Sýarmaly jer sýǵa muqtaj

Arnalardyń 90 paıyzy eskirgen, tehnıkalyq deńgeıi tómen

Naqtyraq aıtsaq, «Dostyq» magıstraldyq kanalyna mamyr aıynyń birinshi onkúndigine jospar boıynsha 425,7 mln tekshe metr sý bosatylýy qajet bolsa, bosatylǵany – 326,6 mln tekshe metr, ıaǵnı qajettilikten 23% kem. Al «Zah», «Hanym» jáne «Úlken Keles» magıstraldyq kanaldarynan qajetti 24,2 mln tekshe metr sýdyń berilgeni – 10,1 mln tekshe metr, ıaǵnı qajettilikten 58%-ǵa kem. Osyǵan oraı, eki el arasynda bekitilgen lımıtke sáıkes, aǵyn sýdy bosatýdy Úkimet deńgeıinde sheshý máselesin pysyqtaý qajet.

 Irrıgasııalyq ınfraqurylym syn kótermeıdi

Bul Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń Túrkistan oblysyndaǵy kóshpeli otyrysynda kóterilgen máselelerdiń biri ǵana. Jalpy búginde sý qorlaryn qorǵaý jáne ony tıimdi paıdalaný, sýarmaly jerlerdi paıdalaný, jeke qojalyqtardy sýmen qamtamasyz etý – aýyl sharýashylyǵyndaǵy ózekti máseleler. Bul saladaǵy negizgi ónimdilik te, kórsetkishter de osy sýarmaly jerlerge baılanysty. Sondyqtan da Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń sýarmaly jerdi 2030 jylǵa deıin 3 mln gektarǵa jetkizý týraly tapsyrmasy aýyl sharýashylyǵynda mańyzǵa ıe. Senat depýtattary, tıisti mınıstrlik ókilderi men osy salaǵa qatysty kásiporyndar basshylary sondaı-aq, aýdan ákimderi, aýdandyq máslıhat hatshylary qatysqan kóshpeli otyrysta Prezıdent tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda atqarylǵan jumystar men sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný máseleleri ortaǵa salyndy. El aýmaǵyndaǵy 22,7 mln gektar egistik jerdiń 1,5 mln gektary sýarmaly. Sýarmaly eginshilik aýmaǵy jalpy ıgerilgen jerlerdiń 8 paıyzynan aspaıdy, al odan alynǵan ónim aýyl sharýashylyǵy óniminiń 35 paıyzyn quraıdy.

Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Álı Bektaevtyń keltirgen derekterine qaraǵanda, elimizde 1 gektar sýarmaly jerge aǵyn sý normadan artyq jumsalady, sý paıdalaný koeffısıenti tómen. Respýblıka boıynsha sý paıdalaný koeffısıenti 0,67 bolsa, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda 0,55-0,6 shamasynda bolyp otyr. Eger elimiz boıynsha sý paıdalaný koeffısıenti 0,75-ke kóterilse, 200 myń gektarǵa jýyq jerdi sýlandyratyn 1 mlrd 272 mln tekshe metr sý únemdeledi eken. «Elimizdegi ırrıgasııalyq ınfraqurylymnyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. Respýblıkalyq menshiktegi 19 772 shaqyrym kanaldyń 11 881 shaqyrymynyń jaǵdaıy qanaǵattanǵysyz. Sharýashylyqaralyq jáne sharýashylyqishilik arnalardyń 90%-y eskirgen, tehnıkalyq deńgeıi tómen. Osyǵan baılanysty elimizde ırrıgasııalyq júıelerdi qalpyna keltirý jóninde aýqymdy jumys júrgizý qajet», dedi senator Á.Bektaev.

