Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sapaly bilim berý men sanaly urpaq tárbıeleý máselesine basymdyq berip keledi. Osy oraıda muǵalimderdiń mártebesin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń qabyldanýy bilim berý salasynda úlken serpilis týǵyzdy.
Árıne, qazirgi zamanda kez kelgen maman bedeliniń artýyna áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýy zor yqpalyn tıgizedi. Bul rette muǵalimderdiń eńbekaqysy edáýir kóterilip, mereıi de ósip qaldy. Degenmen ustazdardyń aılyǵyn ǵana emes, sapasyn da arttyrý udaıy nazarda bolýǵa tıis. Iаǵnı laıyqty baǵaǵa laıyqty sapa kerek ekeni sózsiz.
Muǵalimderdiń qoǵamdaǵy mártebesin arttyrý men áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýdy Tamyz konferensııasynda kótergen Prezıdent aldaǵy úsh-tórt jyl ishinde osy baǵytta keshendi jumystardy júzege asyrýdy tapsyrǵan edi. «Aldymyzda turǵan qubylmaly zamanda jastarymyz eńbekqor bolmasa, eshqandaı básekege túse almaıtynyn tereń túsinýi kerek. Bilim sapasyn kóterý úshin keshendi sharalar qabyldaý qajet. Bul, aldymen, muǵalimderdiń biliktiligine, oqýlyqtardyń sapasyna, zaman talabyna saı ınfraqurylym men materıaldyq qorǵa baılanysty. Atalǵan baǵyttar boıynsha tıimdi jumys isteý qajet, ıaǵnı týyndaǵan máselelerdi der kezinde anyqtap, olardy sheshýdiń ońtaıly joldaryn usyný kerek», dedi Memleket basshysy.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov elimizdiń joǵary oqý oryndarynyń pedagogıka mamandyǵynda oqıtyn stýdenttermen, oqytýshylarmen kezdesýlerinde «Ustazy bilikti bolsa, balanyń bilimi de sapaly, tárbıesi de jaqsy bolady» degendi únemi qaperde ustap keledi. Osy oraıda zamanaýı pedagogke ǵylym men tehnıka qarqyn alǵan zamanda ómirge beıim, jahandyq ózgeristerge, elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵyt-baǵdaryna ıkemdi, básekege qabiletti tulǵany tárbıeleý mindeti júktelip otyr.
Elimizde «Bilim jáne ǵylym týraly» zańǵa ózgeristerdiń engizilýi, «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń qabyldanýy pedagogterdiń sapalyq quramynyń jaqsarýyna, mektepter men joǵary oqý oryndarynda qordalanǵan túıtkildi máselelerdiń birte-birte sheshilýine yqpal etip otyr. Bul óz kezeginde muǵalim mamandyǵyna degen suranysty arttyrdy. Osyndaı pikirin alǵa tartqan Abaı atyndaǵy QazUPÝ-dyń Akademııalyq máseleler jónindegi departament dırektory Haırýlla Janbekov sońǵy kezde muǵalim mamandyǵyna túsetin stýdentterdiń sany artqanyn aıtady.
Mysaly, 2021 jyly oqýǵa túsken 13 myń túlektiń 65 paıyzy muǵalim mamandyǵyn tańdaǵan. Jalpy, stýdentterdiń 55 paıyzy memlekettik grantqa qabyldanǵan desek, sońǵy eki jylda ýnıversıtetke muǵalim mamandyǵyna kvota berilmegendikten, túlekter respýblıkalyq kvotany jeńip alýǵa tyrysýda. Haırýlla Nyshanulynyń aıtýynsha, muǵalim mamandyǵyna «Altyn belgimen» bitirgen túlekter tarapynan suranys artyp keledi. Mysaly, 2018-2019 jyly «Altyn belgimen» bitirgen 200 stýdenttiń 143-i, ıaǵnı 72 paıyzy muǵalim mamandyǵyn tańdasa, 2019-2020 oqý jylynda 300 «Altyn belgi» ıegerleriniń 177-ci, al byltyr 522 talapkerdiń 300-i muǵalim mamandyǵyna oqýǵa túsken.
