Vaksına «maıdanyndaǵy» jańa qarý

The Guardian basylymynyń habarlaýynsha, Londonda jumys isteıtin Fazze dep atalatyn pıar agenttik blogerler men ınflıýenserlerge Germanııa men Fransııada ekpe alǵandardyń jaǵdaıy nasharlap, júzdegen adamnyń qaıtys bolǵany týraly habar taratýdy usynǵan.

Kompanııa blogerlerdi arnaıy tańda­ǵan. Olardyń kóbi ǵylym, densaýlyq saq­taý salasyna mamandanǵandar eken. Bir qy­zy­ǵy, olarǵa habarlasqan agent­ter­diń aǵyl­shynshasy onsha jaqsy bolma­ǵan. Qu­rylym AstraZeneca vaksınasyn alǵan­dar­ǵa qaraǵanda Pfizer ekpesin ektir­gen­der arasynda ólimniń kóp ekeni týraly aıtqany úshin qomaqty qarjy berýge ýáde bergen.

Vaksına qaýpi týraly jazylǵan Le Monde basylymy men Reddit pen Ethical Hacker agenttikterine silteme berýdi de talaptar qataryna qosypty. Agenttik bergen siltemelerde bul basylymdar vaksınanyń zarary týraly maqala jarııalapty-mys.

The Guardian zertteýinde fransýz basylymy Eýropa dári-dármek agenttigi daıyndaǵan statıstıka týraly maqala jazypty deıdi. Maqalada qoldanylǵan derekti reseılik hakerler urlap satqan dep kórsetken. Degenmen, bul maqalada ólim deńgeıi týraly naqty aqparat joq. Al joǵaryda aıtylǵan eki aqparat agenttigi vaksına týraly maqalalardy óshirip úlgergen.

Fransııadaǵy belgili blogerlerdiń biri Leo Grasse áleýmettik jelilerdegi paraqshalarynda Fazze agenttiginen kelgen habarlamalardyń kóshirmesin jarııalaıdy. Kompanııa ókili blogerge qomaqty qarjy baryn, tólem boıynsha esh qıyndyq týmaıtynyn aıtyp, sendirgen. Biraq buǵan deıin naqty kandaı kompanııalarmen, blogerlermen jumys istegenin aıtýdan jaltarypty.

Germanııalyq bloger Mırko Drochman da dál osy kompanııa jibergen usynysty halyq nazaryna usyndy.

The Guardian bul agenttik týraly aq­parat izdeıdi. Kompanııa men jeke tul­ǵalardyń jumys ótili men táji­rı­besinen habar beretin LinkedIn áleýmet­tik jelisinde Fazze agenttiginiń basshylary Máskeýden ekeni jazylǵan. Buǵan deıin de Reseıde negizi qalanǵan pıar kompanııada qyzmet etipti.

Bir qyzyǵy, blogerler shart bo­ıyn­sha, vektorly vaksınanyń tıimdiligin atap kórsetýi kerek. Al bárimiz biletindeı «Spýtnık V» de AstraZeneca sekildi vektorly vaksına. Olar bergen aqparatta «Spýtnık V», AstraZeneca sııaqty vektor­ly vaksınalar koronavırýske qarsy kú­reste zııansyz ári tıimdi» dep jazylǵan.

Tekseris barysynda pıar agenttiktiń ǵımaraty Londonda Percy kóshesinde ornalasqany anyqtaldy. Degenmen, jýrnalıster is júzinde olardyń onda jumys istemeıtinin aıtady. Oǵan qosa, mamyrdyń sońynda olar óz saıttaryn jaýyp, áleýmettik jelidegi paraqshalaryn kópshilikke kórinbeıtin etipti.

Jalpy, ǵalamtorda vaksınanyń teris áseri týraly jalǵan aqparat tolyp júr. Ekpe alǵandar arasyndaǵy ólim týraly naqty sandar kórsetilmegenimen, qaýiptiń artqany, densaýlyqqa zaqym kelgeni týraly jazǵandar az emes.

28 sáýirde Eýropa syrtqy saıasat qyzmeti de vaksınaǵa qatysty aqparat jarııalady. Muny Reseı óz paıdasyna qoldanyp úlgerdi. Maqaladaǵy vaksı­na týraly derekterdi alyp, Batysta daıyn­dalǵan vaksına reseılik ónimge qara­ǵanda tıimsiz degen oı salýǵa tyrysty.

