Jyl saıyn 15 mamyrda búkil álemde otbasy kúni toılanady. Otbasy ınstıtýtyn zertteý ortalyǵynyń jetekshisi Aıgúl Raqysheva otbasylyq qundylyqtar jáne Qazaqstandaǵy otbasy ınstıtýty týraly súbeli suhbat berdi, dep habarlaıdy Egemen.kz Ruh.kz portalyna silteme jasap.
Aıgúl Qýanyshbaıqyzy, mereke qutty bolsyn! Halyqaralyq Otbasy kúniniń mańyzy qandaı?
“Uly jol – otbasy tabaldyryǵynan bastalady”. Osy halyq maqaly arqyly búgingi áńgimemizdi bastaǵymyz keledi. Otbasy, adaldyq jáne mahabbat – ár adamnyń ómirindegi eń mańyzdy qundylyqtar. Adamnyń ómir joly otbasynan bastalady: týylý, tárbıeleý, qundylyq baǵdarlary men kózqarastaryn qalyptastyrý, dástúrlerdi berý, rýhanı-adamgershilik damý.
BUU Bas Assambleıasynyń qararymen 1993 jyly 15 mamyrda atap ótiletin Halyqaralyq Otbasy kúni jarııalandy. Merekeniń negizgi mıssııasy – qoǵamnyń nazaryn otbasy problemalaryna, otbasy qundylyqtaryn tárbıeleý jáne nyǵaıtý máselelerine aýdarý.
Otbasy ınstıtýtyn zertteý ortalyǵynyń qyzmeti týraly aıta alasyz. Qandaı baǵyttar boıynsha jumys isteısiz?
Búgingi tańda Qazaqstanda otbasylyq saıasat memlekettiń basty basymdyǵy bolyp tabylady jáne otbasyn nyǵaıtý men qazaqstandyqtardyń ál-aýqaty boıynsha júıeli jáne keshendi jumys jolǵa qoıylǵan.
Otbasynyń mańyzdylyǵyn túsine otyryp, “Rýhanı jańǵyrý “qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty” KEAQ qurylymynda 2019 jyly otbasy ınstıtýtyn zertteý ortalyǵy quryldy. Bizdiń mindetterimizdiń arasynda: otbasylyq jáne genderlik saıasat salasynda sandyq jáne sapalyq áleýmettik zertteýler júrgizý; otbasylyq saıasat ınstıtýttarynyń ádistemelik bazasymen qamtamasyz etý; otbasylyq saıasatty iske asyrýdyń tıimdiligin arttyrý jóninde usynymdar daıyndaý jáne t.b. bar.
Búgingi kúni Ortalyq qyzmetkerleri Qazaqstandyq kóp balaly otbasylardyń jaǵdaıy men damýyn zertteý boıynsha; erte neke boıynsha; otandyq kınodaǵy genderlik stereotıpter boıynsha, aýyldyq otbasynyń áleýmettik portreti boıynsha, ajyrasýlar boıynsha, ata-ana modeli jáne ata-ana áleýeti boıynsha áleýmettik zertteýler júrgizdi. “Qazaqstandyq otbasylar-2020” ulttyq baıandamasy, “qazaqstandyq otbasylardy memlekettik qoldaý boıynsha qoldanystaǵy sharalardyń tıimdiligi”Taldamalyq baıandamasy daıyndaldy. Qazaqstandaǵy otbasylyq ál-aýqat ındeksin esepteý ádistemesi ázirlendi.
Ortalyq birneshe ádistemelik quraldardy ázirledi: turmystyq zorlyq – zombylyq qurbandaryna arnalǵan daǵdarys ortalyqtarynyń úzdik praktıkalary boıynsha; jastardy otbasylyq ómirge daıyndaý boıynsha; agressorlarmen jumys boıynsha; turmystyq zorlyq-zombylyqty boldyrmaý jónindegi aqparattyq anyqtamalyq-nusqaýlyq.
Bizdiń ortalyqtyń qyzmeti qoǵamdyq otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa, otbasylyq qundylyqtardy, otbasy men nekeniń mańyzdylyǵyn qoldaýǵa jáne damytýǵa baǵyttalǵan. О́ıtkeni, otbasyn quryp qana qoımaı, senim, shydamdylyq, túsinistik pen ózara qoldaýǵa negizdelgen búkil álemdi qalyptastyrý mańyzdy.
