Shý aýdanynyń ortalyǵy Tóle bı aýylyna kógildir otyn kirgizý máselesi talaı jyldan beri ózekti bolyp keledi. Jergilikti turǵyndar da atalǵan máseleniń ne úshin sheshilmeı kele jatqanyn túsinbeı dal bolýda. Odan keıin de aýdannyń birqatar eldi mekeni gazben qamtylyp úlgergen bolsa, Tóle bı aýylyndaǵy máseleniń ne úshin, ne sebepti sheshimin tappaı kele jatqany kópshilik úshin áli túsiniksiz. Turǵyndar tarapynan bul másele talaı ret kóterilse de, nátıje bolmaı tur. Qarapaıym halyq aldaǵy kúnge úmitin úkilep, senimin bekitip kútkenimen, odan beri de bes jyldan asyp ketipti. Endi bes jyldyń bederinde nátıje bermegen sharýadan búginde kópshilik sekem ala bastaǵandaı.
Búginde Jambyl oblysynyń Moıynqum jáne Sarysý aýdandaryna kógildir otyn kirgizý máselesi ózekti bolyp otyr. Sondaı-aq bul másele Taraz qalasyndaǵy «Shóldala» aýmaǵyna da qatysty. Al qalǵan aýdandardaǵy eldi mekenderde gaz máselesi tolyq bolmasa da, birtindep sheshimin taýyp keledi. Degenmen toǵyz joldyń torabynda ornalasqan, barlyq múmkindigi qalyptasqan aýdan ortalyǵyndaǵy máseleniń sheshilmeýi turǵyndardyń janaıqaıyna ulasýda. «Mine, bes jyldan asyp barady, bul máseleniń talaı ret kóterilgeni kópshilikke belgili. Biraq nátıje joq. Shý aýdanynyń ortalyǵynda búginde 21 myńnan astam adam turady. Tóle bı aýylynyń turǵyndaryn 2015 jyldan beri kógildir otynmen qamtýǵa ýáde etip kelgen «Parıev» JShS basshylary endi elimizde joq aspandaǵy baǵany aıtyp, jurtshylyqtyń qaltasyn qaǵyp keledi. Oblys ákimi Berdibek Saparbaev ótken jyldyń qyrkúıek aıynda menmensigen merdiger kompanııa basshylaryn qatań synǵa alyp, arnaıy jumys tobyn qurǵyzyp, quzyrly oryndar arqyly olardyń áreketin qatań baqylaýǵa alǵan edi», deıdi aýyl turǵyny Máken Ýaqtegi. Biraq odan da nátıje shyqpaı tur. Al atalǵan máseleni bıylǵy 19 aqpanda oblys ákimi B.Saparbaev turǵyndarǵa esep bergende Tóle bı turǵyny Álimqul Berdenov te kóptiń atynan kótergen bolatyn. Ol da talaı jyldan beri kópshiliktiń kógildir otynsyz kele jatqanyn, bul máseleniń ne úshin sheshilmeı otyrǵanyn aıtyp dabyl qaǵýda. Deı turǵanmen, oblys basshysy Tóle bı aýylyndaǵy gaz qubyrynyń barlyǵy «Parıev» JShS-ǵa berilip ketkenin, oǵan tıisti quqyq qorǵaý oryndary arqyly tekserý júrgizilgenin, sóıtip onyń zańsyz ekeni anyqtalǵanyn aıtqanymen, istiń ilgeri basýy kórinbeı tur. Eki ortada qarapaıym halyq ekiudaı kúı keshýde. Endi bul máseleniń qashan, qaı ýaqytta sheshiletini taǵy belgisiz.