Halyq arasynda «pfaızer» atanyp ketken BioNTech/Pfizer vaksınasyna kúmánmen qaraýǵa kompanııanyń negizin qalaǵandar – gastarbaıterlerdiń urpaǵy degen de sebep bar. Rasymen, BioNTech kompanııasynyń negizin 2008 jyly professor Ýýr Shahın men áıeli О́zlem Túredji qalaǵan. Shahınniń ákesi Germanııaǵa Ford zaýytynda jumys isteý úshin kóship kelgen. Al Túredjiler otbasy – Germanııaǵa jumys izdep kelgen dárigerler. Qurylym áýel basta onko­logııalyq jáne basqa da qaýipti aýrýlarǵa em izdeýmen aınalysqan. Qazir Maınse qalasynda jumys isteıtin Ýýr Shahın Qytaıda vırýs paıda bolǵanyn estı sala vaksına jasaýǵa kirisip ketkenin basylymdarǵa birneshe ret aıtqan.

2020 jyly 17 naýryzda amerıkalyq Pfizer korporasııasymen strategııalyq alıans qurýǵa ýaǵdalasyp, indetke qarsy vaksına ázirleýde birlesetinin málimdedi. Farmasevtıka salasynda álemdegi úshtik­ke kiretin Pfizer kompanııasynyń negizin qalaǵandar da bir kezde AQSh-qa kóship kelgen germanııalyq ǵalymdar.

Bul qurylym daıyndap shyǵarǵan vaksınanyń tıimdiligi týraly zertteýler kóp. Germanııa úkimeti de maquldap, tipti eńbegi úshin marapattap úlgerdi. Bıyl GFR prezıdenti Valter Shtaınmaıerdiń qolynan Ýýr Shahın men О́zlem Túredji «Krest» ordenimen marapattaldy.

Blogerler agenttik usynysyn qabyl­damaǵan. О́ıtkeni olar ózderin deldal dep tanystyryp, al negizgi tapsyrys berý­shini ashyq aıtýǵa bolmaıdy degen. Eýropa Odaǵynda blogerler jarnama jasaǵanda aqysy alynǵanyn jáne onyń naqty jarnama ekenin aıtýǵa mindetti.

Berlınniń «Ǵylym jáne saıasat» qorynyń qyzmetkeri Iаnıs Klýge bul iste Reseıdiń úlesi bar degen kúdikpen keli­sedi. О́ıtkeni «Spýtnık V» Twitter-degi paraqshasynda batystyq áriptesterine qatysty teris kózqaras týdyrýǵa tyrysty. Batysta vaksına ektirgenderdiń qatty aýyryp, tipti ólim sany artqanyn birneshe ret jazdy.

Ázirge londondyq kompanııanyń usy­ny­syn qansha bloger qabyldaǵany beımálim.

Blogerlerdiń qazirgi kezde úlken kúsh­ke aınalǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmaı­dy. Sarapshylar keıde jarnama rolık­terin túsirip, arnaıy kontent daıyn­daǵannan góri blogerlerge qolqa salǵan tıim­direk ekenin áýelden aıtyp júr. Al Qazaq­standa óndirilgen vaksınany blo­ger­ler arqyly jarnamalatyp, dáripteý qarastyrylmaǵan. Bizde ár azamat eldegi QazVac, «Spýtnık V», HayatVax vaksınalarynyń qaısysyn ektirerin ózi biledi.

Vaksına saldyrýdy el arasynda dáripteý maqsatynda Indonezııa úkimeti blogerlerdi vaksına alýshylardyń alǵashqy legine qosty. Bıliktegiler ınflıýenserlerge ekpe salý halyqtyń vaksınaǵa qatysty kózqarasyn ózgertedi dep senedi. Eń alǵashqy bolyp ekpeni 50 mln oqyrmany bar Raffı Ahmad esimdi bloger saldyrdy. Endigi kezekte ánshiler men mýzykanttarǵa ekpe salynbaqshy.

«Zamanyń túlki bolsa, tazy bop shal» demekshi, úkimet búgingi tendensııalardy saıasatta da qoldanýda. Mundaı jańa tásilder keıde sátti nátıje berip te jatady. Degenmen, biz sóz etken londondyq kompanııanyń áreketi úlken synǵa alyndy. Onyń vaksına týraly teris kózqaras týdyramyn degen oıy iske aspady. О́ıtkeni búginde úkimet te, jeke blogerler de vaksınanyń tıimdiligin, onyń korona­vırýske qarsy kúreste birden-bir áserli qural ekenin jazyp jatyr.