JASAMPAZDYQ JOLDAÝY

JUMYSTYŃ BÁRI – JOLDAÝDYŃ AIаSYNDA Elbasynyń bıylǵy Joldaýy aldaǵy 10 jyldyqta atqarylatyn jumystar aýqymyn aıqyndap bergeni málim. Joldaýdy turǵyndar arasynda túsindirý, onyń mán-maǵynasyn talqylaý boıynsha aýdanymyzda sala basshy­larynan, máslıhat depýtattarynan, qoǵamdyq uıymdar ókilderinen aqparattyq toptar qurylyp, nasıhat jumystary júrgizilip keledi. Memlekettiń áleýmettik saıasatynyń basty mindeti – halyqty jumyspen qamtamasyz etý. Aýdan boıynsha búgingi kúnge 41 adam jumysqa ornalastyrylyp, 23 jańa jumys orny ashyl­dy. 307 adamdy qoǵamdyq jumysqa ornalas­ty­rý qajet bolsa, búgingi kúnge 115 adam jibe­ril­di. Respýblıkalyq “Jol kartasy” baǵdar­la­masy boıynsha 120 áleýmettik jumys ornyn ashý kózdelip otyr. Al jazasyn ótep kelgen­der­den 5 adam jumysqa ornalastyryldy. Ja­za­syn ótep kelgenderdi jumyspen qamtý má­se­leleri Elbasynyń bıylǵy jylǵy Joldaý­yn­da basa aıtylǵan. Aýdandyq jumyspen qam­tý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bólimi men ishki ister bólimi arasynda jazasyn ótep kelgen azamattardy jumysqa ornalastyrý boıynsha jos­par jasaqtalyp, tyǵyz baılanys ornatylǵan. Jastardy, oqý ornyn bitirgen túlekterdi jumyspen qamtý boıynsha ótken jyly qolǵa alynǵan “Dıplommen – aýylǵa” jobasy óz ómirsheńdigin dáleldedi. Bul baǵyt boıynsha aýdan ákimdiginiń saıtynda (www.chingirlau.westkaz.kz) “Dıplommen – aýylǵa” jobasy ashylyp, bos oryndar tizimi ornalastyryldy. О́tken jyly 51 jas maman jumysqa alynyp, birjolǵy kótermeaqylar berilse, bıyl 20 jas mamandy jumyspen qamtý josparlanyp otyr. Aldaǵy aıda Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis­ke 65 jyl tolady. Elbasy Joldaýynda da ar­dagerlerdi áleýmettik turǵydan qoldaýǵa aı­ryq­sha mańyz berilgen. Jeńistiń mereıtoıyna oraı maıdangerlerge Úkimet tarapynan 65 myń teńge kóleminde aqsha beriletin bolsa, aýdandyq bıýdjetten jeńis sarbazynyń árqaısysyna 50 myń teńgeden qarjylaı kómek kórsetilmek. Sonymen qatar, Jeńis kúni jaqyndaǵan saıyn soǵys jáne tyl ardagerleriniń jas urpaqpen kezdesýi jıilep, patrıottyq tárbıe óristeı túsýde. Memleket basshysy óz Joldaýynda 2020 jylǵa deıingi damýymyzdyń baǵdaryn aı­qyndaǵanda, bilim berý salasyna da aıryqsha na­zar aýdarǵan bolatyn. Sonyń ishinde mek­tepke deıingi tárbıe men oqytý – aldymyzda turǵan úlken maqsattardyń biri. Búgingi kúnge aýdan boıynsha toǵyz shaǵyn ortalyq, segiz ba­la­baqsha men úsh mektep balabaqshasynda mek­tep jasyna deıingi 627 búldirshin tárbıelenýde. Bul kórsetkish 83,8 paıyzdy qurap otyr. Aldaǵy ýaqytta aýdan ortalyǵynda 140 oryndyq bir balabaqsha, Qaraǵash aýylynda 35 oryndyq bir balabaqsha ashý josparlanyp otyr. Osy balabaqshalar ashylǵan jaǵdaıda balalardy mektep jasyna deıingi tárbıemen qamtý aýdan boıynsha 90 %-dy quraıtyn