin izgilik merekesi bolyp otyr. Osy oraıda keńse tarapynan jasalǵan «Jeti ata», «Qara shańyraq», «Yryzdyq», «Betashar», «Jıenquıryq», «Básire», «Ashamaı», «Kıiz basý», «Bereke» taqyryptaryndaǵy beınebaıandar rýhanı kókjıegimizdi keńeıte túseri sózsiz. Qoǵam tarapynan maqsatty materıaldarǵa degen qyzyǵýshylyq ta jyl sanap artyp keledi, óıtkeni byltyr keńseniń resmı paraqshasyna tirkelgen jazylýshylardyń sany bir myńnyń tóńireginde bolsa, bıyl on myńǵa jetti.
Oblysta týrızmdi damytyp, kórikti jerlerin, tarıhı oryndaryn kıno salasynda nasıhattaý maqsatynda «Býrabaı aspany» jobasy aıasynda ulttyq qundylyqtardy dáripteıtin, ultaralyq tatýlyqty nyǵaıtatyn, memlekettik tildiń mártebesin kóteretin «Balyqshylar», «Pasport», «Muńaıma, kloýn» jáne «Terapııa» atty qysqametrajdy fılmder qazaq, orys, aǵylshyn tilinde túsirilip, kórermenge jol tartty. О́ńirlik keńse tarapynan jyl qorytyndysy boıynsha atqarylǵan jumysty saralaı kelip, baǵdarlamanyń arnaıy jobalary boıynsha ótkizilgen qomaqty sharalardyń basyn qosyp «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy – jańa qyrynan» atty derekti-aqparattyq fılm jasaldy.
Sonymen qatar, jyl boıy oblysta «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda ıgerilgen ádis-tásilder men jınaqtalǵan tájirıbelerdi qalyptastyrý jáne taratý maqsatynda О́ńirlik jobalyq keńse aǵymdaǵy jylda iske asyrylǵan jobalar boıynsha 50 bettik ádistemelik jınaq ázirlep shyǵardy. Úsh jyldan beri qoǵamnyń ár salasyn qamtyǵan «Rýhanı Aqmola» jýrnaly jaryq kórýde.
Bıyl «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy Ulttyq jańǵyrý kezeńine ótip, jumysty ilgeriletý maqsatynda Jol kartasy daıarlandy. Onda qoǵamdyq sanany jańǵyrtýǵa, ult sapasyn arttyrýǵa, urpaqtar sabaqtastyǵyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan keleli jobalar toptastyryldy. Baǵdarlama kóp jylǵa josparlanǵan, nátıjeli jumysty talap etetin naqty baǵyt-baǵdar, ustanym. Qazirgi tańda negizgi úsh baǵyt boıynsha jumys júrgizilýde. Birinshisi – tulǵany damytý, ekinshisi – ulttyń damýy, halyqaralyq pozısııalaý, al úshinshisi – memleket, azamattyq qoǵam jáne jergilikti qoǵamdastyqtardy damytý. Endigi ýaqytta baǵdarlama halyqtyń rýhanı izdenisiniń barometri bolý kerek. Sebebi bul biz úshin de, bolashaq úshin de asa qajetti dúnıe. Iаǵnı qoǵamdyq sanany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan júıeli jumystyń nátıjesi – bilimdi, básekege qabiletti, eljandy, ultjandy, ana tilin ardaqtaıtyn, ádebıeti men mádenıetin qurmet tutatyn, tarıhyn tanı biletin, jan-jaqty sanaly azamat bolmaq. Bul keshendi tásil barlyq memlekettik jáne qoǵamdyq ózgeristerdiń trendine, árbir qazaqstandyqtyń ómirlik maqsatyna aınalýy tıis.
Maral JAQYPOVA,
Aqmola oblystyq «Rýhanı jańǵyrý» óńirlik jobalaý keńsesiniń basshysy