Sońǵy otyz jylda bilim salasynda qordalanǵan máselelerdi bir-eki jyl ishinde sheship tastaı almaıtynymyz anyq. Degenmen «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń kúshine enýimen mekteptegi júktemesin on eki saǵat boıy arqalap, qolbalaǵa aınala bastaǵan kóptegen muǵalimniń ıyǵynan júk tústi. Árbir ustaz bilimniń jarshysy, tárbıeniń uıytqysy ekenine kózi jetkendeı. Osy oraıda óz pikirimen bólisken Nur-Sultan qalasyndaǵy №90 gımnazııanyń dırektory Aıatjan Ahmetjanuly: «Kóptegen reformadan sharshaǵan ári jetkilikti kóńil bólinbegen saladaǵy jaǵdaı barshaǵa málim. Osy jyldarda bilim salasynan daryndy mamandardyń basqa jaqqa ketý úrdisi oryn alyp, mektepter aýtsaıderler men basqa saladan jumys tappaǵandardyń ordasyna aınaldy. Osylaısha, ártúrli keleńsizdikterge tap bolǵan salany az ýaqytta túzetý múmkin emes», dep atap ótti.
Sondaı-aq onyń aıtýynsha, «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń qabyldanýy birinshiden, muǵalimderdi qaǵazbastylyqtan, ózine tıisti emes sharýalardan arashalaýdyń alǵyshartyna aınalyp otyr. Muǵalimniń jalaqysy kóterilip, aldaǵy ýaqytta áleýmettik jaǵdaıyna jiti kóńil bólinetini saladan on shaqty jyl buryn ketken mamandardy bilim ordalaryna qaıta oralýǵa yqpal etti. Olardy jumysqa qabyldaǵan kezde biliktiligin rastaý tetikterin qoldanýmen qatar, bilimin arttyrý máselesi de ýaqyt kúttirmeıdi. Al kásibı biliktiligin qaıta shyńdaý úshin biligi tómen muǵalimderdi bazalyq bilimge qaıtadan oqytýdy sapaly, júıeli túrde jolǵa qoıý qajet. Bul bir aptalyq nemese on kúndik kýrstarmen emes, úsh aıdan bir jylǵa deıingi oqýlarmen jalǵasyn tabýy tıis.
Muǵalimniń bilimi sapaly bolmaı, bilim berý úrdisi ońalmaıdy. Al osy zań aıasynda pedagog mártebesi kategorııasynyń engizilýin durys sheshim dep baǵalaǵan A.Ahmetjanuly attestasııalaý barysyn kúsheıtýdi usyndy.
«50 paıyzdan tómen kórsetkish alǵan muǵalimderge shekteme qoıylýy qajet. Mysaly, 80 baldyq test nátıjesinde 30 ball alyp jatsa, onda qaıta ótýge, tipten jumys ornyn bosatýǵa deıingi qatań talaptar qoldanǵan jón bolar. Ornyna basqa adamdardy kirgizý, ne bolmasa muǵalimderdiń basym kópshiliginiń biliktiligin qorǵaı almaý faktileriniń kezdesip júrgeni saladaǵy «qasiret». Al aýtsaıderler men aqsha úshin muǵalim bolyp júrgenderden salany tazartpaı, sapaǵa qol jetkize almasymyz anyq. Sondyqtan da pedagog biliktiligine mártebe kerek», dedi ol.
A.Ahmetjanulynyń aıtýynsha, muǵalimderdi qoldaýǵa arnalǵan jańa zań aıasynda júktemesi azaıǵan muǵalimder úshin tyń múmkindikterge jol ashyldy. Degenmen áli de júkteme arqalap júrgen muǵalimderdiń bar ekeni belgili. Jumystyń nátıjeli bolmaǵy jergilikti bilim basqarmalaryna baılanysty. Sondaı-aq árbir muǵalimniń quqyqtyq saýaty bolǵany mańyzdy. Bilikti maman, oıy ozyq ustaz – mekteptiń abyroıy. Sonymen birge zań sheńberinde tálimgerlik qoldaý máselesi de ońdy is boldy. Jańadan kelgen jas mamanǵa is-tájirıbesimen bólisip, alǵa jetelep, jol kórsete biletin kásibı mamannyń orny aıryqsha. Sondaı-aq mektep dırektoryn da tańdaǵan kezde básekelestik orta qajet. Al aılyǵynyń tómendigine baılanysty bul orynǵa qyzyǵatyndar az ári konkýrs barysynda qıyndyq týǵyzatyn kórinedi. Sondyqtan da bul salada básekelestik orta qajet ári bıýrokratııalyq qadamdardyń shektelgeni lázim.
Sonymen qatar Nur-Sultan qalasyndaǵy №61 mekteptiń dırektory Ernur Omarhanov qandaı zań qabyldansa da muǵalimniń mártebesin kóteretin muǵalimniń ózi ekenin atap ótti. О́ıtkeni muǵalimniń ata-ananyń, oqýshynyń aldyndaǵy jaýapkershiligi joǵary. Al pandemııa kezinde qoǵam muǵalimniń de, dárigerdiń de qadirin túsingendeı. El irgesine indet kirgende qoǵamdyq jumystardyń bel ortasynda osy eki mamandyqtyń ıeleri júrdi.