bolady. Agroónerkásip kesheniniń áleýetin arttyrý elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etip, qoǵamdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldy jaqsarta túsýge yqpal eteri sózsiz. Bul sala boıynsha aýdanda “Jaras”, “Jaqyp”, “Esen”, “Poltava” sekildi agroqurylymdar ujymy tabysty eńbek etip keledi. Bıyl 28300 gektar jerge jazǵy dándi daqyldar jáne 3300 gektar alqapqa maıly daqyldar, 161 gektar jerge kókónis, barlyǵy 31761 gektar egistik alqapqa kóktemgi egis jumystaryn júrgizý josparlanýda. Sondaı-aq mal sharýashylyǵyn damytý baǵytynda da biraz jumys atqarylýda. “Birlik”, “Tóre” sharýa qojalyqtary edilbaı qoıyn ósirýmen aınalyssa, “О́nim”, “Tóre”, “Jaras”, “Osmanǵalıev” sharýa qojalyqtary oblystyń mamandandyrylǵan sharýashylyqtar tizimine endi. Sonymen qatar, aýdan turǵyndaryn jyl on eki aı boıy kókónispen qamtýdy túbegeıli jaqsartý maqsatynda baý-baqsha salasyna kóńil bólip, jylyjaı sharýashylyǵyn jetildirýdi qolǵa alýdamyz. Elimizdiń ekonomıkalyq áleýetiniń artýy – ishki saıası turaqtylyqtyń kepili. Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasynda memleketimizde etnosaralyq tatýlyq saltanat quryp, bul faktor ekonomıkalyq ilgerileýdiń berik alǵyshartyna aınaldy. Demek, aıqyn maqsat, mereıli mindet júktegen Elbasynyń bıylǵy Joldaýy Otanymyzdyń ekonomıkasyn damytyp, halyqtyń turmys-tirshiligin jaqsartý jolynda bizdi jańa jeńis-jetistikterge jigerlendire bermek. Marat TOQJANOV, Shyńǵyrlaý aýdanynyń ákimi. Batys Qazaqstan oblysy. BELSENDILIK – TIIMDILIK BASTAÝY Elimizdiń “Qazaqstan Respýb­lı­kasyndaǵy jergilikti memle­ket­tik basqarý jáne ózin-ózi bas­qarý týraly” Zańy qoldanysqa engizil­ge­li beri qoǵam músheleri men onyń san-alýan qurylym­da­ry belsen­di­likti ushtaı oty­ryp, ıgi isterdiń uıytqysy bola bildi. Aýdannyń sońǵy jyldary, onyń ishinde álemdik eko­nomıkalyq daǵdarys dende­gen kezdiń ózinde aıryqsha ser­pi­lis­pen alǵa jyljy­ǵan­dyǵy qýan­tady. Biz muny Pre­zı­dent Nur­sul­tan Nazar­baevtyń “Jańa onjyl­dyq – jańa ekono­mı­kalyq órleý – Qa­zaq­stan­nyń jańa múmkin­dik­teri” dep ata­latyn bıylǵy ha­lyq­qa Joldaýyn­daǵy “Bárin durys josparlap, saýatty iske asyr­ǵan­dyqtan, bizdiń damýymyz sátti bol­dy”, degen sózderimen baıla­nys­tyramyz. Bul oraıda aýdandyq máslıhat pen depýtattarymyzdyń óńirlik damý saıasatyn ońtaıly júrgizýge septik jasaǵandyǵyn aıta ketken jón. Aýyl sharýashylyǵy eńbekker­le­ri 2009 jyly 11 mıllıard 214 mıllıon teńge jalpy ónim óndi­rip, 2008 jyldyń kórsetkishin úsh esege arttyrdy. Al egistik alqap­tyń túsimi gektaryna 18,4 sent­ner­den aınalyp, bes esege ósti. Malshy qaýymnyń qaraýyndaǵy iri qara sany 2235 basqa jetip, tu­tyný­shy­larǵa 636 tonna et ónimi jóneltildi. О́ńirdegi eń iri “Qaz­Ger­Qus” fabrıkasynyń qury­ly­sy aıaq­ta­lyp, jyl