Amazon qandaı múmkindik syılaıdy?

«Bizdiń kásipkerler úshin Amazon-ǵa kirýdiń basty máse­lesi ruqsat etilgen elderdiń «bóligi» ataný qajettiligi boldy: ıaǵnı sol ruqsat etilgen el­der­­diń zańdy tulǵasy bolyp, bar­lyq operasııalardy júrgizý úshin sol elderdiń bankterinen shot ashý qajet edi. Qazir biz bul qıyndyqtardy eńserdik. Qazaq­standyq kásipkerlerdiń tólemdi tikeleı qazaqstandyq bankter arqy­ly alyp, óz elimizdiń atynan saýda jasaı alý múmkindigi bar – Qazaqstandy endi satýshy elder­diń tiziminen tabýǵa bolady», dep jazdy mınıstr Feıs­býktegi paraqshasynda.

О́z kezeginde Amazon International Seller Services vıse-prezı­denti Erık Brýssard qa­zaq­­standyq kásiporyn­dar­dyń Amazon-da taýar sata alatynyn qýanyshpen qabyldaǵanyn jet­­kizdi. «Biz shaǵyn jáne orta satý­shylardy qosa alǵanda, Qa­zaq­stannyń serpindi damyp kele jat­qan bıznes-qoǵamdas­ty­ǵy­men jumys isteýge jáne olarǵa búkil álem boıynsha klıenttermen birigýge kómektesýge daıynbyz», dedi E.Brýssard.

Amazon platformasy álem­degi eń tanymal saıttardyń biri sanalady. Onda álemniń 200-den astam elinen mıllıondaǵan bel­sendi klıent bar. 188 eldiń satýshylary tirkelgen. Elektrondy plat­forma ásirese, shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna jol ash­paq. О́ıtkeni marketpleıstegi bólshek saýdanyń 60 paıyzyn 1,9 mln shaǵyn jáne orta ká­siporyn jasap otyr. Byltyr kom­panııanyń taza tabysy 386,1 mlrd dollarǵa jetken.

Osy rette otandyq kásip­ker­­ler Amazon platformasyna qandaı ónimder shyǵara­dy, shyǵarar kezdegi jumys pro­sesi qandaı bolady, plat­for­ma tarapynan qazaq bıznes­men­derine qandaı talaptar qoıy­lady, negizinen qaı ónim­der halyqaralyq naryqqa usy­­nyl­maq degen saýaldar týyndaıdy. Sonymen qatar Amazon-nyń qazirgi áleýeti, tabysy, onyń ózge elektrondy alańqaılardan ereksheligi jaıly da aıta ket­pekpiz.

Kimderge qolaıly?

QazTrade saýda saıasatyn damytý ortalyǵy AQ-nyń bizge jol­daǵan jaýa­byna súıensek, kelissózderdiń sátti júrgizilýi qazaqstandyq ká­siporyn­darǵa halyqaralyq naryqqa tikeleı shyǵý múmkindigin bergen.

– Buǵan deıin saıtta satýshy­ny tir­keýge ruqsat berilgen elder ti­ziminde Qazaqstan bol­ǵan joq, sáıkesinshe qazaq­standyq ká­siporyndar saıtqa tikeleı tir­kelip, taýar sata al­mady. Endi sát­ti júzege as­qan kelissózdiń ná­tıjesinde Amazon.com alańyn­da óz taýaryn satqysy keletin otan­dyq­ kásiporyndar kompa­nııa­ny tirkep, bank shotyn ashyp, ruqsat etilgen elderdiń birin­degi (onyń ishinde Qazaqstan da bar) zańdy mekenjaıdy kórsetýi tıis. Onlaın-sóreni rásimdeý jáne satý­shylardy tirkeýge baılanysty ár marketpleıstiń ózin­dik erejesi bolady. Saıtta jumys isteýdiń de tártibi bar. Amazon.com-daǵy satylym qu­ny ónimniń sıpattamasyna, tap­syrysty oryndaý tásiline, basqa da qosymsha qyz­metter men faktorlarǵa baı­la­nys­ty. Amazon.com saıtyn­da kal­­kýlıator bar, ol sizge satý qu­nyn ónim birligine shama­men ba­ǵalaýǵa múmkindik beredi. Son­­daı-aq kásipker satý jos­pa­ryna jáne satylatyn zat­tar­ǵa baılanysty tóleıtin satý ko­mıssııalarynyń birneshe túrleri bar, – deıdi QazTrade e-commerce jáne marketıng depar­tamentiniń dırektory О́jet Shegirbaev.

Al qazaqstandyq bıznes tarapynan Amazon qanshalyqty suranysqa ıe bolmaq? Bizdiń kásip­kerler memleket usynyp otyr­ǵan múmkindikti ilip áke­te ala ma? Árıne, sońǵy jyl­dary otan­dyq saýdada elek­tron­­dy kommersııa úlesi artyp keledi. PwC Kazakhstan men Sıfrly Qazaq­stan qaýym­das­tyǵynyń birlese júr­giz­gen zertteýine sáıkes, 2020 jyl­dyń qorytyndysyna sáıkes bólshek elektrondy kommersııa nary­ǵynyń kólemi 82 paıyzǵa ósken. 2019 jyly naryqtaǵy elektrondy saýda-sattyq kólemi 327 mlrd teńge bolsa, byltyr 596 mlrd teńgege deıin ósken.