Qazirgi kezde 1,2 mln-nan astam gektar nemese 79%-y jer betimen sýarý tásilimen, 104 myń gektar jappaı sý jaıý ádisimen sýarylady, al egis alańynyń 221 myń gektary nemese 14%-ynda ǵana zamanaýı tamshylatyp, jańbyrlatyp sýarý ádisi paıdalanylady. Bul oraıda Pavlodar, Qaraǵandy, Aqmola oblystarynda ylǵal únemdeý tehnologııalaryn paıdalaný paıyzy joǵary.

Túrkistan oblysy – aǵyn sýdy únemdeý jáne ónimdilikti arttyrý jaǵynan da respýblıkada aldyńǵy qatardaǵy óńirlerdiń biri. Búginde birneshe jobany qamtıtyn «Túrkistan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2024 jylǵa deıingi keshendi jospary» aıasynda sý nysandarynyń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Sonymen qatar azyq-túlik beldeýi aıasynda quny 36 mlrd teńgeni quraıtyn 8 serpindi iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. Osyndaı mańyzdy jumystardyń qolǵa alynýyna baılanysty Komıtettiń kóshpeli otyrysyn Túrkistan oblysynda ótkizý uıǵarylǵan. Respýblıkadaǵy sýarmaly jerlerdiń 3/1 bóligi oblysqa tıesili (548,2 myń gektar) jáne 70 myń agroqurylymda 180 myńǵa jýyq adam eńbek etýde. Oblys ákimi О́mirzaq Shókeev aǵyn sý tapshylyǵyn sheshý maqsatynda iri sý nysandarynyń qurylysy júrgizilip jatqanyn atap ótti. «Sý resýrstaryn retteýmen qatar, ylǵal únemdeý, jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn endirýge basymdyq berilýde. Osy maqsatta, Túrkistan qalasy aýmaǵynda 11 myń gektarǵa jańbyrlatyp sýarý tehnologııasy endirilip, azyq-túlik beldeýi qurylady. Búginniń ózinde 1,5 myń gektarǵa atalǵan tehnologııa engizilip, jylyna 2 ónim alynýda. Tehnologııanyń tıimdiligi sý únemdeýmen qatar, ónimdilikti 3 esege arttyrdy. Jyl sońyna deıin jańbyrlatyp sýarý tehnologııasy endirilgen alqap 3,5 myń gektarǵa jetkizilmek. Budan bólek, eńbek ónimdiligin arttyrý baǵytynda oblystyń klımattyq ereksheligin paıdalana otyryp, «Bir alqaptan jylyna 2-3 ónim alý» jobasy iske asyrylýda», dedi О́.Shókeev.

 Maqta men kúrish alqabyn azaıtý josparlanýda

Qazirgi kezde sýarmaly jerlerdiń iri kólemi ońtústik óńirlerde shoǵyrlanǵan, onyń ishinde Túrkistan oblysy kólemi jaǵynan ekinshi oryn alady. Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda oblysta sýarmaly jerlerdiń alańyn 85,5 myń gektarǵa ulǵaıtý josparlanýda. Elimizdegi sýarmaly jerlerdi damytý máseleleri boıynsha baıandama jasaǵan Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Rýslan Manataev paıdalanyp jatqan sýarmaly jerlerdiń alańy jyl saıyn ulǵaıýda ekenin atap ótti. Máselen, bıyl 1517 myń gektardy paıdalaný josparlansa, bul 2020 jyldan 66 myń gektarǵa nemese 4,4% artyq. Mınıstrlik pen oblys ákimdikteri arasynda jasalǵan memorandýmdar sheńberinde sýdy kóp qajet etetin daqyldar men monodaqyldardyń úlesin azaıtý, sondaı-aq rentabeldiligi joǵary balama daqyldardyń alańdaryn ulǵaıtý arqyly aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis alańdaryn ártaraptandyrý jumystary júrgizilýde. Mysaly, bıyl maqta ósirý alańy 116 myń gektar bolǵan. Bul ótken jylǵy deńgeıden 10 myń gektarǵa az. Sondaı-aq, bıyl kúrish ósirý alańy 6,4 myń gektarǵa azaıyp, 97,6 myń gektardy quraǵan. Vıse-mınıstrdiń dereginshe, egis alańdaryn ártaraptandyrý jumystary aıasynda Túrkistan oblysynda maqta alańyn 90 myń gektarǵa, Qyzylorda oblysynda kúrish alańyn 75 myń gektarǵa azaıtý josparlanýda. Sýarý ádisterine de toqtalǵan R.Manataev aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge sý berý boıynsha kórsetiletin qyzmetterdiń qunyn sýbsıdııalaýǵa bıylǵa ákimdikterdiń jergilikti bıýdjetterinde 2 mlrd teńge kózdelgenin aıtyp ótti. Sýarý júıeleriniń qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaıyna baılanysty egistikke sýdyń tek 60%-y jetedi, osynyń nátıjesinde ózender men magıstraldy kanaldarda negizsiz joǵary sý deńgeıin ustaýǵa týra keledi.

Sońǵy jyldary ózen aǵynynyń naqty resýrstary jylyna 90-100 tekshe shaqyrymdy quraıdy. Onyń ishinde shamamen 50,8 tekshe shaqyrym – jergilikti aǵyn, qalǵany Qytaıdan, Ortalyq Azııa elderinen jáne Reseıden transshekaralyq ózender arqyly keledi. Halyq pen ekonomıka salalarynyń qajettilikteri úshin sý tartýdyń jalpy kólemi shamamen – 25 tekshe shaqyrym. Onyń 65%-y aýyl sharýashylyǵyna, 30%-y – ónerkásipke jáne 5%-y kommýnaldyq sharýashylyqqa tıesili. Tasymaldaý kezindegi shyǵyndar – 3 tekshe shaqyrym, ıaǵnı 12%. Sonymen qatar ekologııalyq júıelerdi qoldaý úshin shamamen 50 tekshe shaqyrym qajet. Kóshpeli otyrysta sý qoryn paıdalaný men ony qorǵaý máseleleri jóninde baıandama jasaǵan Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Serik Qojanııazov bıyl elimizdiń ońtústik óńirinde sý azdyǵy sıkly saqtalyp otyrǵanyn jetkizdi. «Qazgıdromet» RMK-nyń vegetasııa kezeńinde taý ózenderi boıynsha gıdrologııalyq boljamyna sáıkes Túrkistan oblysynyń taýlarynda ylǵal jınaý kezeńinde jaýyn-shashyn mólsheri ortasha kóp jyldyq mánderden 17-18%-ǵa az. Qyrǵyzstandaǵy Toqtaǵul sý qoımasynyń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 20%-ǵa (2,4 mlrd m3) tómen, al Shardara sý qoımasynyń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 320 mln tekshe metr, ıaǵnı 7% kem. Vıse-mınıstr keltirgen málimetterge qaraǵanda, bıyl 1050 shaqyrym sýarý kanalyn, 2023 jylǵa deıin 2 myń shaqyrymnan astam sýarý jelilerin qaıta jańartý josparlanýda. Budan basqa 41 apatty sý qoımasyn qalpyna keltirý kózdelgen, onyń 12-i paıdalanýǵa berilgen, bıyl taǵy 9 nysandy aıaqtaý josparlanýda. Qalǵan 20 apatty sý qoımasy boıynsha JSQ ázirlenýde, ıaǵnı bul nysandar 2025 jylǵa deıin iske asyrylady.

