Áleýmettik kásipkerlikti damytý – ýaqyt talaby

Atap aıtqanda, Májilis «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áleýmettik kásipkerlikti damytý máseleleri boıynsha ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Qujat jóninde Májilis depýtaty Eka­terına Smyshlıaeva baıandama jasady.

«Bizdiń qoǵam erekshe qajet­tilikteri bar adamdardy jumysqa ornalastyratyn birlestikter men kásiporyndardyń jumy­sy boıynsha kásipkerlik sýbekti­leriniń áleýmetke baǵyttalǵan qyz­metimen tanys. Qarjy mı­nıstr­liginiń derekterine sáıkes, búginde osyndaı júzge jýyq sýbekt jeńildetilgen sa­lyq salýdy paıdalanady.

Sonymen qatar qyzmeti áleý­metke baǵyttalǵan uıymdar sheń­beri áldeqaıda keń jáne olar­dyń sany jyl saıyn artyp keledi. Oǵan azamattyq qo­ǵamdy damytý jáne bıznestiń áleý­mettik jaýapkershiliginiń jańa deńgeıi, sondaı-aq memlekettik-jekeshelik áriptestik júıesin ny­ǵaıtý men memlekettiń bir­qa­tar áleýmettik fýnksııalaryn bá­sekeles ortaǵa berý yqpal etedi», dedi Májilis depýtaty.

Ekaterına Smyshlıaevanyń aıtýynsha, qoldanystaǵy qu­qyq aıasy áleýmettik uıymdardyń keń aýqymdaǵy qyzmetin retteýge múmkindik bermeıdi. О́tken jyly kásipkerliktiń osy seg­mentin keńeıtý jáne odan ári nyǵaıtý úshin atalǵan zań jobasy boıynsha jumys bastaldy. Oǵan bastamashy bolǵan sátten bastap áleýmettik bıznes ókilderi, qoǵamdyq birlestikter, kásibı qaýymdastyqtar, halyqaralyq sarapshylar tartylǵan. Zańnyń negizgi jobasy úsh kodeks pen eki zańǵa ózgeris­ter men tolyq­tyrý­lar engizýdi kózdeıdi.

«Zań jobasynda qarastyryl­ǵan múmkindikterdi iske asyrý ar­qyly birqatar másele qamtyl­maq. Erekshe qajettilikteri bar adam­dardyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etip, kedergisiz orta uıymdastyrý úshin medısınalyq tehnıka, arnaıy quraldar men basqa da otandyq taýarlardy óndirýshilerge qoldaý kórseti­lip, yn­talandyrylady. Bıznesti ınklıýzıvti jumysqa ornalas­tyrý, áleýmettik ońaltý, oqytý jáne ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattardyń osal sanat­tarynyń tabysyn arttyrý problemalaryn sheshýge tartylady. Kásipkerlik sýbektileriniń áleýmettik qorǵaý, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne mádenıet salasynda kórsetetin qyzmetiniń túri men sapasyn arttyrýǵa bolady», dedi depýtat.

Qujatqa sáıkes, sýbektini áleýmet­tik kásipkerler tizilimine engizý týraly sheshimdi óńirlik komıssııa qabyldaıdy. Onyń quramyna kimder kiretinin jáne onyń jumysynyń ashyqtyǵyn qam­tamasyz etý qalaı jospar­la­nyp otyr­ǵanyn depýtattar nazarǵa aldy. Májilis Tóraǵa­sy Nurlan Nyǵmatýlın áleý­met­tik kásipkerlik máselesi zań deń­geıinde rettelip, onyń mártebesi naqty aıqyndalýy tıis ekenine nazar aýdardy.

«Qandaı komıssııa, qandaı kásipker bolsa da  ol jergilikti halyqtan artyq bilmeıdi. Son­dyqtan bul komıssııaǵa qoǵam ókil­deriniń kirgeni durys», dedi Palata Spıkeri. Onyń aıtýyn­sha, zań jobasy «áleýmettik kásip­kerlik» uǵymyn, bıznes sýbek­tilerin kásipkerliktiń osy túrine jatqyzý sanattaryn anyq­tap, áleýmettik kásipker kómektesetin nemese onyń kásipornynyń shtatynda bolýy tıis halyqtyń áleý­mettik osal toptarynyń tiz­be­sin naqtylaıdy. Osy­nyń bári bız­nestiń áleýmettik mańyzdy ba­­ǵy­tyn damytýǵa maqsatty mem­leket­tik qoldaý kórsetýge múm­­kindik beredi.

