Qyzyl sýdyń qarqyny qaıtty

Kóktemgi sý tasqynynan qaýip­tenetin aımaqtyń biri – Se­lınograd aýdany. Burnaǵy jyl­dary talaı márte sý basyp, júzdegen turǵyn úıler men áleýmettik nysandardy, aýda­n ishindegi joldardy shaıyp ket­ken bolatyn. Bıyl qar kóp jaýǵanymen, kúndiz erip, túnde qatyp, ylǵal ushyp ketti. Bálkim sol sebepti bolar, ádettegideı alapat sý tasqyny bola qoıǵan joq. Áıtse de, áleýmettik je­li­lerde Qoıandy, Qosshy, Qara­ót­kel tárizdi eldi meken tur­ǵyn­da­rynyń ókpe-nazy aıtylyp jatty.

Oryn alyp otyrǵan ahýal­men tanysýdyń sáti tústi. Aýdanda qyzyl sýdyń qasiretin boldyrmaý baǵytynda jumys júrip jatyr eken. Qoıandy aýylynan 817 213 tekshe metr sý shyǵarylǵan. Qazir aýyl ishiniń keı jeri kádimgideı qurǵapty. Tek oıpań, eńiste ǵana sý bar. Pálendeı qorqynyshty da emes. Bul aýylda erigen qar sýy­nyń jolyn bógeýge qajetti qum salynǵan 600 qap daıyndalypty. Tótenshe jaǵdaılar qyzmetiniń 50 adamy, jergilikti atqarýshy organdardyń 20-ǵa jýyq qyzmetkeri jumys istep jatyr. Oıpań jerlerdegi sýdy qaýipsiz jerge nasos arqyly qýa­lap jetkizýge 23 tehnıka ju­myldyrylǵan.

Qar sýy kúrt erigen kezde 5 úıdi basyp qalypty. Jeti adam et jaqyn týystarynyń úıin panalaǵan. Aýdandyq shtab táýlik boıy jumys isteıdi. Kónekóz qarııalarmen tildesken kezimizde qar sýynyń nelikten qaýip tón­diretindigin paıymdadyq. Eldi meken oıly-qyrly, yldıy men eńisi mol jerge ornalasqan. Eń basty sebep, áýelgi tabıǵı sý joldary ústine turǵyn úı, qora-qopsy salynǵandyqtan jabylyp qalǵan. Joǵary jaqtan lyqyldap kelgen qar sýynyń áıteýir bir jerden ótýi kerek qoı. Joly jabylǵan soń jylǵa qýalap aǵyp jatyr. Turǵyn úı­lerdi salǵan kezde tabıǵı sý jolyn bekitip jappaý kerek edi. Burynǵy tabıǵı úılesim bu­zylǵan soń taýdaı másele týdyryp tur.

Ár jyl saıyn kóktemgi sý tas­qyny beınetin belden ke­ship kele jatqan eldi mekenniń biri – Qosshy aýyly. Bul aýyl­dan kúni buryn qasat qar shy­ǵarylyp, kóktemgi synaqqa qam­danǵan. Erigen sýdy da qýatty tehnıkalardyń kómegimen aýyl syrtyna nasos arqyly aýdaryp, jantalasa jumys istep jatyr. Jergilikti atqarýshy or­gandardyń uıymdastyrýymen adamdar qyzyl sýmen alysýda. Jumysqa 10 tehnıka qatys­tyrylýda.

– Qar sýy eldi mekenniń shetindegi eki-úsh úıge deıin jet­ti. Sýdyń erkin aǵyp ketýine bó­get kedergi boldy. Bógetti synamalap, sál arshyp jol ashqan soń qyzyl sý qaýipsiz aımaqqa aǵyp ketti, – deıdi Qosshy aýyl­dyq okrýginiń ákimi Erlan Jo­lymbetov, – bul úıler eńisteý jerge ornalasqan. Al qyrattaý jerge ornalasqan úılerdiń ma­ńyna sý barǵan joq.

