Bas shahar tútinge tunshyǵyp tur. Ásirese tańerteńgilik jáne keshki mezgilde murjalardan shyǵatyn qoıý kók tútin astana aspanyn torlap, ıisi qolqany qabady. Ádette qalamyzdyń aıaǵyn jerge tıgizbeı maqtaımyz. Biraq kók tútinge kelgende, únimiz shyqpaı tur. Byltyr «Qazgıdromet» RMK deregine sáıkes, Nur-Sultan eldegi eń las qalalardyń qataryna qosylǵan edi. 2019 jyly elordada atmosferaǵa 108 myń tonna lastaýshy zat taralypty. Onyń 33,5%-y (59 myń tonnasy) – jylý-elektr ortalyqtaryna, 29%-y – jeke sektorǵa, 32,5%-y eski kólikterge tıesili bolǵan.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimeti boıynsha, álemde jyl saıyn 4,2 mıllıon adamnyń ólimine lastanǵan aýa áser etedi eken. Al aýadaǵy zııandy qaldyqtar adamnyń ǵumyryn orta eseppen bir jylǵa qysqartyp otyrady. Nashar aýamen kúndelikti tynys alǵan adamdarda tynys alýdyń qıyndaýy, demikpe, entigý, jótel, júrek-qan tamyrlarynyń aýrýlary asqynatyny belgili jaıt. Sondyqtan atmosferanyń jaı-kúıine nemquraıly qaraýǵa bolmaıdy.
Atmosferanyń lastanýyna áser etetin faktorlar kóp. «Baıtaq-Bolashaq» ekologııalyq alıansynyń tóraǵasy Azamathan Ámirtaıdyń aıtýynsha, elordada aýanyń lastanýyna sebep bolyp otyrǵan basty másele – óndiris oryndary men jer úıler otyn retinde kómirdi paıdalanatyndyǵy. Murjalardan býdaqtap shyqqan qoıý tútin aınalaǵa tarap, aýany lastap jatyr. Sondyqtan ekolog-maman jylý elektr ortalyqtaryna zamanaýı tehnologııalar engizip, jańǵyrtqan jón deıdi. «Búginde álemniń kóptegen eli desýlfýrızasııa tehnologııasyn qoldanady. Mundaı súzgiler murjadan shyǵatyn tútindi zııandy qaldyqtardan 99%-ǵa tazalap shyǵady. Mysaly, Chıkagoda elordanyń jylý elektr ortalyǵynan eki ese úlken óndiris orny bar. Ol qalanyń qaq ortasynda ornalasqan. Biraq odan shyǵatyn tútinniń qorshaǵan ortaǵa eshqandaı da zııany joq, sebebi murjasyna desýlfýrızasııa ornatqan. Biz de osy máseleni kóterip, Energetıka mınıstrligine hat jazdyq. Ázirshe jaýap joq», deıdi A.Ámirtaı.
Elordany gazdandyrý da – ekologııany tazartýdyń basty joly. Osy másele 2017 jyldan beri kóterilip keledi. Sońǵy eki jylda seń qozǵalǵandaı boldy. Qazir qala birtindep gazǵa kóship jatyr. Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov esep berý kezdesýinde atap ótkendeı, shahardaǵy ónerkásiptik sektor men shaǵyn aýdandardy gazdandyrý úsh kezeńde ótedi. Byltyrǵy jylytý maýsymynda «Kóktal-1», «Kóktal-2», «Agroqalashyq», «Ońtústik-Shyǵys» shaǵyn aýdandardy gazben qamtamasyz etile bastady. Odan keıin osy mekenniń 2020 jyly gazǵa qosylmaǵan turǵyn úı alaptarynyń turǵyndaryna gazǵa qosýǵa arnalǵan tehnıkalyq sharttardy berý rásimi bastaldy. «Atalǵan turǵyn úı alaptaryn, sondaı-aq «Kóktal-1», «Promyshlennyı» turǵyn úı alaptaryn kelesi jylytý maýsymyna deıin gazǵa qosý josparlanyp otyr. Qazirgi ýaqytta qurylys-montajdaý jumystary júrgizilip jatyr», delingen qalalyq Ishki saıasat basqarmasynyń málimetinde.
Qalany gazdandyrý aýaǵa taralatyn zııandy qaldyqtardy 6 ese, qatty zattardy 40 myń tonnaǵa deıin azaıtady degen boljam bar. Ekolog-mamandar elordany gazǵa kóshirýdi áli de jyldamdatý kerek deıdi. Bul saladaǵy jumystar neǵurlym tezirek júzege assa, soǵurlym qalanyń ekologııasyna jaqsy áser etpek. Ári jeke úılerde turatyn turǵyndardyń ómir súrý sapasy da jaqsara túsedi.
Astana aspanyn qoıý qara tútinge oraıtyn taǵy bir faktor – elordadaǵy kóliktiń kóptigi. Ásirese eskirgen avtokólikterdiń qorshaǵan ortaǵa zııany kóp. «Bul máselede baqylaý jumystaryn kúsheıtý kerek. Tıisti organ qyzmetkerleri eskirgen kólikterdi toqtatyp, olardyń katalızatory, súzgisi ýaqtyly aýystyrylýyn qadaǵalaý qajet. Ol úshin halyqpen tyǵyz baılanys ornatyp, aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizgen jón. Qazir álemde elektr energııasynyń kómegimen júretin elektromobılder sánge aınaldy. Mundaı kólikter kóptep shyǵaryla bastaǵannan keıin baǵasy da arzandaı tústi. Elimizdiń kólik naryǵyna osyndaı ekologııalyq taza kólikterdiń kelýine jaǵdaı jasaýymyz qajet», deıdi A.Ámirtaı.
Qazaqstanǵa ákelinetin benzınniń sapasy da kóńil kónshitpeıdi. Bizde eýrostandartqa saı keletin taza benzın joq. Nashar janarmaı da ekologııaǵa orasan zııanyn tıgizetinin eskergenimiz jón.