Májilis Tóraǵasy óńirlik komıssııa tizilimge engizý úshin áleýmettik kásipkerlerdiń ótinim­derin jınaıtynyn atap ótip, osy tizilimde turǵan kásipkerlerdiń qosymsha eki túri bo­ıynsha salyq jeńildikteri bolatynyna (múlik salyǵyn tómendetý, sondaı-aq salyq salynatyn kiristi azaıtý) toqtaldy.

Jalpy, zań jobasynda qandaı da bir uıymdy áleýmettik kásip­kerlik sýbektilerine jat­qyzý ólshem­shart­taryn aıqyndaý kózdelgen.

Palata otyrysynda «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin bas­qa da min­detti tólemder týraly» Qazaq­stan Respýb­lıkasynyń Kodeksine (Salyq kodeksi) to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy talqylandy.

Depýtat Ekaterına Smyshlıaeva zań jobasynyń basty maqsaty áleýmet­tik kásip­kerlikti qoldaý jónindegi memle­kettik sharalardy shoǵyrlandyrý ekenin atap ótti. «Depýtattar áleýmettik kásip­kerlerge salyq salynatyn tabys­ty salyq salýǵa baılanysty kiristerdi eki esege azaıtý, halyqtyń áleýmettik osal sanattaryn oqytý, biliktiligin art­tyrý nemese qaıta daıarlaýǵa ketken shyǵyndardy eki ese azaıtý bóliginde salyq jeńildikterin berýdi usyndy. Bul normalardy engizý arqyly biz ká­sip­kerlik sýbektileriniń tizimin keńeıtemiz.

Kásiptik oqytýdy uıymdastyrýǵa ketetin shyǵyndar úshin jumys berý­shilerge salyqtyq jeńildikter usyný olardyń jumyspen qamtý máse­le­lerin sheshýge jáne osy toptaǵy ju­myskerlerdiń quzyretin arttyrý pro­sesinde jeke ınvestısııalardy tartýǵa qatysýyna yqpal etedi. Bul búginde negizinen bıýdjet qarajaty esebinen qarjylandyrylady», dedi Ekaterına Smyshlıaeva.

Sondaı-aq jalpy otyrys barysynda depýtattar 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady.

«Keden kodeksiniń normalaryna sáıkes avanstyq tólemder ınstıtýtyn engizý kózdelgen. Osyǵan baılanysty Shartqa tıisti túzetýler engizý qajet­tigi týyndap otyr. Aldaǵy tólenetin keden­dik tólemder men salyqtar, ósimpuldar men paıyzdar esebine engizilgen aqsha avanstyq tólem dep tanylady. Qazirgi ýaqytta kedendik tazartý kezinde alty kedendik tólem men salyq túri tólenedi.

Osy hattamany ratıfıkasııalaý syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysý­shylarǵa ýaqyt únemdep, shyǵyndaryn qysqartýǵa múmkindik beredi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev.

Budan bólek, jalpy otyrysta «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Úkimeti men Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Úki­­meti arasyndaǵy kóshi-qon salasyn­da­ǵy yn­tymaqtastyq týraly Kelisimdi ra­tı­fı­kasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy.

«Bul qujat azamattyq týraly aq­parat almasýǵa, zańsyz kóshi-qonmen kúresýge múmkindik beredi. Naqtyraq aıtsaq, statıstıka men aqparat almasýǵa, azamattar týraly jeke málimet alýǵa, tájirıbe almasyp, praktıkalyq kómek kórsetýge, zańsyz kóshi-qon joldaryn joıýǵa jaǵdaı jasaıdy. Qazaqstan men Ázerbaıjan azamattarynyń quqyqtyq mártebesi anyqtalady.

Qazirgi tańda Qazaqstan men Ázerbaı­jan arasyndaǵy yntymaqtastyq artýda. 2018 jyly Qazaqstanǵa Ázerbaıjannan 50 myńǵa jýyq azamat, 2019 jyly – 48 myńnan astam azamat kelgen. Al Qazaqstannan 2018 jyly 28 myń, 2019 jyly 29 myń azamat Ázerbaıjanǵa barǵan. О́kinishke qaraı, pandemııaǵa baılanysty kelip-ketetin azamattar sany azaıdy», dedi Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady.