Arnaıy taldaý kórsetkendeı, qazirgi ǵarysh salasynyń negizgi qozǵaýshy tetigi retinde 5 baǵyt qarastyrylyp keledi. Naqty aıtqanda, salalyq ónerkásiptegi shyǵyndardy azaıtatyn tehnologııalyq ónimderdi damytý qajet.
Spýtnıktik navıgasııanyń mańyzy zor
Sondaı-aq jeke ınvestısııalar kólemin ulǵaıtý, iri kólemdegi derekterge táýeldi jahandyq ekonomıkadaǵy sıfrly tehnologııalar úlesin arttyrý, ǵarysh ındýstrııasyn ekonomıkanyń damý kózi retinde jolǵa qoıý, atalǵan saladaǵy oıynshylardyń áskerı jáne strategııalyq áleýetin arttyrý kerek.
Otandyq sarapshylardyń aıtýynsha, Qazaqstanǵa bul jahandyq jarysqa qosylý úshin aldymen aqparattyq resýrstardy qalyptastyryp, saladaǵy servıstik qyzmetti halyqaralyq deńgeıge jetkizý arqyly zamanaýı ǵarysh qyzmet kórsetý ındýstrııasynda oryn alýǵa kúsh salý qajet.
«Jer planetasyna áser etetin syrtqy faktorlar týraly málimet jerústi, ǵaryshtyq jáne astronomııalyq observatorııalar men stansalar arqyly alynady. Alaıda jerústi júıeleriniń múmkindikteri shekteýli. Bul rette, Jer men Kúnniń orbıtasyndaǵy ǵarysh observatorııalarynyń artyqshylyǵy kóp.
Bizdiń astrofızıkter qazir osy jańa baǵytta jumys istep keledi. Ishki áser etý faktorlaryna toqtalsaq, zamanaýı ǵarysh júıeleri Jerge baǵdarlanǵan jahandyq biriktirilgen óristi qalyptastyrýǵa múmkindik berip otyr.
Onyń jarqyn dáleli retinde Reseı Federasııasynyń «Glonass», AQSh-tyń GPS sııaqty ǵalamdyq navıgasııalyq spýtnıktik júıelerin aıtýǵa bolady. Sondaı-aq Eýropanyń ǵarysh agenttigi «Galıleo» júıesin jáne QHR «Beıdoý» navıgasııalyq júıesin iske qosqany málim. Ekinshi baǵyt – ártúrli sanat pen maqsatqa arnalǵan Jerdi qashyqtan zondtaý ǵarysh júıelerin damytý. Ǵaryshtyq spýtnıktik baılanys júıeleriniń mańyzdylyǵy da ýaqyt ótken saıyn artyp kele jatyr. Bul salada aqparattyq qyzmetterdiń kez kelgen túrin jedel usynýdyń ámbebap múmkindikteri bar. Mysaly, Jerdi qashyqtan zondtaý júıeleri jáne spýtnıktik navıgasııa bul geokeńistiktegi derekter ınfraqurylymyn qurý men ony arttyrýdyń taptyrmas quraly», dedi «Ulttyq ǵaryshtyq zertteýler men tehnologııalar ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Marat Nurǵojın.
Marsqa qamdanýdyń tóte joly
Osydan 15-20 jyl buryn ǵaryshqa saıahattap, basqa planetalarǵa ekspedısııa jasaý múmkin emesteı kórinetin. Qazir bul salaǵa jekelegen kompanııalar qarqyndy túrde tartylyp jatqandyqtan, ony da kóretin kún alys emes deıdi mamandar. Dese de atalǵan baǵytta áli de sheshilmegen másele kóp.