Okrýg ákiminiń aıtýyna qa­raǵanda, Nur-Sultan qalasynyń irgesindegi eldi mekenderdi damytý baǵdarlamasyna sáıkes kó­sheler jóndelip, sýaǵarlar salyn­baq. Aıtalyq, Qosshy aýy­ly­ny­ń 1,5 shaqyrym jolyn jóndeý jobasy júzege asyrylmaq. Jol jóndelgen ýaqytta kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alatyn sýaǵarlar da salynatyn bolady. Eldi mekenniń 84 kóshesindegi jalpy kólemi 59,4 shaqyrymdy quraıtyn jol kúrdeli jóndeýden ótkiziledi. Joba quny – 8 399 mln teńge. Aǵymdaǵy jylǵa oblystyq bıýdjetten 40 mln teńge qarajat bólinip otyr. Baıansulý, Qozy Kórpesh, Shyraq, Toǵanas batyr, Áýezov kóshelerine joldyń negizi retindegi qıyrshyq tas tóseledi. Merdiger retinde «ABK Avtodor» se­riktestigi belgilengen. Aby­laıhan kóshesiniń jobalaý-sme­talyq qujattary daıyn. Qazir konkýrs ótkizilýde.

Osy jumystar tolyq aıaq­talsa, eldi meken turǵyndary tarapynan túsetin aryz-shaǵym da azaıýy múmkin. Bıylǵy qar sýynan kelgen keselge aıtylyp jatqan ókpe-renish te bar.

– Sáýirdiń 8-i kúni sý jına­lyp, tabaldyryqqa deıin keldi, – deıdi aýyl turǵyny Rákesh Seı­dahmetov, – tehnıkany tańerteń shaqyryp edik, keshke bir-aq tabyldy. Eger osy bógettiń astyna aýqymy keń úsh turba tastasa, bar másele sheshiler edi. Sol turba arqyly jınalǵan qar sýy erkin aǵyp ketedi ǵoı. Sonda jyl saıyn ókpe-naz da týyndamas edi.

Dál osyndaı kórinisti Ta­lapker aýylynan da baıqaýǵa bolady. Munda da eńis qýalaı, jyraqalar men jol jıegin ja­ǵalaı aıtarlyqtaı kóp bolmasa da, qyzyl sý aǵyp jatyr. Bir táýlik ishinde 21 870 tek­­she metr sý shyǵarylypty. Tóten­she jaǵdaılar qyzmetiniń 17 jer­gilikti atqarýshy organdar­dyń 20 adamy qar sýyn aýyl ishinen 13 tehnıka arqyly tazalaýda.

Qaraótkel aýylyna da qar kúrt erigen ýaqytta ishinara qaýip tóngen. Eldi mekennen biz bolǵan kúni 21 870 tekshe metr shamasynda sý aǵyzyldy. Qyrattaý jer­­ler keýip úlgeripti. Sý tek oı­pańda ǵana bar. Bul óńirde bı­ylǵy qar sýynan kóbirek zar­­dap shekken eldi mekenniń biri – Qarajar aýyly. Eldi me­ken­nen 406 550 tekshe metr sý shy­ǵarylǵan. Onyń aldynda múm­­­kindiginshe aýyl irgesindegi, kó­shelerindegi qar tazalanǵan. Bul jerde de tótenshe jaǵdaılar qyzmetiniń 9 adamy sý jolyn, aryqtar men jyralardy arshyp jatyr.

Kózben kórip, kóńilge túı­genimizdi baıyptasaq, dál qazir qar sýynan keler qaýip joq. Áıt­se de Nura ózeni áli erimepti. Endi el sáýirdiń sońy men mamyrdyń basynda jyldaǵydaı ózen tasıtyn qaýipten seskenip otyr.

Aqmola oblysy