Búginge deıin kógildir otyn máselesi kúrdeli kúıinde qalyp tur. Tóle bı aýyly turǵyndarynyń atynan sóz alǵan Máken Ýaqtegi Shý aýdanynyń sol kezdegi ákimi Baqytjan Nurkenov pen onyń orynbasary Erjan О́mirálıevtiń yqpalymen parıevtikter memlekettik tirkeýden ótpegenine qaramastan, olardy qabyldaı salǵanyn aıtýda. Keıinnen «Parıev» kompanııasy men turǵyndardyń arasyndaǵy kelispeýshilik Merki aýdandyq sotynda da qaralypty. Sot sýdıasy E.Kenbaevtyń 2018 jyly 9 aqpandaǵy ótkizgen sottyń uıǵarymynan berilgen «Soglasno pısma Departamenta za №207 ot 30.01.2018 goda ı kak bylo ýstanovleno v hode sýdebnogo razbıratelstva, TOO «Parıev» ne sostoıt v Gosýdarstvennom reestre sýbektov rynka, zanımaıýshıh domınırýıýshıe ılı monopolnoe polojenıe», degen qujaty da bar. «2018 jyldyń basynda 1200-den asa aýyl turǵynynyń qol qoıýymen qoljetimdi baǵaǵa «Erkebulan ı K» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin qabyldaımyz degende, sol kezdegi Tóle bı aýyldyq okrýginiń ákimi Erbol Daberov shetkeri kóshelerdiń bárin qazdyryp tastap, eshkimmen aqyldaspaı, 5 myń gektardan astam jeke úılerdiń jer telimin «Parıev» seriktestiginiń basshylaryna 2018 jyldyń mamyr aıynda úsh jylǵa jalǵa berip jiberdi. Esesine qos qabatty úı men saýda dúkenin turǵyzyp aldy. Osy áreketter jaıly talaı ret quzyrly oryndarǵa shaǵymdandyq», deıdi Máken Ýaqtegi. Biraq budan da eshqandaı nátıje joq bolyp otyr. Sol «Jabýly qazan jabýly kúıinde» qalǵan.
Qazirgi tańda gaz qubyrlary ótetin jer memlekettiń menshiginde. Sotta bul másele qaralyp, sheshimi de shyǵypty. Búginde atalǵan máselemen aýyl turǵyndary aınalysýda. Bul kúnde aýdan ortalyǵyndaǵy 4 200 úıdiń 40 paıyzy ǵana gazǵa qosylǵan. Biraq sodan beri bes jyldan astam ýaqyt ótse de qalǵan úılerde gaz bolmaı tur. Bul rette jergilikti turǵyndar kógildir otyn baǵasynyń ýaqyt ótken saıyn qubylyp kelip, aqyry aspandap ketýine qarsy. Máselen, basynda ár úıge gaz kirgizý quny 100 myń teńgeniń aınalasynda bolsa, keıinnen bul baǵa 510 myń teńgege bir-aq jetken. Tipti keı úılerge gaz kirgizý quny 1 mln teńgeden de asyp ketti. Al tólebılikter baǵanyń bulaı bolmaýy kerektigin, oǵan eshkimniń de shamasy kelmeıtinin aıtyp dabyl qaǵýda. Bir jaqsysy, aýyldaǵy barlyq úıdiń janynan gaz qubyry ótip jatyr. Bul qalǵan úılerge kógildir otyn kirgizýdiń múmkindigi bar degen sóz. Alaıda aýyldyqtardyń aıtýynsha, aspandaǵan baǵa buǵan jol bermeı otyr. Al «Parıev» JShS belgilep otyrǵan qyrýar qarajatqa gaz kirgizýge, ony tóleýge turǵyndardyń shamasy joq.
Bul kúnde aspandaǵan baǵa aýyldyqtardy alańdatýda. Tipti turǵyndar sol baǵanyń kesirinen úılerine gaz kirmeı qala ma dep te qaýiptenedi. О́ńirdegi ózge aýyldarǵa qoljetimdi baǵamen kógildir otyn kirgizilip jatqanyna qyzyǵyp qarap otyrǵan Tóle bı halqy jaqsylyqtan áli de úmitti. Biraq osy máseleni sheship berý úshin jergilikti jurtshylyq tıisti laýazymdy tulǵalardyń atyna hat ta joldapty. Oblys ákimi B.Saparbaevtyń esepti kezdesýinde de, Shý aýdanyna barǵan jumys saparynda da bul másele kóterilgen. Tipti turǵyndar ákimniń kezdesýde aıtqan «Jyldamdatyp barlyǵyn memlekettik menshikke qaıtarýymyz qajet. Sodan soń gaz qubyrlaryn «QazTransGazAımaq» AQ menshigine beremiz. Oǵan qansha aqsha ketetinin esepteımiz», degen sózine qýanǵandaryn aıtady. Sol kezde qýanyshy qoınyna syımaǵan el arada ýaqyt ótken saıyn máseleniń ne sebepti sozylyp ketkenin taǵy túsinbeı áýre. Endi kógildir otynnyń qyzyǵyn kóre almaı otyrǵan kópshilik oblys basshysynyń Tóle bı aýylyn gazdandyrý kezinde oryn alǵan zańsyzdyqtar týraly aıtqandarynyń bári jaı sóz kúıinde qalǵany ma dep nalıdy. Aýylǵa gaz kirgizý qunynyń áli kúnge deıin naqty bir baǵada belgilenbeı kele jatýy da jurtshylyqtyń janaıqaıyn týdyryp otyr. Biraq osy kúnge deıin sheshilmegen máseleniń endi qashan sheshimin tabatyny taǵy belgisiz.
Jambyl oblysy