«Sýarmaly eginshilikti damytý maqsatynda 9 óńirde jalpy kólemi jylyna 3,6 mlrd tekshe metr bolatyn 39 jańa sý qoımasyn salý josparlanǵan. Ony iske asyrý úshin 110 mlrd teńge qajet. Sý qoımalaryn salý 70 eldi meken úshin sý tasqyny qubylystarynyń qaýpin azaıtýǵa, jańa 394 myń gektar sýarmaly jerlerdi aınalymǵa engizýge, aýyl sharýashylyǵynda 129 myńnan astam jumys ornyn qurýǵa, transshekaralyq ózenderdiń sý kólemine 30%-ǵa deıin Qyrǵyzstanǵa, 25%-ǵa deıin О́zbekstanǵa, 15%-ǵa deıin Reseı Federasııasyna táýeldilikti alyp tastaýǵa múmkindik beredi», dedi S.Qojanııazov. Sondaı-aq mınıstrlik sý resýrstaryn basqarý boıynsha ázirlenip jatqan ulttyq joba sheńberinde 2025 jylǵa deıin shamamen quny 192 mlrd teńgege 4 myń shaqyrymnan astam sýarý jelilerin qaıta jańartýdy jáne salýdy kózdep otyr.

 Sý mamany da, qarjy da tapshy

Aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileriniń aǵyn sýǵa degen tapshylyǵyn boldyrmaý baǵytynda úkimettik jáne jergilikti deńgeıde birqatar aýqymdy jumystar atqarylǵan. Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Ulan Tájibaev iri sý nysandaryn kúrdeli jóndeý, jańǵyrtý jobalaryn iske asyrý nátıjesinde óńirge 200 mln tekshe metr aǵyn sý qosymsha jetkiziletinin málim etti. Budan bólek, sý nysandaryn qalpyna keltirýge jyl saıyn oblystyq bıýdjettiń múmkindigine qaraı qarjy bólinýde. «Bıyl oblystyq bıýdjetten 3,7 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde, 361 shaqyrym sý nysanyna kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgiziledi. Onyń ishinde, oblys ákiminiń qoldaýymen Jetisaı aýdanyna basymdylyq berilip, kommýnaldyq menshiktegi barlyq 241 shaqyrymdy quraıtyn 121 qashyrtqyǵa mehanıkalyq tazalaý jumystary júrgiziledi. Sonymen qatar Sý resýrstary komıteti tarapynan, júzege asyrylyp jatqan jobalardyń ishinen, quny 5 mlrd teńge «Sháýildir ústeme kanalyn rekonstrýksııalaýdyń 2-kezeńi» jáne quny 3,5 mlrd teńgelik «Ishki kollektorlyq drenaj júıelerin rekonstrýksııalaý» jobalarynyń Otyrar aýdany úshin mańyzdylyǵy óte joǵary. Joba aıasynda sý ótkizý qabileti 11 tekshe metr/sekýnd bolatyn 30,4 shaqyrym kanal betonmen qaptalyp, 417 shaqyrym kollektor drenaj júıeleri mehanıkalyq tazalaýdan ótkiziledi. Nátıjesinde, «D.Altynbekov», «Kókmardan» kanaldary boıyndaǵy 12 myń gektar jerdiń sýmen qamtamasyz etilýi jaqsaryp, jańadan 7 myń gektar sýarmaly jer aınalymǵa qosylady», dedi U.Tájibaev. Sondaı-aq oblys ákiminiń orynbasary sheshilýi qajetti birneshe ózekti máselege toqtaldy. Mysaly, keshendi josparǵa sáıkes, «Túrkistan magıstraldyq kanalynyń» qurylysyn aǵymdaǵy jyly aıaqtaý úshin, respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 5,3 mlrd teńge qarjy bólý qajet. «Arys-Túrkistan magıstraldyq kanalyn tolyqtyrý úshin Syrdarııa ózeninen mashınalyq arna salý» jobasy qurylysynyń alǵashqy kezeńin bastaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2021 jylǵa qosymsha 7 mlrd teńge bólýdi usynamyz. Aǵyn sý shyǵynyn azaıtý jáne maýsymdyq sýarý kezeńinde qosymsha sý jetkizý maqsatynda, jańadan Bógen ózeniniń boıynan «Sarqyrama» sý qoımasyn salý josparlanýda. Joba quny – 7,4 mlrd teńge. Joba tolyq iske asqan jaǵdaıda, vegetasııalyq kezeńde «Bógen» sý qoımasyna qosymsha 50 mln tekshe metr sý tastalady. Sondyqtan, respýblıkalyq bıýdjetten 2022-2023 jyldarǵa qurylys jumystaryna 7,2 mlrd teńge qarjy qajet. Shardara aýdanyndaǵy «Jaýshyqum alqabynda sý tartqysh pen sorǵy stansasyn rekonstrýksııalaý» jobasynyń qurylysyn bastaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2021 jylǵa 5 mlrd teńge qarjy bólý qajet», dedi U.Tájibaev.