«Ǵarysh ekspedısııalaryn otyn, sý jáne tamaqpen qamtamasyz etý ózekti máseleniń birine aınaldy. Amerıkalyq ǵalymdardyń pikirine súıensek, ony sheshýge sıntetıkalyq bıologııa kómektesýi tıis. Ǵarysh agenttikteri men jekelegen kompanııalar mundaı jobalardy júzege asyrýdy oılastyryp, qolǵa alyp jatyr. Aıtalyq, Mars planetasy azotqa, kómirqyshqyl gazyna baı. Arnaıy qurylǵynyń kómegimen kómirqyshqyl gazynan 6 kıloǵa deıin metan óndirip, ony otyn retinde paıdalanýǵa bolady. Tıisti esepteýlerge sáıkes, qyzyl ǵalamsharǵa jetý úshin ekıpaj 10 tonnaǵa deıin azyq-túlik alý kerek. Eger de fotosıntezdi, bakterııalardy qoldansa bul mólsherdi edáýir azaıtýǵa bolady. Osy arqyly adamdardy ósimdik taǵamymen ishinara qamtamasyz etý jolǵa qoıylady. Álbette, bul usynylǵan ǵylymı tujyrymdamany iske asyrý úshin kóptegen máseleni sheshý qajet. Bıologııalyq óndiriste alǵashqy qadamdar jasalǵanymen, Mars ekspedısııasy áli tek josparda tur. Túptep kelgende, bıotehnologııa basqa planetalarǵa saparlaýdy qamtyp qana qoımaı, onda turaqtaıtyn stansalardyń uzaq jumys isteýge septigin tıgizedi», dedi Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵynyń bas dırektory Erlan Ramanqulov.
KazSat-tyń bereri mol
Ǵarysh salasyndaǵy taǵy bir mańyzdy baǵyttardyń biri – baılanys júıelerin damytý. Respýblıkalyq ǵarysh baılanys ortalyǵynyń strategııalyq jobalar departamentiniń dırektory Ádilqaıyr Qadyr aıtqandaı, sıfrly tehnologııalardyń qarqyndy damýymen birge sapaly baılanys qyzmetterine de tutynýshylar tarapynan suranys artyp, oǵan qoıylatyn talaptar kúsheıtilip keledi.
«Elimizdiń turǵyndarynyń suranysyn arttyrý úshin 2004 jyly Respýblıkalyq ǵarysh baılanys ortalyǵy qurylǵan edi.Onyń maqsaty otandyq ǵarysh baılanys júıelerin damytý sanalady. 2004 jyldan bastap bizdiń kompanııa KazSat serııaly telekommýnıkasııalyq ǵarysh apparattary bazasynda spýtnıktik baılanystyń ulttyq júıesin damytý boıynsha mindetterdi tabysty iske asyryp keledi. Búginde KazSat ulttyq ǵarysh baılanys júıesin tıimdi paıdalaný tetigi jolǵa qoıylǵan. Ol KazSat-2 jáne KazSat-3 spýtnıktik baılanys jáne habar taratý júıesinen turady. Sondaı-aq «Aqkól» jáne «Kókterek» ǵarysh baılanys ortalyqtary jumys istep turǵanyn aıta ketken oryndy. Bul ǵarysh apparattarynyń resýrstary elimizge tıimdi jáne senimdi spýtnıktik baılanys arnalaryn iske qosýǵa múmkindik berdi. Onyń ónimderi otandyq tutynýshyǵa túrli telekommýnıkasııalyq qyzmetti usyný úshin qoldanylady. Atap aıtqanda, ınternet jelisine, uıaly baılanys pen teleradıo habarlardy taratýda onyń paıdasy zor. KazSat spýtnıkteri bazasynda Qazaqstannyń 16 telekommýnıkasııalyq operatoryna, ulttyq kompanııalarǵa, áskerı qurylymdarǵa, memlekettik organdar men jekemenshik uıymdarǵa qyzmet kórsetilip keledi. KazSat ǵarysh segmentine elimizdiń barlyq aýmaǵyndaǵy 15 myńnan astam spýtnıktik baılanys stansasy qol jetkizip otyr. Buǵan qosa atalǵan ǵarysh júıesiniń Jerdegi ınfraqurylymyn damytýǵa da kóńil bólinýde. Máselen, «Kókterek» ǵarysh baılanys ortalyǵy bazasynda teleport uıymdastyrylyp, osy arqyly jańa telekommýnıkasııalyq servısterdi engizýge múmkindik týdy. Respýblıka kóleminde KazSat-3 ǵarysh apparatynyń resýrstaryn paıdalaný arqyly keń jolaqty ınternetke jol ashyldy. Televızııalyq habar taratýdyń joǵary sheshimdegi spýtnıktik jelisi iske qosyldy», dedi Á.Qadyr.
Áıtse de otandyq kompanııalar jahandaný men tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıynda ǵarysh salasynyń da bir orynda turmaıtynyn jaqsy túsinip otyr. Sol sebepti bul ındýstrııadaǵy sońǵy úrdisterden qalys qalmaýǵa qamdanyp, ǵylymı izdenisterin tabysty júzege asyrýdyń túrli amaldaryn oılastyryp keledi