ishinde 20 mıl­lıon dana­nyń ústinde ju­myrt­qa alyndy. El ishindegi abyroıly azamat­tar­dan jasaqtalǵan depýtattyq kor­pýs ekonomıka­lyq ósý orta­lyq­taryn qalyp­tas­tyrýǵa negiz­del­gen jospar, jobalar­dyń iske asy­ry­lýy­na kúsh salýda. Bú­gingi kúni aýdany­myzda qolaıly ın­ves­tısııalyq jaǵ­daı ornyqty. Má­se­len, 2009 jyly negizgi kapıtalǵa quıylǵan qar­jy­nyń kólemi 59 paıyzǵa ósti. Osy­nyń nátıjesinde 5,5 mıllıard teńgeniń ónerkásip ónimi óndirilip, oblystyq úlestiń 4,5 paıyzyn qurap otyr. Mem­le­kettik bıýdjetke túsken salyq mól­sheri boljamdyq jospardyń 110 paıyzyn qamtamasyz etti. Aýdan buryn-sońdy mundaı kór­set­kishke qol jetkizbegendigin es­ker­sek, bolashaq kúnderdiń úmit shamy jarqyraı túsetinine senimdimiz. Depýtattar prezıdenttik “Jol kartasy” baǵdarlamasyn júıeli túrde júzege asyrýǵa da belsen­di­lik­pen atsalysty. Osynyń arqa­synda 112 áleýmettik jumys orny qurylyp, joǵary oqý ornyn biti­rip kelgen 11 maman jastar táji­rı­besine tartyldy. Byltyr tap­syrylǵan 32 páterlik turǵyn úıge áleýmettik sala ókilderiniń qonys­tanýy erekshe baqylaýda boldy. Qazir aýdan ortalyǵy ǵana emes, shalǵaı eldi mekenderde de kásip­kerlik qozǵalys jandana tústi. Aýdan boıynsha ortasha eńbek­aqy­nyń kólemi 56424 teńgege jetip otyr. Demek, bizde “Jol kartasy—2020” baǵdarlamasynyń da tabys­ty oryndalatyny kúmánsiz dep sa­naımyz. Bul aýdandyq máslı­hat­tyń bılik býyndarymen yn­ty­maqty, úılesimdi is-qımylynyń nátıjesi dep bilemiz. Aýdandyq máslıhattyń IV shaqyrylymy kezeńinde 23 sessııa shaqyrylyp, kókeıkesti 184 má­se­le qaraldy. Bıylǵy jyldyń úsh aıynyń ózinde depýtattar 19 má­seleni talqyǵa saldy. Onyń ishin­de halyqtyń kúndelikti surany­syn­daǵy densaýlyq saqtaý isin damytý, aýyl sharýashylyǵyn ór­ken­detý, turǵyndardy áleýmettik qorǵaý, tarıfter men salyqtyq tó­lemderdi retteý, aýdan qury­ly­myna ákimshilik-aýmaqtyq ózge­ris­ter engizý, taǵy basqa máselelerdi bólektep aıtýǵa bolady. Sessııa – depýtattyq qyz­met­tiń basty tiregi. Ony daıyndaýdyń ádis-tásilderin jetildirýge um­ty­lystyń ózi depýtattarymyzdyń ýa­qyt talabyndaǵy izdenisin, saı­laýshylar aldyndaǵy jaýapker­shi­ligin tereń sezinetindigin kórsetedi. Biz arnaıy qurylatyn jumysshy tobynyń aldyn ala esepterin tyńdaýdy tájirıbege engizdik. Bul jumys sapasyn kóterdi. Sondaı-aq, máslıhattyń kez kelgen shara­sy ashyqtyq pen móldirlik jaǵ­daı­ynda ótetininen jurtshylyq habardar. Munda memlekettik qyz­metkerlermen qatar, saıası par­tııalar men qoǵamdyq birlestik­ter­diń músheleri, qarapaıym tur­ǵyn­dar óz pikirlerin bildirip, usy­nys­tar engize alady. Osynyń arqa­synda qabyldanǵan sheshimderi­miz­diń oryndalýyna qoǵamdyq ba­qy­laý kúsheıtile tústi. Jekelegen sessııalarǵa Parlament depýtat­ta­ry, oblystyq basqarmalar men uıymdardyń basshylary