Balmuzdaq óndirisi endi oblys aýmaǵynda qanat jaıady

Búginde ıdeıanyń júzege asýyna 33,4 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan. О́ndiristiń birinshi kezegi mamyr aıynyń aıaǵynda iske qosylǵan. Qazir jańa zaýytta jasalǵan balmuzdaq ónimi ishki naryqqa shyǵyp ta úlgergen eken. Bal­muzdaqqa arnalǵan vaflıdi de kom­panııanyń ózi óndiredi. Aldaǵy eki jyl kóleminde 200 mln teńge ınves­­tısııa salynyp, zaýyt aýmaǵy abat­tandyrylmaqshy. Iаǵnı aınalaǵa aǵash egilip, jaryqtandyrylady, shaǵyn sáýlettik formalar qoıylady eken. Munyń bári bolashaqta balalarǵa jáne basqa da nıet bildirýshilerge arnap za­ýyt­ta qyzyqty ekskýrsııa uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq jańa ón­diristik keshenniń birinshi kezeginiń jo­balyq qýaty jylyna 21 500 tonna ónim shyǵarýǵa jetedi. Al 2024 jylǵa qaraı kásiporyn táýligine 350 tonna ónim shyǵaratyn qýatqa ıe bolmaq.

– Jobanyń jalpy quny – 33,4 mlrd teńge. Zaýytta balmuzdaq, sút ónimderi, muzdatylǵan jartylaı daıyn ónimder, qamyr, kespeniń ár túri shyǵarylyp, kondıterlik óndiris uıymdastyrylady. Zaýytta Danııanyń, Germanııanyń ozyq úlgidegi qural-jabdyqtary ornatylǵan. Kásiporyn balmuzdaqtyń bolashaqta naryqqa áli shyqpaǵan, tańsyq túrlerin shyǵarýǵa múddeli, – deıdi kompanııa basshysy Andreı Shın.

Búginge deıin Almaty qalasynyń Túrksib aýdanynda ornalasqan jalǵyz balmuzdaq zaýytymen-aq «Shın-Laın» JShS otandyq naryqtaǵy «balmuzdaq monopolısine» aınalǵan eken. Qazir otandyq naryqtaǵy muzdy qaımaqtyń 91 paıyzy osy kompanııanyń ýysynda. 2002 jyly bastalǵan óndiris qazir táýligine 140 tonna balmuzdaq shyǵarýǵa qol jetkizgen. Munan bólek, zaýyt táýligine 60 tonna sút, 3 tonna tez daıyndalatyn kespe, 20 tonna muzdatylǵan jartylaı daıyn ónim túrin de naryqqa jiberip otyr.

Tipti, Almatyda jasalǵan balmuzdaq túrleri alys-jaqyn shetelde de tanymal kórinedi. 2020 jyldyń qorytyndysy bo­­ıyn­sha «Shın-Laın» balmuzdaǵy Belarýsqa syrttan jetkiziletin bal­muzdaqtardyń jalpy kóleminiń teń jarymnan astamyn quraǵan. Sol sııaqty Qyrǵyz naryǵyndaǵy balmuzdaqtardyń 50 paıyz úlesi de osy «Shın-Laınǵa» tıesili. Qazir Ázerbaıjan, Reseı, Moń­ǵolııa, Qytaı elderinde bul balmuzdaq tanymal. Bıyl bul qatarǵa Ýkraınaǵa qosylyp jatyr eken.

– Bizdiń úlken kásibı komandamyz bar. Kásiporynǵa Reseı, Baltıka, Shy­ǵys Eýropa elderiniń ındýstrııasynda kóshbasshy sanalatyn kompanııalarda tájirıbeden ótken myqty mamandardy tartamyz. Qyzmetkerlerimizdiń kásibı biliktiligin arttyrýǵa kóp kúsh salamyz. Balmuzdaq óndirisine maýsymdyq faktor áser etetindikten, zaýytta sút, tez daıyndalatyn kespe, jartylaı daıyn ónimder de shyǵarý jolǵa qoıylǵan. 2025 jylǵa qaraı «Shın-Laın» kompanııalar tobynda 2500 adam jumys isteıdi degen josparymyz bar, ol úshin óndiris kólemin ulǵaıta beremiz, – deıdi taǵy kompanııa basshysy.

Aıtpaqshy, «Shın-Laın» óndiriske qa­jetti sútti de ózderi daıyndaýdy bas­tapty. Qazir taýarly sút fermasyn salý josparda tur eken. Boljam boıyn­sha fermaǵa birinshi kezekte 600 bas saýyn sıyr, keıin taǵy 1200 bas satyp alynbaq. Iаǵnı taıaý ýaqytta kompanııa klasterli júıege kóship, kásiporyndy qosymsha óz shıkizattarymen de qam­tamasyz etpek. Árıne, mal ustaǵasyn qajetti jem-shóp qoryn daıyndaý da qajet. Demek, egin sharýashylyǵyn damytý da kezekte turǵany anyq. Taǵy ıgeretin jer kerek, adam kúshine de suranys artady degendeı...

Bul sharýanyń birazy jyl basynda Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov pen kompanııa ókilderiniń kezdesýinde talqylanyp, sheshimin taýy­p ta qoıǵan eken. Ákimdik óz tarapynan «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde kásipkerlerge zaýyt salý úshin syrtqy ınjenerlik jeliler tartýǵa qoldaý kórsetip otyr.

– Memleket qoldaýynyń jáne qa­byldanǵan sharalardyń arqasynda bizdiń óńirde qolaıly ınvestısııalyq klımat qalyptasqan, jumys isteýge nıetti kásipkerlerge qajetti kómek kór­setiledi. Sol sııaqty oblys óndiris ıelerine «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda logıstıkalyq ortalyq pen qoıma salýǵa da qoldaý jasaıdy. Mysaly, «Shın-Laın» kompanııasynyń kásiporyndarda eń ozyq tehnologııalar, túrli ınnovasııalar qoldanylady eken. Onyń bazasynda jańa zama­naýı kásiporyndardy qalaı qurýǵa bol­a­tynyn dáriptep, jańa zaýyt iske qosylǵannan keıin úlgi etip basqa da kásipkerlerge nege kórsetpeske? Oblys kom­panııaǵa zaýyt aýmaǵyn kógal­dan­dyrý, abattandyrýǵa qatysty óz ta­la­byn qoıady. Qajet bolsa kómek be­rýge daıynbyz. Eń bastysy, oblys aýma­ǵynda shıkizat óndirýden bastap daıy­n ónim shyǵarǵanǵa deıingi ón­di­ristiń úzdiksiz sıkli qalyptasatyn bolady, – deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.

Bıznes demekshi, bıyl Almaty oblysynda shaǵyn jáne orta bıznes salasynda óndirilgen ónim men kórsetilgen qyzmet kólemi 11 paıyzǵa ósip, qarjylaı tabys 1,8 trln teńgege jetken. Bul shaǵyn jáne orta bıznestiń oblystyń jalpy ishki ónimindegi úlesiniń 34 paıyz­dy quraǵanyn bildiredi. Al aımaqta bul saladaǵy jumys istep turǵan nysandar sany 125 myń birlikke deıin artyp, nápaqasyn taýyp júrgen adamdardyń sany 275 myńnan asqan.

Sondaı-aq oblys áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý baǵyty boıynsha kóshbas­shy­lar qatarynan kórinip otyr. Buǵan osy jyldyń alǵashqy toqsanyndaǵy kórsetkishter dálel. Iаǵnı aımaq damýyna yqpaly zor 7 negizgi kórsetkishtiń altaýy boıynsha turaqty ósim baıqaldy. Atap aıtqanda, ónerkásip óndirisiniń kólemi óńdeý ónerkásibiniń esebinen 14,8 paıyzǵa ulǵaıyp, jalpy quny 318,2 mlrd teńgege jetken. Al aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy ósim 1,6 paıyzdy qurap, qar­jylaı tabys 102,2 mlrd teńgege jetken.

Taǵy bir sheshýshi baǵyt, óńirge ınvestısııa tartý da qalypty jaǵdaıda eken. Máselen, jyl basynan beri 85,7 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, bu­rynǵy kórsetkishpen salystyrǵan 8,6 paıyzǵa ósip otyr. Joǵaryda sóz etken otandyq balmuzdaq óndirisiniń alpaýyty «Shın-Laın» kompanııalar tobynyń oblys aýmaǵynda qanat jaıýy – osy sózge dálel.