Sý mamandarynyń tapshylyǵy da ózekti máselelerdiń biri retinde kóterildi. Mysaly, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasyna qarasty «Bógen arnasy» memlekettik mekemesindegi, ınjener-gıdrotehnık, ınjener-gıdrometrler, tehnıkter, sý retteýshiler, sý baqylaýshylardyń eńbekaqysy 65-70 myń teńge aralyǵynda. Bul jalaqy kólemi bilikti, kásibı mamandardyń turaqtamaı, basqa salaǵa ketýine sebep bolyp otyr. Osyǵan oraı, sý mamandaryna erekshe eńbek jaǵdaıy jáne aýyldyq jerde jumys istegeni úshin qosymsha ústemeaqylar qarastyrý qajet.

 Aǵyn sý máselesinde ózge memleketterge táýeldi

Túrkistan oblysyndaǵy sýarmaly jer kóleminiń 20%-y Saryaǵash, Jetisaı aýdandarynyń úlesinde. Osyǵan baılanysty óńirdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýde atalǵan aýdandardyń orny erekshe, ıaǵnı aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń 5/1 bóligi tek osy aýdandarǵa tıesili. Bul oraıda Saryaǵash aýdanynyń ákimi Muhıt Otarshıev aýdan aýmaǵynda jalpy 28 myń gektardan astam sýarmaly egistik jerdi aǵyn sýmen qamtamasyz etetin 284 dana sý sharýashylyǵy nysany baryn, onyń jalpy uzyndyǵy 1531 shaqyrym ekenin aıtty. Bıyl bıýdjetten 767 mln teńge bólinip, jalpy uzyndyǵy 62 shaqyrym 11 sý nysanyna aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý josparlanýda. Jóndeý jumystarynan keıin 230 gektar egistik jer qaıta aınalymǵa qosylyp, 2336 gektarǵa aǵyn sý jetkizý múmkindigi jaqsarady. Sondaı-aq M.Otarshıev oblys ákiminiń tapsyrmasyna sáıkes aýdan boıynsha bıyl bir alqaptan jylyna 2-3 ónim alý jobasyna qatysýǵa 499 agroqurylym nıet bildirip, ıelikterindegi 1011 gektar alqapqa birinshi ónimniń egisi egilgenin atap ótti. Aǵyn sýdy únemdeý maqsatynda aýdan kóleminde jalpy 2260 gektar egistik jerge tamshylatyp sýarý ádisimen egis egilýde.

Saryaǵash aýdanyna aǵyn sýdyń 95%-y О́zbekstan Respýblıkasynyń Shyrshyq ózeninen bastaý alatyn «Zah», «Hanym» jáne «Úlken Keles» magıstraldy kanaldary arqyly keledi. Bul oraıda, aýdan ákimi sharýalardy aǵyn sýmen úzdiksiz, ári turaqty qamtamasyz etý boıynsha birqatar qıynshylyq týǵanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, О́zbekstan tarapynan josparlanǵan sý kólemi tolyq berilmeýde. Mysaly, Saryaǵash aýdanyna sáýir aıyna 21,8 mln tekshe metr aǵyn sý bosatylýy josparlanǵan bolsa (jyldyq jospar 396 mln t/m), naqty bosatylǵany – 13 mln tekshe metr. Mamyr aıynyń ekinshi onkúndigine jospar boıynsha Qazyǵurt, Saryaǵash, Keles aýdandaryna sekýndyna 48,5 tekshe metr sý bosatylýy qajet bolsa, sekýndyna 30,5 tekshe metr sý berilip otyr. Iаǵnı jospardyń 62%-yn quraıdy.

Sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný máselesinde sheshilýi tıis ózekti máseleler Jetisaı aýdanynda da az emes. Aýdandaǵy 80 myń gektar sýarmaly egistik jerde 10 myńǵa jýyq agroqurylym jumys isteýde. Aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etetin 40 myńǵa jýyq turǵynnyń kúnkórisi aýylsharýashylyq daqyldarynan alynǵan ónim kólemine baılanysty. Jetisaı aýdanynyń ákimi Murat Qadyrbek egistik alqaptaryna aǵyn sý jetkizetin memleketaralyq «Dostyq» magıstraldyq kanalyna Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne О́zbekstan Respýblıkalary arqyly keletinin, kanaldyń jalpy uzyndyǵy 113 shaqyrym, Qazaqstandaǵy bóligi 49 shaqyrym, Jetisaı aýdany kanaldyń aıaǵynda ornalasqanyn aıtyp ótti. Jyl saıyn jazǵy vegetasııalyq sýarý kezinde túrli sebeptermen aýdanǵa qajetti sý kólemi kelmeı qalý jaǵdaılary oryn alady. Jaǵdaıdy qalpyna keltiremiz dep júrgende sýarýdyń ońtaıly merzimi ótip, ónimge áser etýde. Bul másele Úkimetaralyq kelisim arqyly aýdanǵa qajetti aǵyn sýdy paıdalaný kestesine sáıkes jetkizýdi qamtamasyz etý arqyly sheshilýi tıis. «Dostyq» magıstraldyq kanaly arqyly keletin aǵyn sý jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda Shardara sý qoımasynan mashınalyq ádispen sý kóterý arqyly qosymsha aǵyn sý alý kózdelgen. Jalpy bul joba 2011 jyly iske qosylǵan. Bastapqyda sýsorǵylar arqyly 60 tekshe metr/sekýnd aǵyn sý alý josparlanǵan. Alaıda qazirgi tańda jaǵdaı olaı emes. Sý jetkizetin kanaldyń jaqtaýlary qulap, ultany tolyp qalýy saldarynan onyń sý ótkizý qabileti jyl saıyn tómendeýde. Byltyr vegetasııalyq kezeńde barlyǵy 12 sýsorǵynyń 5-ýin ǵana qosýǵa múkindik bolyp, nebári 20-23 tekshe metr/sekýndyna aǵyn sý berildi, egistik alqaptardy aǵyn sýmen qamtamasyz etýde qıyndyqtar týyndady. Búginde atalǵan stansanyń sýsorǵylaryn aǵymdaǵy jóndeýden ótkizý jumystary, kanaldyń sý ótkizý qabiletin arttyrý sharalary aıaqtalǵan joq», dedi aýdan ákimi M.Qadyrbek.

Aǵyn sý júıeleriniń basym bóliginde, ásirese, ishki júıelerde uzaq jyldan beri jóndeý, tazalaý júrgizilmegen. Mysaly, 2012 jyly Eralıev, Abaı, Qyzylqum jáne Dildábekov aýyldyq okrýgterindegi 3100 sharýa qojalyǵynyń 13 myńnan astam gektar jerin aǵyn sýmen qamtamasyz etetin K-30 kanalyn qaıta qalpyna keltirý jumystary bastalǵan. Jalpy joba boıynsha kanaldyń ishki júıelerimen qosa alǵanda 200 shaqyrymyn jóndeý josparlanǵan. Jobanyń tapsyrys berýshisi – Sý resýrstary komıteti, merdiger – «Kerneu Limited» JShS. Qurylysqa qaralǵan 6,076 mlrd teńgeniń 3,6 mlrd teńgesi ıgerilip ketken. Alaıda 10 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de búginge deıin qurylys aıaqtalmaǵan. Atqarylǵan qurylys jumystarynyń sapasynda kóptegen kemshilik oryn alýda, kanaldyń jóndeýden ótken bólikteri qaıta jaramsyz kúıge túsýde, ishki sý júıeleriniń sý ótkizý qabileti nasharlaýda. Sol sııaqty aýdandaǵy K-26 kanalyn qaıta qalpyna keltirý jumystary tolyq aıaqtalǵan joq. Kanaldyń 700 metrge jýyq bóligi betondalmaǵan, ishki sý júıelerine aǵyn sý jiberetin 26 sý ótkizgish gıdroqurylǵynyń qurylysy júrgizilmegen. Bul jobanyń da tapsyrys berýshisi – Sý resýrstary komıteti, merdiger – «Madest» JShS. Bul jaǵdaılar óz kezeginde sharýalardyń narazylyqtaryn týdyrýda.

Aýdandaǵy ózekti máselelerdiń taǵy biri – egistik jerlerdiń tuzdanýy. «Ońtústik Qazaqstan gıdrogeologııalyq-melıoratıvtik ekspedısııasy» RMM málimetine sáıkes 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha Jetisaı aýdany aýmaǵynda 49424 gektar sýarmaly jer nemese barlyq jerlerdiń 60%-ǵa jýyǵy túrli dárejede tuzdanǵan. Bul jaǵdaı da alynatyn ónim kólemine teris áser etedi. Egistik jerlerdiń melıoratıvtik jaǵdaıyn jaqsartýdyń tıimdi joly – tik drenajdy uńǵymalardy iske qosý. «Aýdandaǵy barlyq egistik alqapty qamtý úshin 383 tik drenajdy uńǵyma jumys isteý kerek. Qazirgi tańda Jetisaı aýdany aýmaǵynda 34 myńǵa jýyq gektar jerdi qamtıtyn 171 tik drenajdy uńǵyma jumysqa jaramdy. Qyzylqum, Sh.Dildábekov, Maqtaly, J.Eralıev, Abaı, Yntymaq aýyldyq okrýgterinde birde-bir tik drenajdy uńǵyma jumys istemeıdi», deı kele M.Qadyrbek senatorlar men mınıstrlikter ókilderinen aýdandaǵy máselelerdiń oń sheshilýine yqpal etýlerin surady.

Kóshpeli otyrys barysynda kóterilgen ózekti máseleler men usynystar, onyń ishinde eki el arasynda bekitilgen lımıtke sáıkes, aǵyn sýdy bosatýdy Úkimet deńgeıinde sheshý máselesin pysyqtaý qajettigi aıtyldy. Senator Aqylbek Kúrishbaev sý mamandary joqtyǵyn, keı jerde jaýapty qyzmetti zootehnık atqaryp júrgenin aıtty. Senator, komıtet tóraǵasy Á.Bektaev kóshpeli otyrysty qorytyndylaı kele, sýarý júıeleriniń tehnıkalyq deńgeıiniń tómendeýine baılanysty olardy kúrdeli jóndeý jáne rekonstrýksııalaýǵa, ásirese, sharýashylyqishilik kanaldar jáne kollektorlyq-drenajdyq júıelerdi jyl saıyn tazartýǵa qarajat qarastyrýdy qamtamasyz etý qajettigin atap ótti. Komıtettiń kóshpeli otyrysynda kóterilgen barlyq másele muqııat zerdelenip, tıisti depýtattyq saýaldardy joldaýǵa jáne zań shyǵarý qyzmetinde paıdalanylatynyn málimdedi.

Sondaı-aq senatorlar óńirge sapary barysynda Túrkistan magıstraldyq kanalyn jóndeý jumystarynyń barysymen, «Keńsaı-Qosqorǵan 2» sý qoımasynyń qurylysymen tanysty, sý únemdeý tehnologııalary paıdalanylatyn «Túrkistan-Agro» JShS-niń egis alqabynda boldy.

Túrkistan oblysy