Ortalyq kommýnıkasııa qyzmetiniń alańynda brıfıng ótkizgen Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmuhambetovtiń málimetinshe, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes munaıly óńirdi áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary qabyldanyp otyr. Bul jospar aıasyna aldaǵy 5 jylda óńirde 9,5 trln teńgeniń 198 is-sharasy iske asyrylady. Qarajattyń 90 paıyzy, ıaǵnı 8,7 trln teńgesi jeke ınvestısııa esebinen salynady. Al respýblıkalyq bıýdjetten 671 mlrd, jergilikti bıýdjetten 108 mlrd teńge bólinedi.
– Munaı óndirý kólemi 2025 jylǵa qaraı 28 paıyzǵa artyp, 60 mln tonnaǵa jetedi. Buǵan «Teńiz» ken ornyndaǵy «Keleshek keńeıtý» jobasy arqyly jylyna munaı kólemin 12 mln tonnaǵa arttyrý, «qara altyn» óndirýdi jylyna 2 mln tonnaǵa ulǵaıtatyn «Qashaǵan» kenishindegi keshendi is-sharalar múmkindik berýi tıis. Sondaı-aq munaı-gaz hımııasy salasyn damytý maqsatynda arnaıy ekonomıkalyq aımaqta jalpy quny 6,1 trln teńgeni quraıtyn tórt jańa joba júzege asyrylady, – deıdi Mahambet Dosmuhambetov.
Ákimniń aıtýynsha, osyndaı irgeli ister atqarylǵaly otyrǵan Atyraýda bıylǵy bes aıda bıýdjetke aýdarylǵan salyq kólemi 559 mlrd teńgeni quraǵan. Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetke 384 mlrd teńge salyq aýdarylsa, Ulttyq qorǵa 357 mlrd teńge túsipti. Jyl basynan beri negizgi kapıtalǵa 1 trln 15 mlrd teńgeniń ınvestısııasy salynypty. Endi mundaı ınvestısııa jyl sońyna deıin 3,8 trln teńgeni quraıtyny kútilip otyr.
– О́nerkásip óniminiń kólemi bes aıda 3,2 trln teńgege jetti. Osy kezeńde 19,5 mln tonna munaı, 10,2 mlrd tekshe metr ilespe gaz óndirildi. Sondaı-aq kásipkerlikti qoldaý kartasy aıasynda 837 mlrd teńgeniń bes jobasyn júzege asyryp, 560 jumys ornyn ashý josparlandy, – deıdi oblys ákimi.
Mahambet Dosmuhambetov óńir turǵyndaryn jıi mazalaıtyn túıindi máselelerge de toqtaldy. Ásirese atyraýlyqtardy ekologııalyq ahýal alańdatady. Osy oraıda byltyr Atyraý qalasynyń aýmaǵynan tirkelmegen 484 qoqys orny joıylǵan. Al bıylǵy jyl basynan beri ǵaryshtyq monıtorıng arqyly shahar aýmaǵynan taǵy da 94 zańsyz qoqys orny anyqtalypty. Onyń 39-y joıylyp, 42-sinde tazalaý jumystary júrgizilýde. Al qalǵan 13 qoqys ornynyń ıeleri anyqtaý qolǵa alynǵan.
– Prezıdenttiń 2025 jylǵa deıin orman alqabynda jappaı tal egý men eldi mekenderdi kógaldandyrýǵa qatysty tapsyrmasyna oraı aýqymdy jumys bastaldy. Bıyl 700 myńǵa jýyq ekpe, 50 myńǵa jýyq kóshetter egildi. Aldaǵy bes jylda oblystaǵy orman qorynyń aýmaǵyna 7 mln kóshet, al eldi mekenderge 540 myń tal egý josparlanyp otyr. О́ńirdegi «Teńizshevroıl», NCOC, Atyraý munaı óńdeý zaýyty jáne «Embimunaıgaz» syndy iri munaı-gaz kásiporyndarymen kógaldandyrýǵa qatysty memorandým jasaldy. Bul kásiporyndar aldaǵy kúzde arnaıy bólingen aýmaqty kógaldandyrýdy bastaıdy, – dedi ákim.
Atyraý qalasynyń turǵyndaryn atmosferalyq aýa sapasy alańdatady. Bul – ondaǵan jyl boıy turǵyn úıler men kásiporyndardyń kárizdik sýlaryn tazartý qondyrǵylarynyń bolmaýynan týyndaǵan másele. Atalǵan túıindi máseleni oń sheshý úshin 2021-2025 jyldardy qamtıtyn keshendi is-sharalar qabyldandy. Sonyń ishinde bıyl qalanyń sol jaq bóligindegi jańa kárizdik-tazartý ımaratyn iske qosylady.
Taǵy bir másele – áleýmettik mańyzy bar azyq-túliktiń baǵany retteý. Ákimniń málimetinshe, 1 mlrd 100 mln teńgeden asatyn taýarlyq-qarjylyq turaqtandyrý qory qalyptastyryldy.
– Byltyrǵy kúzde kókónis ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrý úshin qurylǵan qorda 260 tonna kartop boldy. Sáýirge deıin turaqtandyrý qory arqyly baǵany retteldi, – deıdi M.Dosmuhambetov. – Qazir maýsymaralyq kezeń bolǵandyqtan, sábiz ben kartop baǵasy kóterildi. Qazir ońtústik óńirden jáne Reseıdiń kórshiles oblystarynan kartop jetkizý is-sharasy qabyldanyp, baǵa tómendedi. Máselen, bir apta buryn kartop baǵasy 400 teńge bolsa, qazir 310 teńgeden saýdalanýda. Endi apta saıyn baǵa tómendeıdi. О́ıtkeni ózge óńirlerden, Reseıdiń kórshiles oblystarynan kartop jetkiziledi. Oǵan qosa jergilikti ónim de shyǵady.
О́ńirdegi Jaıyq, Oıyl, Jem, Saǵyz ózenderindegi sý kóleminiń azaıýy da eń ózekti máselege aınalyp otyr. Ákimniń pikirinshe, ásirese Jaıyq ózenindegi ahýal – memleketaralyq másele.
– Jaıyq ózenindegi ortasha jyldyq aǵyn – 9,5 mlrd tekshe metr sý. Sońǵy jyldary Jaıyqtyń sýy azaıyp, 3,5 mlrd tekshe metrge jetti. Al bıyl ózenge kelgen sý burynǵydan birshama kóbeıip, 5 mlrd tekshe metrdi qurady. Al Muǵaljar taýynan bastaý alatyn Oıyl, Jem ózenderine sý kelmeı qaldy. Osyǵan oraı Aqtóbe oblysynyń basshylarymen aqyldastyq. Arnaıy top Oıyl ózeniniń boıynda qandaı bógetter baryn zerttedi. Jem ózenindegi ahýalǵa baılanysty osyndaı top zertteý júrgizedi. Bul ózenderdegi qazirgi ahýalǵa qardyń az túsýi, qurǵaqshylyq sekildi tabıǵı qubylystar áser etip otyr, – deıdi M.Dosmuhambetov.
Atyraý oblysy