– Qazaqstanda elektrondy kom­mersııa endi ǵana qar­qyn alyp kele jatyr. Bul – qazir­gi zamanǵy bıznes pen ekono­mıkanyń ser­pindi salasy, al karantın otan­dyq bıznes­tiń ınternet keńis­tiktegi damý qarqynyn jedel­detti. Ha­lyq­aralyq elektrondy kom­mersııa da serpindi damyp keledi. Jańa naryqtarǵa shy­ǵý, halyqaralyq marketıngti en­gizý kompanııalarǵa jaqsy ta­bys tabýǵa serpin berip, ın­ves­tısııa men netvorkıng tartýǵa múmkindik syılaıdy. Degen­men kásiporyndar úshin yń­ǵ­aıly jáne jaıly logıs­tıka máselesin sheship almaı turyp qandaı da bir boljam aıtý qıyn. Bul rette óz qyzmetin ınter­nasıonaldandyrýǵa múddeli bolyp otyrǵan logıstıkalyq kompanııalar men «Qazposhta» úshin ósý baǵytyn baıqap otyrmyz, – dedi QazTrade ókili.

Alibaba álde Amazon?

Mamandardyń aıtýynsha, qazaq­standyq kásipkerler úshin jańa alań­nyń ashylýy báribir tyń múmkindik pen tabys ákeledi. Olardyń sózinshe, Alibaba.com halyqaralyq elektrondy saýda platformasynyń alǵa jyljýyna baılanysty, B2B segmentinde jasalǵan mámileler arqyly shamamen 45 mln dollar kóleminde eksporttyq kelisimsharttar ja­salǵan. Qazir jahandyq reıtıngte V2C jáne B2B sektorlary boıynsha birinshi orynda Alibaba tur. Djek Ma negizin qalaǵan bul ınternet-kompanııa alańyna da qazaq kásipkerlerin shyǵarý boıynsha memleket jumys atqardy. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha 100 otandyq kompanııa Alibaba.com plat­formasynda «Altyn jet­kizýshi» akkaýn­tyna ıe bolǵan.

Al UNCTAD esebi boıynsha, Djeff Bezos qurǵan kompanııa B2S sektorynda ekinshi kórsetkishke ıe. Kompanııa saıt­tyń barlyq satýshysy jal­py kirisi boıynsha 2020 jyly 38 paıyzǵa ósim kórsetken.

Qazaq kásipkerlerin halyq­aralyq naryqqa shyǵarýmen aı­nalysyp jatqan QazTrade kompanııasy qazir sheteldik serik­testikterdiń áleýetti múm­kin­dikteri, logıstıkalyq she­shim­der, is qaǵazdary, salyq salý jáne basqa da kómek túr­leri týraly aqparatty usyný tur­ǵysynan kompanııalardy ádistemelik jáne jedel qol­daý bo­ıynsha belsendi ju­mys isteýde. Irgeli eńbektiń nátı­jesinde Alibaba.com saıtyna 4 myńnan astam otandyq ónim ornalastyrylǵan. Ol jer­de bizdiń kásipkerler un, ósim­dik maıy, makaron ónimderi, kondı­terlik taǵamdar, et, sýsynnan bas­tap jıhaz, kıimge deıin saý­dalaýda.

Amazon-nyń da aıasy keń. Onda bizdiń azamattar joǵaryda ata­lyp ótken taýar túrlerin jáne elektrondy kitap, turmys­tyq elektronıka, balalar oıyn­­­­shyqtary, sporttyq ta­ýar, sharýashylyq taýarlar, ta­­­maq ónimderin de sata alady. In­ternet-kompanııanyń qa­zirgi sát­te AQSh-tan bólek, Bra­zı­lııa, Uly­brıtanııa, Kanada, Germanııa, Japonııa, Fran­sııa, Italııa, Ispanııa, Úndistan jáne Qytaıda fılıaldary bar. Sonymen qatar Amazon satý­­shylarǵa qoıma keńis­tigin usyný qyzmetine múmkindik bere­tin keńeıtilgen jáne damy­ǵan or­talyqtardyń jelisin qa­lyp­tastyrǵan.

Amazon 2021 jyldyń al­ǵashqy úsh aıynyń ózinde 108,5 mlrd dollar tabysqa kenelgen. Bul 2020 jyldyń úsh aıymen salystyrǵanda 44 paıyzǵa kóp. Operasııalyq aqsha aǵymy byltyrǵy 39,7 mlrd-tan 67,2 mlrd dollarǵa deıin kóbeıgen. Aıt­paqshy, osydan birer aı bu­ryn ǵana kompanııanyń negi­zin qalaýshy Djeff Bezos qyz­metinen ketetinin málimdegen. 5 shil­deden bastap onyń ornyna árip­tesi Endı Iаssı otyrmaq. Bezos­tyń ózi dırektorlar keńe­siniń tóraǵasy atanyp, budan by­laı jańa ónimder máselesimen aınalyspaq.

«Endı kompanııa ishinde jaq­­sy tanymal. Amazon ju­mys bastaǵaly beri menimen bir­ge kele jatyr. Ol myqty kóshbas­­shy bolady, oǵan tolyq senemin», depti D.Bezos. Ol kom­panııa bas­shysy qyzmetin kom­panııa qurylǵan 1994 jyldan bastap atqa­ryp kele jatsa, Endı bul ujymǵa 1997 jy­ly qosylǵan. Aıtpaqshy, Bezos planetanyń e