«Jańartylǵan oqý baǵdarlamasyna kóshý kezinde jańasha krıterıı aldy baǵalaý, jańasha oqytý maqsattary men standarttaryn meńgerý muǵalimder úshin ońaı bolǵan joq. Olar barlyq kýrstan ótti. Qashyqtan oqytý kezinde zamanaýı resýrstardy meńgerip, oqýshylarǵa qal-qaderinshe bilim berýge tyrysty. Desek te, bilikti muǵalimniń bastaýy – joǵary bilimde. Osy oraıda pedagogıkalyq mamandyqty tańdaǵan túlekterdi materıaldyq-tehnıkalyq, oqý-ádistemelik bazasy jetilgen oqý oryndarda daıyndaý qajet. Al pedagogıkalyq mamandyqqa túsetinder úshin shektik baldyń 75-ke kóterilýi – quptarlyq jaǵdaı. Eger talapker osy shektik baldy jınaı almaǵan jaǵdaıda aqyly bólimge de ilige almaıdy. Bul óz kezeginde talaptyń kúsheıgenin kórsetedi. Iаǵnı muǵalim bolýǵa bilimi taıaz túlekterdiń túsýine jol joq. Sonda ǵana mektepke myqty muǵalim keledi. Al sapaly bilim – elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq bolashaǵynyń kepili», dedi E.Omarhanov.
Bul rette Prezıdenttiń pedagogıkalyq mamandyqty tańdaǵan túlekterge 42 myń teńge stıpendııa taǵaıyndaý týraly tapsyrmasy salada qalyptasqan úderisterdi oń arnaǵa burǵandaı. Oǵan osydan 5-6 jyl buryn «Altyn belgige» bitirgen túlekterdiń muǵalim mamandyǵyna barmaı kelgenin mysalǵa keltirýge bolady. Al sońǵy kezderi «Altyn belgi» ıegerleri pedagogıkalyq mamandyqtarǵa kóptep túse bastady. Bul jaǵdaıǵa qoǵamdaǵy muǵalimge degen kózqarastyń ózgerýi men eńbekaqysynyń ósýi yqpal etti deýge negiz bar.
Sońǵy ýaqytta mektepterde muǵalimder arasynda básekelestik orta qalyptasa bastady. Onyń bir sebebin aldaǵy oqý jylynda kúshine enetin attestasııalaýdyń jańa talaptarymen baılanystyrǵan Ernur Omarhanov bul júıede muǵalimge talap kúshti ekenin aıtady. Testten ótý barysynda muǵalim qandaı da bir erejelerdi buzatyn bolsa, onda 5 jylǵa deıin attestasııadan ótý quqyǵynan aıyrylady. Munyń ózi – muǵalim úshin aýyr jaza. Sanatynyń tómendeýi saldarynan alatyn jalaqysy da tómendeıtini zańdylyq. Sondyqtan mektep muǵalimderi úshin qaı kezde de shyǵarmashylyq izdenis mańyzdy. Al olımpıadaǵa daıyndyq, sondaı-aq daryndy balalardy oqytý, nashar oqýshylarmen jumys isteý, synyp sapasyn kóterýdegi ózindik jańa tájirıbelermen bólisýi sanatyna, alatyn jalaqysyna da oń yqpal etetini sózsiz.
Sonymen qatar qazirgi kezde birqatar mektepte muǵalim jumysyna monıtorıng jasaý úrdisi jolǵa qoıylǵan. Komıssııa sheshiminiń qorytyndysyna oraı muǵalimderdiń shyǵarmashylyq jumystarynyń nátıjesi baǵalanyp, yntalandyrý koeffısentine ıe bolady. Bul da muǵalim izdenisine baǵyttalǵan keshendi qadamdardyń biri. Biliktiligin arttyratyn muǵalim úshin mekteptiń shalǵaı óńirde ornalasqany mańyzdy emes. Oǵan tek muǵalimniń yntasy men erik-jigeri qajet. Al jastardyń mektepke kóptep kele bastaýy bilim júıesindegi taǵy bir jaǵymdy jańalyq. Zamanaýı tehnologııalardy, jańashyl ádis-tásilderdi meńgergen jastar boıynda ynta-jiger basym. Al talpynys pen jyldamdyq bar jerde báseke joǵary.
ALMATY