Ortalyq otbasy máselelerimen aınalysatyn qazaqstandyq, sondaı-aq halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqty damytady. Túrli is-sharalar uıymdastyrylady: semınar-trenıngter, vebınarlar, onlaın-festıvaldar, otbasylyq saıasat máseleleri boıynsha dóńgelek ústelder, olarǵa Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń, memlekettik organdardyń, úkimettik emes jáne qoǵamdyq uıymdardyń, halyqaralyq uıymdardyń, otbasylyq psıhologtardyń, medıatorlardyń ókilderi qatysady.
Otbasy qazaqstandyqtardyń kózimen. Zertteý nátıjeleri qandaı?
Kóp balaly otbasylardyń jaǵdaıy men damýyn zertteý boıynsha áleýmettik zertteýler kórsetkendeı, kóp balaly qazaqstandyq ata – analardyń kópshiligi otbasyn ómirdiń máni dep sanaıdy-respondentterdiń 75,1% – y osyndaı jaýap berdi.
Kóp balaly otbasylardaǵy otbasylyq ózara qarym-qatynastardy taldaý Qazaqstandyq kóp balaly otbasylarǵa otbasylyq ómirge qanaǵattanýdyń joǵary dárejesi tán ekenin kórsetti. Kópbalaly otbasynyń nyǵaıýyna yqpal etetin faktorlar ózara túsinistik, qurmet (68,2%), erli-zaıyptylar arasyndaǵy mahabbat (51,8%), materıaldyq baılyq (14%), balanyń týýy (11,1%).
Aıgúl Raqysheva. Foto: Qanat MyńbaevPandemııa jaǵdaıynda otbasynyń róli qandaı?
О́tken jáne aǵymdaǵy jyldyń basty ereksheligi búkil álem koronovırýs – COVID-19 jappaı pandemııasyna tap boldy, bul sózsiz qazaqstandyq otbasylarǵa áser ete almady.
Karantındik sharalardyń otbasylyq qarym-qatynastaryn nyǵaıtýǵa áser etetin jaǵymdy faktorlardyń ishinde sarapshylar jaqyndarynyń qundylyǵy týraly habardar boldy, týystaryna kóbirek ýaqyt bólý múmkindigi, birlesken otbasylyq demalys, ózin-ózi tárbıeleý jáne oılaýdy ózgertý múmkindigi paıda boldy.
Bolashaq otbasy respondentterdiń kózimen.
Nátıjeler balanyń genderlik rólin, psıhologııalyq tepe-teńdigin, emosıonaldy kóńil-kúıin, minezin jáne bolashaq ómirin anyqtaý negizinen ata-analarǵa, balalarmen qarym-qatynasyn qanshalyqty durys qurǵanyna, bala tárbıesindegi strategııasynyń qanshalyqty durys bolǵanyna baılanysty ekenin kórsetti. Aıta ketý kerek, ata-analar búgin óz balalarynda tárbıeleıdi, bolashaqta barlyq keıingi urpaqtardyń tárbıesinde kórinedi.
“Qazaqstandyq otbasylar – 2020” ulttyq baıandamasynda qazaqstandyqtar óz balalarynda qalyptastyrýǵa umtylatyn negizgi qundylyqtar eńbekqorlyq (64,1%), úlkenderge qurmet (54,9%), ózin-ózi qurmetteý (28,5%), ózine senimdilik (20,6%) jáne patrıotızm (16,4%) bolyp tabylatyny atap ótildi.
Ortalyqtyń zertteýlerimen KIOR saıtynda tanysýǵa bolady www.kior.kz
Qazaqstandyqtardy merekemen quttyqtasańyz?
Búgin biz úshin erekshe kún. Qazaqstandyq otbasylardy merekemen quttyqtaǵym keledi. Árqashan saý jáne baqytty bolyńyz, bir – birińizdi jaqsy kórińiz jáne qoldaý kórsetińiz, árdaıym jaqyn, qamqor balalar, nemereler, shóbereler bolsyn-bul álemdi birshama jaqsartady!