qatysýy da tıimdi qaıtarymyn berýde. Turaqty komıssııalardyń ju­mysy eleýli túrde jandandy. Mun­­da ótken jyldan beri 14 má­jilis ótkizilip, 16 másele qaraldy. Al tekserý komıssııasynyń es­kert­peleri boıynsha qabyldanǵan sheshimder aýdan tirshiligin jaq­sar­týda mańyzdy oryn alýda. Osy ret­te, 9 adamnan turatyn “Nur Otan” HDP depýtattyq frak­sııa­synyń bastamashyl jumystaryn atap ótken jón. Onyń jetekshisi aýdandyq gazetterdiń redaktory Va­lerıı Ýstıansev bes eldi me­kendi biriktiretin Úlgi aýyldyq okrýginde ózin-ózi basqaratyn qo­ǵamdyq keńestiń qurylýyna uıyt­qy boldy. Keńes quramyndaǵy elge syıly azamattar aýyl ómirine qatysty máselelerdi batyl kóte­rýi­men kózge túsýde. Qazir munda bıýdjet qarjysynyń maqsatty jum­salýy, aýyl tazalyǵy, qoǵam­dyq tártip pen el dástúriniń saq­talýy, bolashaq urpaq tárbıesi ózgelerge úlgi etip kórsetetindeı jaǵdaıda. Aýdandyq máslıhat de­pýtat­tarynyń teń jartysyna jýyǵy – qatarynan eki merzimge saılanǵan bedeldi azamattar. Soǵan qara­mas­tan, olardyń bilimderin kóterýdiń ár­qıly tásilderin qoldanyp ke­lemiz. Máselen, bizdiń bastama­myz­ben “Turǵyndarǵa qyzmet kór­setý ortalyǵy” memlekettik meke­mesinde, “QazGerQus” fabrıka­syn­da, “Búrkitti” týrıstik-saýyq­tyrý kesheninde ótkizilgen se­mı­nar-keńesterdiń áseri mol boldy. Aldaǵy josparymyzda, Joldaýǵa sáıkes ortaq isimizdi jandandyrýdyń basqa da qadamdary qarastyrylyp, qoldaý tabatyn bolady. Marat ISAJANOV, Eńbekshilder aýdandyq máslıhatynyń hatshysy. Aqmola oblysy. MAQSAT – BILIKTI MAMAN DAIаRLAÝ Táýelsiz memleketimizdiń sáýlet-qurylys mamandyqtary boıynsha talapkerlerge bilim berip kele jatqan Qazaq bas sáýlet-qurylys akademııa­sy­nyń shańyraq kótergenine de otyz jyl bolypty. Bilim – qoǵamdyq-áleýmettik, mádenı-ǵylymı progresti qamtamasyz etedi. Bul joǵary qundylyq ta bolyp sanalady. Onyń negizgi qyzmetine keler bolsaq, adamnyń oı-sanasyn ósirip, men­talıtetin qalyptastyrady. Adam­gershilik rýhyn kóterip, shyǵarmashylyq qabiletin shyńdaıdy. Joǵary oqý oryndarynyń búgingi alǵa qoıyp otyrǵan negizgi maqsaty, Elbasy Jol­daýynda atap kórsetilgendeı, egemen elimizdiń órkendeýine qajet bilikti mamandar daıyndaý bolyp tabylady. Irgeli oqý orny alǵashqy qadamyn burynǵy Polıtehnıkalyq ınstıtýt, qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde naqtylaı tússe, 1957 jyly óndiristik jáne azamattyq qurylys mamandyǵyna alǵashqy talapkerlerdi qabyldaǵan eken. Araǵa alty jyl salyp, sáýlet mamandyǵy qosylyp, sonyń negizinde fakýltet qurylǵan. Al 1980 jyly atalmysh fakýltet Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýty, artynan akademııa bolyp boı tiktedi. Instıtýttyń alǵashqy rektory professor S.Baıbolov edi. Bul oqý ornynyń bıik dárejege jetip, qalyp­tasýyna qazaqtyń aıtýly qurylys­shylary ári sáýletshileri T.Basenov pen M.Meńdiqulov, ózge de azamattardyń qosqan úlesi erekshe. Olardyń eńbeginiń ólsheýsiz bolǵanyn keıingi bizder árkez esimizge saqtaýmen qatar, qurmet kór­setip otyramyz. Sońǵy on jyldan beri akademııanyń prezıdenti qyzmetin atqaryp kele jatqan A.Qusaıynovtyń oqý ornyn álemdik deńgeıge kóterip, básekelestikke tótep berý jolyndaǵy izdenisi men  eńbegi eleýli dep oılaımyn. Akade­mııamyzda qazir 6 fakýltet,  9 keńester men birlestikter jumys isteıdi. Sońǵy jyldary memlekettik tildiń mártebesin kóterý jolyndaǵy ıgilikti ister óz nátıjesin berýde. Qazaq tilinde dáris oqıtyn oqytýshylardyń sany artýymen qatar, ultymyzdyń rýhanı dúnıelerine den qoıýshylyq basym bola bastady. Ásirese, jastarǵa sapaly bilim berip, ómir talabyna jaýap beretin maman­dyq­tar daıyndaý jumysy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Básekelestik pen joǵary tehnolo­gııa­larsyz ǵylym men bilimdi ilgeri bastyrý áste múmkin emestigi Joldaýda naqty aıtyldy. Burynǵydaı qala ma, qalmaı ma, muǵalimniń dárisin toqsan mınót tapjylmaı otyryp tyńdaýdyń ornyn kredıttik tehnologııa almastyrdy. Bul degenińiz, bilimge qushtar árbir stýdent óziniń qalaǵan oqytýshysynyń dárisin tyńdaýǵa quqyly. Munyń taǵy bir artyqshylyǵy, jaqsy oqyǵan jastarǵa áleýmettik jeńildikter jasalyp, múm­kin­dikter týǵyzylatyndyǵy. Tek stýdent­ter­ge ǵana emes, bizderge de kórsetilip jat­qan qamqorlyqtar az emes. Sonyń biri jumysqa qatynaý úshin bólingen arnaıy avtobýstar. Munyń ózi akade­mııa­nyń materıaldyq bazasynyń, tehnı­ka­lyq jaǵdaıynyń aıtarlyqtaı ekenin kórsetse kerek. Sonymen birge, oqý ornyndaǵy dá­ris­hanalardyń bári kompıýtermen jabdyqtalyp, ınternet jelisine qosyl­ǵan. Ony oqytýshylar men stýdentter kez kelgen ýaqytta paıdalana  alady. Dáris kezinde biz elektrondy baıla­nystar arqyly qosymsha aqparattar alyp, sony taqyrypqa paıdalana oty­ryp, talapkerlerge jan-jaqty málimet­ter beremiz. Kitaphanadaǵy kitaptar men elektrondy oqýlyqtardy ushtastyrýdyń tıimdiligi óz aldyna bir álem. Stýdentter jataqhanasynda jastarǵa qajet jaǵdaıdyń bári jasalǵan. Sonyń bir dáleli ótken jyly qaladaǵy stý­dentter jataqhanalary arasynda ótken baıqaýda birinshi oryndy jeńip alýy. Jalpy, el dáýletine saı sáýletti qurylystardy buryn, qazir, bolashaqta júrgizetin qurylysshylar men sáýlet­shi­ler daıyndaý salasyndaǵy elimizdegi tuńǵysh oqý ornynyń otyz jyl ishinde jetken bıigi aldaǵy asýlarynyń odan da zor ekenin aıǵaqtaıdy. Aıda SARIEVA, Qazaq bas sáýlet-qurylys akademııasynyń oqytýshysy. ALMATY. ÁLEM О́Z NAZARYN QAZAQSTANǴA AÝDARDY 2010 jylǵy qańtar aıy­nyń sońyndaǵy Qazaqstan hal­qyna Joldaýynda Pre­zıdent Nursultan Nazarbaev 2008-2009 jyldary kóptegen ekonomıkalardy ıyqtan bas­qan qarjylyq jáne eko­nomı­ka­lyq daǵdarysqa qaramastan, eldegi damýdyń birshama oń yrǵaǵy qa­lyp­tasqanyn atap aıtty. Is júzin­de bul daǵda­rystyń teris sal­dary­men kú­res júrgizý úshin Qazaqstan bar múmkindigin paıdalan­ǵa­nyn kórsetedi. 2009 jyly ósý nebári 1,1% qurady jáne bul aldyńǵy jyl­dardaǵy eki eselengen kórset­kishterden tómen boldy, biraq el óziniń oń damýyn toqtatqan joq. Qazaqstannyń kelesi bir je­tistigi 56 eldi biriktiretin Eýro­pa­daǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymyna (EQYU) tór­aǵa­lyǵy bolyp tabylady. Keıbir qarama-qaı­shylyqtarǵa qara­mas­tan, Ba­tys Qazaqstandy damyǵan, demokratııaly el retinde ba­ǵa­lap, óńirde jáne jalpy álem­de lıder bolýǵa zor áleýeti bar ekendigin moıyndady. Prezıdent Nazarbaev saıa­satty, ekonomıkany, áleýmet­tik salany jáne adam kapı­talyn damytýda Qa­zaqstanǵa óte irgeli mindetter qoıdy. Bolashaqqa qaraı otyryp, ol birqatar eń qundy jaǵ­daı­lardy atap ótti. Ekonomıkada Qazaqstannyń múmkindikteri jahandyq qar­jylyq jáne ekonomıkalyq daǵdarysqa tótep beretindeı deńgeıde. Álemdik ekono­mı­ka­da týrbýlenttilik áli de tý­la­ý­da. Onyń áseri Qazaqstandy da sharpıtyny anyq. Sondyqtan qa­laısha qarjylyq ınstı­týt­tar men úrdisterdi bekemdeýge bolady? Aldaǵy ýaqytta shekten tys kre­dıt­teý men artyq zaemdar berýdi qa­laı boldyrmaǵan jón? Mem­le­kettiń tabıǵı resýrstarynan túsetin tabystardy ekono­mı­kanyń beriktigin jáne ıkem­diligin arttyrý úshin qalaı strategııalyq túrde ınvestı­sııalaýǵa bolady? Basqarý qalaısha fıskaldy bola ala­dy? Prezıdent Joldaýynda belgi­len­gen maqsattarǵa tek memlekettiń qa­zaq­standyq adam resýrstaryna júıeli túrdegi ınvestısııalaýdy jal­ǵastyrý arqyly ǵana jetýge bolady dep kórsetilgen. Bilim berý men kadrlardy daıyn­daýǵa da bas­ty kóńil bólinýi kerek jáne naqty daryn­dar­dy tanyp, jaqsy nátı­je­lerge qol jetkizý úshin olar bar múm­kindiktermen qamtamasyz etilý­leri qajet. Qazaqstannyń tabıǵı baı­lyq­ta­ry men halyqaralyq bedeliniń ósýi, EQYU-ǵa tóraǵalyǵyn qosa al­ǵanda, álemdik qoǵamdastyqtyń na­zaryn ózine aýdartty. Bul jaǵdaı Qazaqstannyń ekono­mı­kalyq jáne áleýmettik da­mýyna óz úlesin qosa alatyn el serikteriniń múddelerin paıdalanýǵa járdemdesedi. Sony­men qatar, ol eldegi demokratııalyq ınstıtýttar men quqyq norma­la­ry­nyń damý máselesine kóńil aýdarý­dy mindetteıdi. Prezıdent óz Jol­daýynda memlekettiń zańnamasyn “izgilendirý... jáne sapasyn art­ty­rý” qa­jettigin atap kórsetti. Son­daı-aq, ol “ekpin vedomstvo múd­de­sinen azamattar men memlekettiń múddesin qorǵaýǵa aýystyrylýy qajettigin” aıtyp ótti. Osylaısha, qazaq­standyq saıasatkerler joǵary maqsattardy júzege asyrýda aıtar­lyqtaı tabystarǵa qol jetkizip otyr. Jáne de osyn­daı úderister jaqsy jal­ǵa­sa­tynyna kúmán joq. Astrıd S.TÝMINEZ, doktor, Lı Kýan Iý atyndaǵy Memlekettik saıasat mektebiniń prorektory.